Đánh thức tiềm năng du lịch về nguồn

Tour đêm khám phá Hoàng Thành Thăng Long Hà Nội là lịch trình trải nghiệm không gian, các hoạt động trong cung đình xưa và những cổ vật hàng nghìn năm tuổi

Du lịch về nguồn từ lâu đã trở thành một trong những dòng sản phẩm đặc trưng của du lịch văn hóa Việt Nam, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tìm hiểu lịch sử, truyền thống cách mạng và những giá trị văn hóa của dân tộc. Đặc biệt, vào các dịp lễ lớn như Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7), Ngày Giải phóng miền Nam - Thống nhất đất nước (30/4), Ngày Quốc khánh Việt Nam (2/9) hay kỷ niệm các sự kiện lịch sử quan trọng, lượng khách đến các "địa chỉ đỏ" thường tăng mạnh. Song, để loại hình du lịch này phát huy hết tiềm năng, vẫn cần nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo sức hút bền vững và đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của du khách.

KHO TÀNG DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỒ SỘ

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên đặc biệt để phát triển du lịch về nguồn. Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cả nước hiện có hơn 40.000 di tích, trong đó trên 4.300 di tích được xếp hạng cấp quốc gia, hơn 130 di tích quốc gia đặc biệt và 8 di sản văn hóa, thiên nhiên thế giới được UNESCO ghi danh. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển các sản phẩm du lịch lịch sử, văn hóa và giáo dục truyền thống.

Trải dài từ Bắc vào Nam, Việt Nam sở hữu hệ thống "địa chỉ đỏ" phong phú, gắn với những dấu mốc quan trọng của lịch sử dân tộc. Ở miền Bắc, du khách có thể ghé thăm Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh và Khu di tích Phủ Chủ tịch (Hà Nội), Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó (Cao Bằng), Khu di tích quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa (Thái Nguyên), Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào (Tuyên Quang) hay Quần thể di tích Chiến trường Điện Biên Phủ (Điện Biên).

Suối Lê Nin nằm trong khu vực hang Pác Bó, tỉnh Cao Bằng. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng ở, hoạt động cách mạng tại đây

Miền Trung nổi bật với Khu di tích Kim Liên – quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh (Nghệ An), Khu di tích lịch sử Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), Khu mộ Đại tướng Võ Nguyên Giáp (Quảng Bình cũ), cùng hệ thống di tích cách mạng tại Quảng Trị như Thành cổ Quảng Trị, sông Thạch Hãn, sông Bến Hải, cầu Hiền Lương, địa đạo Vịnh Mốc và Nhà tù Lao Bảo.

Thành cổ Quảng Trị là nơi khắc dấu những chiến công bất tử của quân, dân Quảng Trị nói riêng và cả nước nói chung; nơi giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống cách mạng cho hôm nay và cho các thế hệ mai sau

Ở miền Nam, nhiều điểm đến đã trở thành biểu tượng của du lịch lịch sử, tiêu biểu như Địa đạo Củ Chi, Bến Nhà Rồng, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh (TP.HCM) và Di tích quốc gia đặc biệt Nhà tù Côn Đảo (Bà Rịa - Vũng Tàu). Mỗi địa danh đều lưu giữ những câu chuyện hào hùng, góp phần tạo nên sức hút đặc biệt cho dòng sản phẩm du lịch về nguồn, đồng thời trở thành điểm đến giáo dục truyền thống cho nhiều thế hệ.

Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, du lịch văn hóa chiếm khoảng 60-70% cơ cấu sản phẩm du lịch Việt Nam, cho thấy nhu cầu tìm hiểu lịch sử, di sản và bản sắc văn hóa của du khách ngày càng lớn. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để du lịch về nguồn phát triển thành một sản phẩm đặc trưng thay vì chỉ mang tính thời vụ.

Những năm gần đây, nhiều địa phương đã từng bước làm mới sản phẩm du lịch về nguồn, chuyển từ hình thức tham quan, nghe thuyết minh truyền thống sang các trải nghiệm giàu tính tương tác. Thay vì chỉ tham quan di tích, du khách được "sống" trong không gian lịch sử thông qua các hoạt động tái hiện, trình diễn nghệ thuật, trải nghiệm ban đêm hay ứng dụng công nghệ số.

Một trong những sản phẩm tiêu biểu là tour đêm "Đêm thiêng liêng – Sáng ngời tinh thần Việt" tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò (Hà Nội). Với sự kết hợp giữa ánh sáng, âm thanh, hiệu ứng sân khấu và lời kể của hướng dẫn viên, tour mang đến trải nghiệm giàu cảm xúc về tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường của các chiến sĩ cách mạng từng bị giam giữ tại đây. Sản phẩm này nhiều năm qua luôn nằm trong nhóm tour đêm thu hút đông đảo du khách, đặc biệt là giới trẻ và khách quốc tế.

Không chỉ Hỏa Lò, nhiều điểm đến khác cũng đang đa dạng hóa sản phẩm. Hoàng thành Thăng Long phát triển tour đêm "Giải mã Hoàng thành Thăng Long"; Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch ứng dụng thuyết minh tự động đa ngôn ngữ; Quảng Trị tổ chức chương trình "Đêm hoa đăng" trên sông Thạch Hãn vào dịp tháng 7; Côn Đảo phát triển các tour tìm hiểu lịch sử kết hợp lễ viếng Nghĩa trang Hàng Dương vào ban đêm. Một số địa phương còn đưa công nghệ thực tế ảo (VR), mã QR, bản đồ số và hệ thống audio guide vào phục vụ khách tham quan, góp phần làm cho những câu chuyện lịch sử trở nên gần gũi, sinh động hơn.

Được ví như “địa ngục trần gian”, Côn Đảo được đánh giá là nhà tù lớn nhất, dã man, lâu năm và khét tiếng nhất thế giới; nơi giam cầm, đày ải những người tù yêu nước, nhưng cũng là nơi ngời sáng lên phẩm chất và nghị lực phi thường, sự lạc quan, tin tưởng vào tương lai tươi sáng của người Việt Nam

Bên cạnh khách du lịch đại chúng, các tour về nguồn cũng đang được nhiều trường học, cơ quan, đoàn thể đưa vào chương trình ngoại khóa, sinh hoạt chuyên đề hay hành trình giáo dục truyền thống. Đối với khách quốc tế, đây là cơ hội để tìm hiểu về lịch sử chiến tranh, quá trình đấu tranh giành độc lập của Việt Nam cũng như những giá trị văn hóa, tinh thần của dân tộc.

THỜI VỤ VẪN LÀ "ĐIỂM NGHẼN"

Dù đã có nhiều đổi mới, du lịch về nguồn vẫn chưa phát huy hết tiềm năng. Một trong những hạn chế lớn nhất là tính mùa vụ. Phần lớn lượng khách tập trung vào các dịp kỷ niệm lớn như 30/4, 27/7, 2/9 hay các ngày lễ gắn với từng di tích. Sau những đợt cao điểm, nhiều "địa chỉ đỏ" rơi vào tình trạng vắng khách, trong khi hệ thống hạ tầng và nhân lực vẫn phải duy trì hoạt động thường xuyên.

Sản phẩm tại nhiều điểm đến cũng còn khá giống nhau, chủ yếu xoay quanh tham quan, nghe thuyết minh, dâng hương hoặc viếng nghĩa trang. Hoạt động trải nghiệm, tương tác, trình diễn lịch sử hay các chương trình dành riêng cho học sinh, gia đình và khách quốc tế vẫn còn hạn chế. Điều này khiến thời gian lưu trú của du khách ngắn, mức chi tiêu chưa cao và khó tạo động lực để khách quay trở lại.

Ở một số địa phương, hạ tầng phục vụ du lịch vẫn chưa đồng bộ, từ bãi đỗ xe, biển chỉ dẫn, khu vệ sinh đến cơ sở lưu trú và dịch vụ phụ trợ. Công tác quảng bá cũng chưa theo kịp xu hướng truyền thông số khi nhiều di tích vẫn thiếu nội dung hấp dẫn trên các nền tảng mạng xã hội, thiếu ứng dụng số hay sản phẩm truyền thông đa phương tiện để tiếp cận nhóm khách trẻ.

Một điểm yếu khác là sự liên kết giữa các điểm đến còn rời rạc. Nhiều di tích vẫn được khai thác riêng lẻ thay vì kết nối thành các tuyến chuyên đề như "Con đường ký ức Trường Sơn", "Theo dấu chân Chủ tịch Hồ Chí Minh", "Hành trình từ Điện Biên đến Tân Trào" hay "Di sản cách mạng miền Nam". Điều này khiến sản phẩm chưa đủ sức hấp dẫn để kéo dài hành trình và gia tăng chi tiêu của du khách.

Theo Quy hoạch hệ thống du lịch thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045, du lịch văn hóa được xác định là một trong những dòng sản phẩm chủ đạo của du lịch Việt Nam. Đây là cơ hội để du lịch về nguồn chuyển từ sản phẩm mang tính thời điểm sang sản phẩm khai thác quanh năm.

Du khách tham quan Di tích Nhà tù Hỏa Lò.

Theo đó, du lịch về nguồn cần tiếp tục đổi mới cách kể câu chuyện lịch sử. Bên cạnh thuyết minh truyền thống, các di tích có thể ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), trình chiếu 3D mapping, trí tuệ nhân tạo, audio guide đa ngôn ngữ hay bảo tàng số để tăng tính tương tác và tạo sức hút với khách trẻ.

Đồng thời, cần phát triển thêm các sản phẩm trải nghiệm chuyên đề như tour đêm, tour tái hiện lịch sử, hành trình theo dấu các nhân vật lịch sử, trò chơi khám phá di tích, workshop về di sản hay các hoạt động kết hợp giữa lịch sử với văn hóa, làng nghề và ẩm thực địa phương. Khi mỗi điểm đến có một sản phẩm đặc trưng thay vì chỉ tham quan đơn thuần, du lịch về nguồn sẽ có thêm sức cạnh tranh trên thị trường.

Để khắc phục tính mùa vụ, các địa phương cần xây dựng chuỗi sự kiện trải dài trong năm thay vì chỉ tập trung vào các ngày lễ lớn. Việc tăng cường liên kết giữa ngành du lịch và ngành giáo dục thông qua các chương trình ngoại khóa, học kỳ quân đội, tour giáo dục di sản; kết nối với các doanh nghiệp lữ hành để hình thành tour thường xuyên; đồng thời xây dựng các tuyến du lịch liên vùng sẽ góp phần tạo nguồn khách ổn định.

Bên cạnh đó, việc tiếp tục đầu tư trùng tu di tích, hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ, đào tạo đội ngũ thuyết minh viên có khả năng kể chuyện và đẩy mạnh truyền thông trên nền tảng số cũng là những yếu tố quan trọng để nâng cao sức hấp dẫn của loại hình du lịch này.

Trong bối cảnh du khách ngày càng quan tâm đến những hành trình giàu giá trị trải nghiệm và chiều sâu văn hóa, du lịch về nguồn không chỉ là hoạt động tri ân hay giáo dục truyền thống, mà còn có thể trở thành một sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần bảo tồn di sản, lan tỏa giá trị lịch sử và tạo động lực phát triển kinh tế cho nhiều địa phương nếu được đầu tư bài bản và khai thác theo hướng bền vững.

Yên Đan