Củng cố 'mạch vốn' cho kinh tế tập thể

Hhệ thống Quỹ tín dụng Nhân dân đã trở thành kênh cung ứng tài chính quan trọng tại khu vực nông thôn

Đây là nội dung được các chuyên gia thảo luận tại Hội thảo “Củng cố, nâng cao vai trò của hệ thống quỹ tín dụng nhân dân trong nền kinh tế và khu vực kinh tế tập thể” diễn ra ngày 12/03/2026.

Thiết chế tài chính gắn bó trực tiếp với cơ sở

Phát biểu tại Hội thảo, ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), nhấn mạnh, giai đoạn 2021 – 2025, khu vực kinh tế tư nhân, hợp tác xã tại Việt Nam đã có những bước phát triển tích cực cả về quy mô và chất lượng, từng bước khẳng định vai trò là một thành phần kinh tế quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Các hợp tác xã ngày càng phát huy vai trò trong tổ chức sản xuất, liên kết tiêu thụ sản phẩm, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và đóng góp tích cực vào chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế địa phương. Đặc biệt, hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) đã trở thành kênh cung ứng tài chính quan trọng tại khu vực nông thôn, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng cho người dân và các hợp tác xã, thúc đẩy tài chính toàn diện và hỗ trợ phát triển kinh tế cộng đồng.

Ông Hoàng Việt Dũng, Phó Cục trưởng Cục An toàn hệ thống các tổ chức tín dụng (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) cho biết, hệ thống QTDND tại Việt Nam được thành lập từ năm 1993 với mục tiêu cốt lõi là huy động nguồn lực trong cộng đồng để tương trợ lẫn nhau giữa các thành viên, đặc biệt tại khu vực nông thôn - nơi người dân còn gặp không ít khó khăn trong việc tiếp cận các sản phẩm, dịch vụ tài chính chính thức. Trải qua hơn ba thập kỷ hình thành và phát triển, hệ thống QTDND đã từng bước được củng cố, mở rộng và khẳng định vai trò quan trọng trong việc cung ứng vốn, dịch vụ ngân hàng trên địa bàn nông thôn; qua đó đã góp phần tích cực vào công cuộc xóa đói, giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới và hỗ trợ an sinh xã hội. Mặc dù quy mô còn khiêm tốn so với toàn hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD), QTDND vẫn có ý nghĩa đặc biệt trong thúc đẩy tài chính toàn diện, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và nâng cao đời sống người dân tại địa phương.

Từ góc nhìn thực tiễn, ông Vương Đức Lập, Giám đốc QTDND xã Hương Sơn (Hà Nội), cho rằng quỹ tín dụng nhân dân chính là thiết chế tài chính đặc thù giúp kết nối thị trường vốn với khu vực dân cư ở cơ sở. QTDND hoạt động trên nền tảng sở hữu tập thể, quản trị dân chủ và phân phối lợi ích theo mức độ sử dụng dịch vụ. Đây là cơ chế nội sinh giúp giảm bất cân xứng thông tin trong tín dụng nông thôn. mô hình “huy động tại chỗ – cho vay tại chỗ” giúp dòng vốn được giữ lại và luân chuyển trong nội bộ địa phương, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực cho kinh tế cơ sở.

Nhờ đặc điểm này, QTDND có khả năng đáp ứng nhanh chóng và linh hoạt nhu cầu vốn của hộ gia đình, hộ kinh doanh cá thể và các hợp tác xã. Qua đó, góp phần hình thành chuỗi giá trị dịch vụ – thương mại – nông nghiệp, từ đó thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương.

Củng cố, phát triển hệ thống đồng bộ, toàn diện

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, qua hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát cho thấy hệ thống QTDND cũng đang bộc lộ một số tồn tại, hạn chế như quy mô hoạt động của nhiều QTDND còn khiêm tốn; sản phẩm, dịch vụ còn chưa đa dạng; hệ thống công nghệ thông tin lạc hậu. Trong khi đó, xu hướng số hóa làm thay đổi mạnh mẽ hành vi người dùng, đặc biệt là thế hệ trẻ - những người ưu tiên trải nghiệm tài chính nhanh chóng, liền mạch, cá nhân hóa và dễ dàng truy cập qua thiết bị di động, đồng thời xu hướng phát triển mạnh mẽ của fintech, mobile banking với khả năng tiếp cận linh hoạt tới khách hàng đặt QTDND trước nguy cơ mất lợi thế về địa bàn, thu hẹp thị phần và suy giảm hiệu quả hoạt động.

Không chỉ vậy, bà Nguyễn Thị Cẩm Thúy, Chủ tịch Hội đồng quản trị QTDND Đại Thành (Vĩnh Long) chia sẻ, việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã trong thời gian qua đã tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với hoạt động của quỹ. Sau khi địa giới hành chính thay đổi, nhiều quỹ gặp vướng mắc trong việc xác định địa bàn hoạt động, quản lý thành viên và xử lý hồ sơ pháp lý. Thậm chí có tình trạng hai quỹ cùng hoạt động trên một địa bàn mới sau sáp nhập, gây ra sự cạnh tranh không cần thiết. “Do chưa có hướng dẫn cụ thể cho các địa bàn sau sáp nhập, nhiều quỹ buộc phải thắt chặt quy trình kiểm soát để bảo đảm tuân thủ pháp luật, nhưng điều này cũng khiến người dân tiếp cận vốn chậm hơn”, bà Nguyễn Thị Cẩm Thúy chia sẻ.

Do đó, việc triển khai các giải pháp để củng cố, phát triển hệ thống QTDND cần được thực hiện một cách đồng bộ, toàn diện và dựa trên các nguyên tắc thận trọng, minh bạch, phù hợp với đặc thù mô hình tổ chức tín dụng là hợp tác xã là vô cùng quan trọng, ông Hoàng Việt Dũng khẳng định.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc củng cố, phát triển hệ thống QTDND không chỉ là yêu cầu của quá trình tái cơ cấu mà còn có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại khu vực nông thôn. Giữ vững giá trị cốt lõi “tương trợ thành viên”, nâng cao năng lực quản trị, bảo đảm an toàn hệ thống và tăng cường liên kết nội khối sẽ là nền tảng để QTDND tiếp tục phát huy vai trò là định chế tài chính vì cộng đồng, gắn bó chặt chẽ với địa bàn hoạt động, ông Hoàng Việt Dũng khẳng định.

Ở góc độ thực tiễn, đại diện các quỹ cũng đề xuất nhiều giải pháp như nâng cao năng lực quản trị, tăng cường kiểm soát nội bộ, đẩy mạnh chuyển đổi số và đào tạo nguồn nhân lực. Đồng thời, cần có hướng dẫn cụ thể về địa bàn hoạt động sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, cũng như cơ chế phối hợp giữa các quỹ để tránh chồng chéo và cạnh tranh không cần thiết.

Với sự hoàn thiện và đồng bộ của khuôn khổ pháp lý, sự quyết tâm tái cơ cấu, củng cố của hệ thống QTDND và sự hỗ trợ chặt chẽ từ các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương cùng các đối tác quốc tế trong thời gian tới, chúng tôi tin tưởng rằng hệ thống QTDND sẽ tiếp tục phát triển an toàn, lành mạnh và bền vững, qua đó đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và tài chính toàn diện, ổn định hệ thống tài chính quốc gia và nâng cao đời sống người dân, đặc biệt tại địa bàn nông thôn, Phó Cục trưởng Cục An toàn hệ thống các tổ chức tín dụng khẳng định.

Hương Giang