Đảm bảo chất lượng cây giống trước vụ trồng

Thực hiện Kế hoạch số 1850/KH-UBND ngày 16/3/2026 của UBND tỉnh về trồng mới cà phê, mắc ca và thí điểm mô hình phát triển kinh tế không gian tầm thấp năm 2026, đến nay, toàn tỉnh đã đào khoảng 36 triệu hố trồng cà phê, mắc ca, tương ứng hơn 17.300ha, vượt kế hoạch đề ra. Cùng với việc chuẩn bị quỹ đất, công tác chuẩn bị cây giống cũng được các địa phương chú trọng. Toàn tỉnh đã gieo ươm, chuẩn bị gần 35 triệu cây giống phục vụ sản xuất. Nhiều địa phương đã chủ động xây dựng vườn ươm, sử dụng cây đầu dòng để sản xuất giống, góp phần bảo đảm chất lượng ngay từ khâu đầu vào. Tuy nhiên, nhu cầu mở rộng diện tích của người dân tăng cao khiến nguồn giống trong tỉnh chưa đáp ứng đủ. Nhiều hộ dân đã tìm mua cây giống từ các địa phương ngoài tỉnh, tiềm ẩn nguy cơ sử dụng giống không rõ nguồn gốc, ảnh hưởng đến chất lượng vùng trồng.

Theo ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, chất lượng cây giống là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của các vùng cà phê, mắc ca. Với đặc thù là cây công nghiệp dài ngày, nếu sử dụng giống kém chất lượng sẽ ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế trong nhiều năm về sau. Vì vậy, ngành nông nghiệp đã và đang tăng cường kiểm tra, kiểm soát nguồn giống ngay từ đầu vụ; đồng thời đề nghị các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân lựa chọn cây giống có nguồn gốc rõ ràng, từ các cơ sở sản xuất uy tín, nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư và phát triển vùng nguyên liệu bền vững.

Cán bộ Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mường Nhé hướng dẫn người dân kiểm tra cây giống, kỹ thuật trồng và chăm sóc cây cà phê trước khi xuống giống.

Năm 2026, xã Mường Nhé được giao kế hoạch trồng mới 300ha cà phê và 300ha mắc ca trồng xen theo hình thức liên kết sản xuất. Đến nay, toàn xã đăng ký trồng 400ha cà phê, vượt 100ha so với Kế hoạch số 1850/KH-UBND. Việc diện tích tăng nhanh khiến nguồn giống theo các chương trình liên kết không đáp ứng đủ nhu cầu. Nhiều hộ phải tự tìm mua giống từ ngoài tỉnh, tiềm ẩn nguy cơ sử dụng cây giống không bảo đảm chất lượng.

Thực tế này đã bộc lộ ngay từ tháng 4/2026 khi một số hộ dân bản Xi Ma (xã Mường Nhé) tự mua cây giống cà phê từ tỉnh Sơn La. Qua kiểm tra, lực lượng chuyên môn phát hiện nhiều cây bị đứt rễ, cong thân, sinh trưởng kém, không đủ tiêu chuẩn đưa vào sản xuất. Trước thực trạng đó, xã Mường Nhé khẩn trương rà soát, tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân lựa chọn các cơ sở cung ứng giống uy tín. Đến nay, toàn bộ diện tích dự kiến trồng mới đã được bảo đảm nguồn giống đạt chất lượng. Hiện, xã đang tập trung đẩy nhanh tiến độ xuống giống, phấn đấu hoàn thành 400ha cà phê và 300ha mắc ca trồng xen trong tháng 7, vượt chỉ tiêu tỉnh giao.

Tháng 4/2026, ông Chang A Lử, bản Xi Ma đã tự tìm mua 2.000 cây giống cà phê thông qua một đầu mối trên mạng xã hội. Tuy nhiên, qua kiểm tra của cơ quan chuyên môn, gần một nửa số cây được xác định không đạt tiêu chuẩn, nhiều cây bị cong thân, đứt rễ, sinh trưởng kém. Ông Chang A Lử cho biết: “Sau khi được cán bộ xã kiểm tra, hướng dẫn, tôi đã loại bỏ toàn bộ số cây giống kém chất lượng và mua bổ sung 4.000 cây giống tại một cơ sở sản xuất uy tín. Hiện gia đình đang tập trung xuống giống, phấn đấu hoàn thành trồng mới hơn 1ha cà phê trong tháng 7”.

Không chỉ tại xã Mường Nhé, các địa phương trên địa bàn tỉnh cũng tăng cường kiểm tra, kiểm soát nguồn giống ngay từ đầu vụ. Cuối tháng 5, tại chợ phiên Keo Lôm, đoàn kiểm tra của UBND xã Na Son phát hiện 2 xe ô tô vận chuyển cây giống cà phê vào địa bàn để tiêu thụ nhưng không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ. Đoàn đã lập biên bản và yêu cầu các chủ hàng cam kết chấm dứt việc kinh doanh cây giống không đủ điều kiện theo quy định.

Ông Nguyễn Thanh Lâm, Phó Chủ tịch UBND xã Na Son cho biết: “UBND xã đã chỉ đạo đoàn kiểm tra tăng cường bám sát cơ sở, thường xuyên kiểm tra, xử lý các trường hợp vi phạm. Đồng thời, phòng chuyên môn công khai danh sách các cơ sở cung ứng giống uy tín để nhân dân nắm được, và khuyến cáo người dân không mua cây giống trôi nổi hoặc không rõ nguồn gốc để bảo đảm hiệu quả sản xuất”.

Song song với sự vào cuộc của các địa phương, các cơ quan chuyên môn của tỉnh cũng tăng cường kiểm tra hoạt động sản xuất, kinh doanh cây giống, tập trung kiểm soát nguồn gốc, xuất xứ và chất lượng trước khi đưa vào sản xuất. Ông Hà Lương Hồng, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm cho biết: “Hàng năm, Chi cục đều tổ chức kiểm tra việc chấp hành các quy định về quản lý giống cây trồng lâm nghiệp và hoạt động gieo ươm tại các cơ sở sản xuất; đồng thời tham mưu Sở Nông nghiệp và Môi trường chấn chỉnh, siết chặt công tác quản lý chất lượng giống. Từ đầu tháng 5, Chi cục đã tiến hành kiểm tra toàn diện các cơ sở sản xuất giống, bảo đảm nguồn cây giống đạt tiêu chuẩn trước khi bước vào vụ trồng”.

Đến thời điểm này, toàn tỉnh đã trồng mới trên 3.000ha cà phê. Các địa phương đang tập trung nhân lực, tranh thủ thời tiết thuận lợi để hoàn thành toàn bộ diện tích trồng mới cà phê, mắc ca trong tháng 7 theo kế hoạch.

Việc tăng cường kiểm soát nguồn giống, ngăn chặn cây giống không rõ nguồn gốc ngay từ đầu vụ giúp người dân tránh những thiệt hại trước mắt đồng thời tạo nền tảng để xây dựng các vùng cà phê, mắc ca phát triển bền vững, nâng cao giá trị sản xuất và hiện thực hóa mục tiêu tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh trong những năm tới.

Nhật Phương