Cuộc chiến mới của ngành dược

Câu chuyện với ngành dược của 2026 là chuẩn hóa chất lượng và hồ sơ

Chất xúc tác từ già hóa dân số

Dữ liệu từ nghiên cứu thị trường dược phẩm Việt Nam của Fortune Business Insights cho thấy, Việt Nam là thị trường dược tăng trưởng nhanh trong khu vực.

Tổ chức này ước tính thị trường trăm triệu dân đạt 7,94 tỷ USD vào năm 2024, 8,58 tỷ USD trong năm 2025 và có thể đạt 16,03 tỷ USD vào năm 2032, tương ứng tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) khoảng 9,33%.

Trong khi đó, công ty IMARC cho rằng, quy mô thị trường dược phẩm Việt Nam ước tính định giá 7,98 tỷ USD vào năm 2025. IMARC dự đoán thị trường sẽ đạt 14,6 tỷ USD vào năm 2034, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) là 6,98% trong giai đoạn 2026-2034.

Những con số tuy có sự chênh lệch đến từ các tổ chức nghiên cứu quốc tế cho thấy dư địa phát triển của thị trường dược phẩm Việt Nam còn rất lớn.

Theo báo cáo của Cục Quản lý dược (Bộ Y tế), chi tiêu bình quân của Việt Nam đạt 78,3 USD/người vào năm 2025 và đang tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới, nhờ động lực từ sự gia tăng dân số và sự thay đổi trong cấu trúc bệnh tật và tốc độ già hóa dân số.

Khi thu nhập bình quân đầu người gia tăng, nhu cầu sử dụng các dòng thuốc đặc trị, thuốc công nghệ cao và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe chủ động (thực phẩm chức năng, dược liệu) cũng tăng theo cấp số nhân.

Tính riêng năm ngoái, dù chững lại trong quý IV do giá vốn tăng cao, phần lớn trong số 33 doanh nghiệp dược niêm yết vẫn có một năm kinh doanh khởi sắc nhất trong nhiều năm, tạo nền cho kết quả tích cực trong quý I/2026.

Nổi bật nhất là FPT Retail với chuỗi nhà thuốc Long Châu. Mảng dược của FRT ghi nhận EBITDA 637 tỷ đồng, tăng 55% so với cùng kỳ, trong khi doanh thu vượt 10.000 tỷ đồng, tăng 28%. Đến cuối tháng 3/2026, Long Châu sở hữu 2.517 nhà thuốc, tăng 100 điểm so với đầu năm, cùng 228 trung tâm tiêm chủng. Doanh thu bình quân đạt 1,3 tỷ đồng/nhà thuốc/tháng, nhích nhẹ so với mức bình quân năm 2025.

Nếu loại FPT Retail khỏi bức tranh do Long Châu có quy mô quá lớn ở kênh OTC, doanh nghiệp dược lãi cao nhất quý I là Dược Hậu Giang với 316 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, tăng 19%. Đáng chú ý, doanh thu gần như đi ngang nhưng lợi nhuận vẫn tăng mạnh nhờ giá vốn giảm khi tỷ trọng doanh thu dịch chuyển sang mảng thành phẩm. Cùng với đó, việc tiết giảm chi phí tài chính và chi phí bán hàng giúp biên lợi nhuận Dược Hậu Giang cải thiện rõ rệt.

Xếp sau là Dược Việt Nam với 146 tỷ đồng lợi nhuận ròng, gần gấp đôi cùng kỳ. Tuy nhiên, chất lượng tăng trưởng của doanh nghiệp này có nhiều vấn đề khi mảng kinh doanh chính không có nhiều đột phá khi doanh thu và giá vốn gần như đi ngang. Động lực chủ yếu của Dược Việt Nam đến từ khoản lợi nhuận 83 tỷ đồng từ các đơn vị liên kết, gấp hơn 3 lần cùng kỳ, cùng việc tiết giảm chi phí quản lý.

Imexpharm cũng có khởi đầu thuận lợi với 82 tỷ đồng lãi ròng, tăng 10%, trong năm doanh nghiệp đặt mục tiêu phá kỷ lục lợi nhuận lần thứ 5 liên tiếp. Kết quả này chủ yếu đến từ việc tiết giảm chi phí vận hành, trong đó chi phí bán hàng giảm 10% và chi phí quản lý doanh nghiệp giảm 5%.

Không chỉ gây chú ý bởi lợi nhuận, Imexpharm còn là tâm điểm của một thương vụ M&A lớn. Lian SGP Holding Pte. Ltd, pháp nhân có liên quan tới Tập đoàn dược phẩm Livzon của Trung Quốc, đã hoàn tất chào mua công khai hơn 104,5 triệu cổ phiếu IMP, tương đương 67,87% vốn. Với giá chào mua 57.400 đồng/cổ phiếu, quy mô thương vụ ước tính hơn 6.000 tỷ đồng, qua đó đưa Lian SGP trở thành công ty mẹ của Imexpharm.

Thương vụ này không chỉ là giao dịch chuyển nhượng cổ phần. Với hệ thống nhà máy đạt chuẩn EU-GMP và vị thế trong kênh ETC, Imexpharm có thể trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược mở rộng khu vực của Livzon, nhất là khi nhu cầu thuốc chất lượng cao tại Việt Nam và Đông Nam Á tiếp tục tăng.

Trong khi đó, Bidiphar là câu chuyện khác. Quý I/2026, doanh nghiệp ghi nhận 448 tỷ đồng doanh thu, tăng nhẹ 2%, nhưng lợi nhuận sau thuế giảm nhẹ còn khoảng 80,2 tỷ đồng do giá vốn và chi phí bán hàng tăng. Dù kết quả ngắn hạn chưa nổi bật, DBD đang trong chu kỳ đầu tư lớn với hơn 564 tỷ đồng chi phí xây dựng cơ bản dở dang, chủ yếu tại dự án nhà máy sản xuất dược công nghệ cao Nhơn Hội. Đây là khoản đặt cược dài hạn vào thuốc đặc trị, thuốc vô trùng và năng lực tham gia sâu hơn vào kênh bệnh viện.

Động lực sự gia tăng dân số và sự thay đổi trong cấu trúc bệnh tật và tốc độ già hóa dân số trở thành yếu tố thúc đẩy ngành dược phát triển. Ảnh: KM

Cuộc đua biên lợi nhuận và câu chuyện phân hóa thị trường

Quý I/2026 dù ghi nhận phần lớn doanh nghiệp có mức tăng ấn tượng, nhưng ở chiều ngược lại vẫn có những doanh nghiệp kém sắc, thậm chí tụt lại khá xa.

Chẳng hạn, Dược liệu Việt Nam chứng kiến lãi ròng bốc hơi tới 98%, chủ yếu do sản lượng tiêu thụ dược phẩm đi xuống. Dược Hà Tây (DHT) cũng giảm lãi tới 58%, trong khi PBC giảm 46%. Bên cạnh đó, có 3 cái tên thua lỗ trong kỳ là Dược Cửu Long (DCL), FIT - công ty mẹ của DCL, và DP2.

Điểm đáng nói là, sự sụt giảm này không chỉ phản ánh khó khăn riêng lẻ của từng doanh nghiệp, mà còn cho thấy mặt trái của một ngành đang bước vào giai đoạn thanh lọc. Khi giá vốn đầu vào biến động, sức mua chưa thực sự bùng nổ, trong khi chi phí bán hàng và yêu cầu tiêu chuẩn ngày càng cao, những doanh nghiệp thiếu lợi thế quy mô, thiếu sản phẩm chủ lực hoặc chưa có năng lực kiểm soát chi phí sẽ chịu áp lực rất lớn.

Nói cách khác, ngành dược không còn là câu chuyện “cứ bán thuốc là có lãi”. Biên lợi nhuận đang trở thành ranh giới phân định giữa nhóm dẫn đầu và nhóm đi sau.

Lãi ròng của 33 doanh nghiệp dược niêm yết

Ở nhóm dẫn đầu, trong khi Dược Hậu Giang tăng lãi nhờ chuyển dịch cơ cấu sang thành phẩm, cải thiện biên gộp và tiết giảm chi phí thì Traphaco tăng trưởng mạnh nhờ tái cơ cấu danh mục sản phẩm. Imexpharm ghi nhận lợi nhuận tích cực nhờ kiểm soát chi phí vận hành và nền tảng nhà máy đạt chuẩn cao. Dược Y tế Bình Định dù lợi nhuận ngắn hạn chưa bứt phá nhưng đang đặt cược lớn vào chu kỳ đầu tư nhà máy công nghệ cao.

Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp yếu hơn như Dược liệu Việt Nam, Dược Hà Tây, Dược Cửu Long hay Dược phẩm Trung ương 2 lại bộc lộ rõ sự mong manh khi doanh thu giảm, chi phí chưa được kiểm soát tốt hoặc lợi nhuận phụ thuộc nhiều vào yếu tố tài chính, công ty liên kết và các khoản thu nhập ngoài hoạt động cốt lõi.

Trong bối cảnh nguyên liệu dược phẩm vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, đặc biệt từ Trung Quốc và Ấn Độ, rủi ro tỷ giá và biến động giá API nhanh chóng bào mòn lợi nhuận của một số doanh nghiệp. Tính đến cuối năm 2025, kim ngạch nhập khẩu API đạt gần 487 triệu USD, với sự thống trị tuyệt đối của hai thị trường Trung Quốc và Ấn Độ, chiếm tới gần 90% tổng khối lượng.

Khuôn khổ pháp lý mới định hình lại sân chơi ngành dược

Theo đánh giá của giới chuyên gia, năm 2026 sẽ chứng kiến sự tái cấu trúc thị trường bởi những thay đổi mang tính cách mạng về thể chế và hành lang pháp lý.

Hệ thống công bố giá bán buôn thuốc kê đơn theo Nghị định 163/2025/NĐ-CP được cập nhật liên tục trong đầu năm 2026, làm tăng độ minh bạch về giá nhưng tiêu cực là một số doanh nghiệp sẽ khó giữ được biên cao bất thường ở phân khúc phụ thuộc đấu thầu và kê đơn.

Song song với đó, Bộ Y tế tiếp tục nhấn mạnh việc thực thi quy định về đấu thầu thuốc theo Thông tư 40/2025/TT-BYT tại cơ sở y tế công lập và cảnh báo không nên phân cấp đấu thầu xuống đơn vị chưa đủ năng lực.

Những quy định mới này đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm tốt, mà còn phải có năng lực hoàn thiện hồ sơ, đảm bảo cung ứng và tuân thủ chất lượng. Với nhóm nặng kênh bệnh viện như Imexpharm, Bidiphar, Dược Hậu Giang, Domesco hay Pymepharco, tiến độ đấu thầu có thể tác động trực tiếp tới doanh thu và lợi nhuận.

Ngoài ra, hàng loạt các đợt thu hồi thuốc trong những tháng đầu năm 2026 cho thấy rủi ro chất lượng có thể trở thành yếu tố định giá quan trọng. Doanh nghiệp có lịch sử quản lý chất lượng tốt sẽ được thị trường trả mức “premium” cao hơn, trong khi những đơn vị để xảy ra sự cố có thể bị chiết khấu trong thời gian dài.

Cùng lúc, cuộc đua tiêu chuẩn sản xuất đang bước sang nấc mới. WHO-GMP dần trở thành điều kiện tối thiểu, trong khi EU-GMP, Japan-GMP hay các chuẩn tương đương mới là “tấm vé” để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào các nhóm thầu giá trị cao. Điều này tạo lợi thế lớn cho những cái tên đã đầu tư sớm như Imexpharm, Dược Hậu GIang hay các doanh nghiệp đang mở rộng nhà máy công nghệ cao.

Chính rào cản kỹ thuật này cũng khiến hoạt động M&A (mua/bán doanh nghiệp) ngành dược trở nên sôi động hơn, nhất là với các nhà đầu tư ngoại.

Thương vụ tập đoàn dược Trung Quốc, thông qua pháp nhân Singapore, đã chi khoảng 6.000 tỷ đồng để nắm gần 68% Imexpharm vừa qua không chỉ là câu chuyện riêng của IMP, mà còn là tín hiệu cho thấy các doanh nghiệp dược nội địa có tài sản chất lượng đang ngày càng hấp dẫn nhà đầu tư nước ngoài.

Với nhà đầu tư ngoại, mua lại một doanh nghiệp đã có nhà máy, chứng nhận GMP, giấy phép sản phẩm và mạng lưới phân phối sẽ nhanh hơn nhiều so với xây dựng mới từ đầu.

Điều này cho thấy cuộc chiến mới của ngành dược Việt Nam không còn nằm ở quy mô doanh thu đơn thuần. Đó là cuộc chiến của biên lợi nhuận, tiêu chuẩn sản xuất, kênh phân phối và năng lực tuân thủ. Những doanh nghiệp đủ năng lực sẽ mở rộng vị thế, thu hút dòng vốn, chiếm lĩnh kênh bệnh viện và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, và ngược lại, những doanh nghiệp còn lại sẽ phải lựa chọn: nâng cấp, sáp nhập hoặc chấp nhận bị bỏ lại phía sau.

Trong cuộc chiến mới ấy, người chiến thắng không nhất thiết là doanh nghiệp bán nhiều thuốc nhất hôm nay, mà là doanh nghiệp kiểm soát tốt nhất tương lai của mình: từ nguyên liệu, nhà máy, tiêu chuẩn, kênh bán hàng cho đến dòng tiền.

Việt Dương