ĐBQH: Phân quyền mạnh cho đô thị, phải kiểm soát chặt quyền lực

Không để cơ chế tháo gỡ dự án trở thành "khoảng trống" kiểm soát

Sáng 11/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị.

Tham gia thảo luận, các đại biểu cơ bản thống nhất với định hướng đổi mới của dự thảo luật, nhất là việc tăng cường phân quyền, trao quyền chủ động cho chính quyền đô thị. Tuy nhiên, các đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo đảm các chính sách đặc thù được áp dụng đúng điều kiện và không tạo ra khoảng trống pháp lý.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn TP Hải Phòng). Ảnh: Media Quốc hội.

Góp ý về việc xử lý các dự án chậm triển khai tại khoản 5 Điều 33, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn TP Hải Phòng) cho rằng đây là nguồn lực đang bị "đóng băng", trong đó đất đai chưa được khai thác hiệu quả. Vì vậy, xây dựng cơ chế xử lý các dự án tồn đọng là cần thiết, nhưng phải đi kèm những "khóa" kiểm soát chặt chẽ.

Theo đại biểu, khi cho phép tiếp tục dự án cần rà soát, xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai và các nghĩa vụ phát sinh do việc điều chỉnh, tiếp tục dự án; bảo đảm Nhà nước không thất thu nhưng cũng không xác lập lại những nghĩa vụ đã được thực hiện hợp pháp.

"Không thể để cơ chế giải phóng nguồn lực trở thành cơ chế hợp thức hóa lợi ích phát sinh từ việc dự án bị kéo dài", đại biểu nhấn mạnh.

Đối với những dự án có giá trị đất đai, tài sản công hoặc nghĩa vụ tài chính lớn, phức tạp, cần có bước thẩm định liên ngành trước khi quyết định. Đại biểu cũng đề nghị cân nhắc thời hạn áp dụng cơ chế đặc biệt xử lý tồn đọng đến ngày 31/12/2036, bởi việc kéo dài tới 10 năm có thể làm giảm tính cấp bách và tạo tâm lý chờ đợi.

Về quy hoạch tổng thể thành phố tại Điều 10, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đồng tình với việc tăng quyền chủ động cho các đô thị đặc biệt. Tuy nhiên, quy hoạch của một siêu đô thị không chỉ tác động trong phạm vi địa giới hành chính mà còn liên quan đến giao thông vùng, cảng biển, sân bay, nguồn nước lưu vực sông và kết cấu hạ tầng quốc gia.

Theo đại biểu, dự thảo quy định Chủ tịch UBND thành phố báo cáo Thủ tướng trước khi phê duyệt, nhưng chỉ quy định nghĩa vụ báo cáo là chưa đủ, bởi chưa có cơ chế xử lý khi giữa địa phương và Chính phủ xuất hiện ý kiến khác nhau.

Do đó, cần quy định rõ việc lấy ý kiến và xử lý ý kiến của Chính phủ hoặc Thủ tướng đối với những nội dung liên quan đến quy hoạch ngành quốc gia, kết cấu hạ tầng quốc gia và các vấn đề liên vùng trước khi thành phố phê duyệt.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (đoàn Hưng Yên). Ảnh: Media Quốc hội.

Phân quyền phải gắn với trách nhiệm giải trình

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (đoàn Hưng Yên) đánh giá cao cách tiếp cận đổi mới của dự thảo với nhiều chính sách đột phá như đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tăng tính chủ động cho chính quyền đô thị, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do và số hóa dịch vụ công.

Theo đại biểu, các quy định về nguyên tắc áp dụng pháp luật mới tại Điều 3 và Điều 5 có ý nghĩa quan trọng trong tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo cơ sở triển khai nhanh các dự án hạ tầng chiến lược và những mô hình phát triển đô thị mới.

Tuy nhiên, phân quyền mạnh phải đi cùng cơ chế kiểm soát tương xứng. Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm giải trình của người đứng đầu, cơ chế giám sát của Quốc hội, Chính phủ và HĐND; đồng thời quy định cụ thể tiêu chí, điều kiện để các thành phố khác được áp dụng các cơ chế của luật.

Việc này nhằm bảo đảm cơ chế đặc thù được áp dụng đúng nơi, đúng điều kiện, phù hợp với năng lực quản trị, tránh phát sinh cơ chế "xin - cho" hoặc áp dụng chính sách khi chưa đủ điều kiện.

Đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai). Ảnh: Media Quốc hội.

Đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) cho rằng, ý nghĩa quan trọng của dự án luật không chỉ nằm ở việc luật hóa một số cơ chế, chính sách đặc thù đã được thực tiễn kiểm nghiệm, mà quan trọng hơn là hình thành một khuôn khổ thể chế mới trong quản trị và phát triển đô thị; "chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển, từ việc các địa phương phải đi xin cơ chế đặc thù sang phân quyền mạnh, ổn định, minh bạch và có trách nhiệm".

Tán thành với nguyên tắc "phân quyền triệt để, toàn diện", qua rà soát dự thảo, đại biểu cho biết riêng Chương II với 35 điều đã có 32 điều giao thẩm quyền cho HĐND, liên quan đến nhiều lĩnh vực quan trọng: Tổ chức bộ máy; quy hoạch; trật tự, an toàn; kinh tế biển; năng lượng; y tế; khoa học - công nghệ, thử nghiệm có kiểm soát; tài chính - ngân sách, đầu tư, đất đai, nguồn nhân lực…

Từ đó, đại biểu lưu ý vấn đề không chỉ nằm ở số lượng quyền mà quan trọng hơn là tính chất của những quyền được trao. HĐND đang có không gian rất lớn để quyết định chính sách tại địa phương.

Do vậy, phân quyền không nên chỉ được hiểu là chuyển quyền từ Trung ương xuống UBND và Chủ tịch UBND. HĐND phải thực sự phát huy vai trò là thiết chế dân cử trong quyết định chính sách và kiểm soát hoạt động của các cơ quan hành chính địa phương.

Đại biểu đề nghị làm rõ ba tầng kiểm soát gồm: trước khi quyết định; trong quá trình thực hiện; hậu kiểm, đánh giá và xử lý trách nhiệm sau thực hiện.

Đồng thời, cần nâng cao năng lực của các ban HĐND và bộ máy tham mưu để tương xứng với vai trò của cơ quan quyết định chính sách tại các đô thị đặc biệt.