Miến dong Côn Minh - Đặc sản núi rừng vươn xa

Đóng gói sản phẩm tại Hợp tác xã Tài Hoan.

Điểm khác biệt của miến dong Côn Minh là được sản xuất từ tinh bột dong riềng nguyên chất, tráng theo phương pháp thủ công truyền thống. Mỗi hộ có bí quyết riêng nhưng đều hướng đến giữ trọn hương vị tự nhiên của củ dong riềng.

Theo ông Hoàng Văn Cách, 74 tuổi, ở thôn Nà Buốc, xã Côn Minh, nghề làm miến bắt đầu từ năm 1965 khi một bộ phận người dân Thái Bình (cũ) lên xây dựng vùng kinh tế mới. Nhận thấy thổ nhưỡng phù hợp với cây dong riềng, bà con đưa cây trồng này vào sản xuất. Ban đầu, miến chỉ phục vụ nhu cầu hằng ngày, sau đó dần trở thành hàng hóa khi nhu cầu thị trường tăng lên.

Cùng với việc mở rộng diện tích trồng dong riềng, người dân từng bước liên kết sản xuất, hình thành vùng nguyên liệu ổn định, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm. Đến nay, nghề làm miến đã trở thành sinh kế của nhiều hộ dân. Miến dong Côn Minh được người tiêu dùng ưa chuộng bởi không sử dụng hóa chất, sợi miến dai, thơm và giữ được hương vị đặc trưng.

Sản phẩm của Hợp tác xã Tài Hoan được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia từ năm 2021 và đến nay vẫn đang được duy trì.

Tháng 1-2024, UBND tỉnh Bắc Kạn (cũ) công nhận Làng nghề miến dong Côn Minh, khi đó thuộc 4 thôn Chợ B, Nà Làng, Bản Cuôn và Bản Cào của xã Côn Minh, huyện Na Rì (trước sáp nhập đơn vị hành chính). Đây cũng là làng nghề đầu tiên được UBND tỉnh Bắc Kạn (cũ) công nhận. Hiện nay, sau sắp xếp đơn vị hành chính, Làng nghề thuộc 2 thôn Tân Lập và Bình Minh, trong đó tập trung chủ yếu tại thôn Bình Minh.

Bà Nông Thị Phượng, Trưởng Làng nghề miến dong Côn Minh, cho biết hiện Làng nghề có 49 hộ sản xuất miến dong tráng tay truyền thống, tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương, nhất là phụ nữ.

Mặc dù nhiều công đoạn đã được cơ giới hóa, các hộ trong Làng nghề vẫn duy trì phương pháp tráng miến thủ công bởi sản phẩm giữ được hương vị riêng và luôn được thị trường đánh giá cao. Được chế biến hoàn toàn từ tinh bột dong riềng nguyên chất, không sử dụng hóa chất, miến dong Côn Minh có màu hơi đục, sợi dai, giòn và hương thơm đặc trưng. Chính chất lượng tự nhiên ấy đã tạo nên thương hiệu riêng cho sản phẩm.

Được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia từ năm 2021 và duy trì đến nay, miến dong của Hợp tác xã Tài Hoan là một trong số ít sản phẩm của tỉnh Thái Nguyên đạt chuẩn cao nhất của Chương trình OCOP. Thành quả này là kết quả của quá trình đầu tư nâng cao chất lượng, ứng dụng công nghệ, kiểm soát chặt chẽ quy trình sản xuất và mở rộng thị trường.

Bà Nguyễn Thị Hoan, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc Hợp tác xã Tài Hoan, cho biết Hợp tác xã ký kết bao tiêu vùng nguyên liệu để người dân yên tâm sản xuất, đồng thời chủ động nguồn nguyên liệu ổn định. Hợp tác xã đặc biệt chú trọng lựa chọn nguyên liệu, hướng dẫn kỹ thuật canh tác nhằm nâng cao hàm lượng tinh bột, bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm và không ngừng cải tiến mẫu mã, bao bì sản phẩm.

Riêng năm 2025, Hợp tác xã Tài Hoan đã sản xuất, tiêu thụ hơn 200 tấn miến thành phẩm. Sản phẩm hiện có mặt tại hệ thống siêu thị ở hầu hết các tỉnh, thành phố trong cả nước; gần 40 tấn được xuất khẩu sang thị trường châu Âu.

Theo ông Hà Văn Huấn, Phó Chủ tịch UBND xã Côn Minh, thời gian tới, UBND xã sẽ xem xét bố trí nguồn ngân sách hỗ trợ phát triển vùng trồng dong riềng; đồng thời phối hợp với các hợp tác xã tuyên truyền, vận động người dân mở rộng diện tích, ký kết hợp đồng bao tiêu nhằm ổn định đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm.

Từ những sợi miến mang đậm hương vị núi rừng, thương hiệu miến dong Côn Minh tiếp tục vươn xa, góp phần nâng cao đời sống người dân.

Hoàng Vũ