Cuộc thanh lọc lịch sử ngành tiền ảo

Bước ngoặt tái cấu trúc

Ông Simon Dedic, nhà sáng lập và giám đốc điều hành tại Moonrock Capital (quỹ đầu tư mạo hiểm và công ty tư vấn tiền ảo có trụ sở ở Đức), cho rằng việc nhiều sàn giao dịch tiền ảo đóng cửa ồ ạt phản ánh những điểm yếu sâu xa trong mô hình kinh doanh: “Mô hình kiếm lợi nhuận hiện tại có điểm yếu chí mạng: nó luôn cần một lượng nạn nhân mới và thiếu hệ sinh thái phù hợp để phát triển bền vững”.

Nhận định này phần nào lý giải làn sóng đóng cửa diễn ra trên toàn cầu trong nửa đầu năm 2026. Theo dữ liệu của RootData (nền tảng dữ liệu tài sản tiền ảo, chuyên cung cấp thông tin về các dự án blockchain), tính đến cuối tháng 7 đã có gần 100 dự án, nền tảng tiền ảo ngừng hoạt động, phá sản hoặc rơi vào trạng thái "không còn vận hành".

Chuyên gia Simon Dedic nhận định nhiều doanh nghiệp tiền ảo sụp đổ vì mô hình kinh doanh thiếu bền vững (ảnh: Berin Crypto)

Điều đáng chú ý là làn sóng này không giới hạn ở các doanh nghiệp khởi nghiệp quy mô nhỏ. BitMEX, một trong những sàn giao dịch phái sinh Bitcoin lâu đời nhất thế giới, thông báo sẽ đóng cửa hoàn toàn từ ngày 23-9 sau quá trình rà soát.

Ông Simon Dedic cho rằng, việc nhiều sàn giao dịch tiền ảo đóng cửa phản ánh những điểm yếu sâu xa trong mô hình kinh doanh. Theo đó, mô hình kiếm lợi nhuận hiện tại có điểm yếu chí mạng là luôn cần lượng đầu tư mới. Khi nguồn này cạn kiệt, doanh nghiệp cũng sụp đổ.

Tương tự, giới phân tích nhận định nguyên nhân đến từ sự suy giảm của dòng vốn đầu tư mạo hiểm. Nếu giai đoạn 2020-2022 chứng kiến các quỹ liên tục rót vốn vào những ý tưởng blockchain mới thì từ năm 2025, tiêu chí đầu tư đã thay đổi. Nhà đầu tư không còn đánh giá cao số lượng người dùng hay tốc độ tăng trưởng mà quan tâm nhiều hơn đến doanh thu, khả năng tạo dòng tiền và mô hình kinh doanh bền vững.

Theo nhiều chuyên gia, yếu tố có tác động sâu rộng nhất đến từ pháp lý. Từ ngày 1-7-2026, quy định Thị trường tài sản tiền số (MiCA) của Liên minh châu Âu (EU) chính thức kết thúc giai đoạn chuyển tiếp. Các doanh nghiệp chưa được cấp phép phải dừng cung cấp dịch vụ hoặc xây dựng kế hoạch rút lui có trật tự khỏi thị trường.

Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA) yêu cầu các nền tảng không đủ điều kiện phải bảo đảm quyền lợi khách hàng trong quá trình đóng cửa. Theo Euronews, trước thời điểm MiCA có hiệu lực đầy đủ, chưa đến 1/5 trong số hơn 1.200 doanh nghiệp tiền số đăng ký tại EU được cấp giấy phép hoạt động.

Tờ Financial Times còn cho biết đến đầu tháng 7, chỉ khoảng 244 doanh nghiệp đủ điều kiện tiếp tục cung cấp dịch vụ, trong khi hơn 1.700 đơn vị còn lại phải dừng hoạt động hoặc rời khỏi thị trường.

Ưu tiên chất lượng và thanh khoản

Với đánh giá "chất lượng đang quan trọng hơn số lượng", ông Matt Hougan, Giám đốc đầu tư của Bitwise Asset Management (công ty quản lý tài sản tiền điện tử hàng đầu tại Mỹ), cho rằng ngành tiền số đang bước sang một chu kỳ mới. Trong đó, nhà đầu tư tổ chức không còn chạy theo những dự án tăng trưởng nóng mà ưu tiên doanh nghiệp có doanh thu, quản trị minh bạch và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn pháp lý.

Song song đó, chi phí tuân thủ đang trở thành lợi thế cạnh tranh mới. Trước đây, doanh nghiệp tiền số cạnh tranh bằng tốc độ ra mắt sản phẩm và khả năng mở rộng người dùng.

Hiện nay, việc đáp ứng yêu cầu về vốn, quản trị, phòng chống rửa tiền, bảo vệ tài sản khách hàng và an ninh mạng mới là điều kiện để tồn tại. ESMA nhấn mạnh, các nền tảng không được cấp phép phải xây dựng kế hoạch rút lui có trật tự nhằm hạn chế rủi ro cho nhà đầu tư và bảo đảm tính toàn vẹn của thị trường.

Giới phân tích cũng dự báo làn sóng hợp nhất sẽ tiếp tục trong vài năm tới. Các doanh nghiệp nhỏ có công nghệ tốt nhưng thiếu vốn sẽ trở thành mục tiêu mua lại của các tập đoàn lớn, trong khi những dự án chỉ dựa vào xu hướng đầu cơ sẽ ngày càng khó tồn tại.

Ông Ran Neuner, CEO của Crypto Banter (công ty truyền thông kỹ thuật số và nền tảng phát trực tiếp hàng đầu thế giới chuyên về tiền ảo), phân tích: “Chạm đáy là một quá trình. Trong quá trình đó, thị trường được thanh lọc và chỉ những ai mạnh mới sống sót… Chu kỳ tiếp theo sẽ do các sàn giao dịch được cấp phép và dòng tiền tổ chức chi phối”.