Cửa mở, hàng Việt đã sẵn sàng?
Có một thực tế cần nhìn nhận trong câu chuyện hội nhập của hàng Việt là càng có nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA), cánh cửa thị trường càng rộng, nhưng không phải doanh nghiệp (DN) nào cũng thuận lợi bước qua. Vấn đề không nằm ở chỗ thiếu thị trường mà ở những yêu cầu ngày càng cao phía sau mỗi cánh cửa.
Việt Nam hiện có 17 FTA đang thực thi, kết nối với nhiều nền kinh tế và khu vực thương mại lớn. Những ưu đãi về thuế quan tạo thêm lợi thế cho hàng Việt. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, tỷ lệ tận dụng ưu đãi thuế quan của DN Việt Nam hiện mới khoảng 37%. Con số này cho thấy dư địa còn rất lớn, đồng thời đặt ra câu hỏi nền sản xuất đã thực sự sẵn sàng cho những thị trường đã được mở cửa hay chưa?
FTA ngày nay không chỉ là câu chuyện giảm thuế để hàng hóa có giá cạnh tranh hơn. Muốn hưởng ưu đãi, DN phải chứng minh được xuất xứ; muốn vào các thị trường khó tính, sản phẩm phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, môi trường, lao động và phát triển bền vững. Nói cách khác, FTA mở cửa thị trường, nhưng tiêu chuẩn mới quyết định ai có thể bước qua.
Thực tế đó đòi hỏi DN muốn đi sâu vào thị trường quốc tế phải thay đổi từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất đến cách quản trị chuỗi cung ứng. Đây không còn là câu chuyện của riêng một bộ phận xuất khẩu, mà là yêu cầu đặt ra đối với cả quá trình sản xuất.
Thành phố Đồng Nai là trung tâm công nghiệp lớn của cả nước, yêu cầu này càng rõ nét khi có nhiều DN tham gia sản xuất và xuất khẩu các nhóm hàng như: gỗ, dệt may, giày dép, nông sản, thực phẩm chế biến… Thành phố có lợi thế về vị trí địa lý, hạ tầng giao thông kết nối với sân bay, cảng biển và hệ thống khu công nghiệp ngày càng hiện đại.
Nhưng những lợi thế đó sẽ khó chuyển hóa thành sức cạnh tranh nếu DN không đáp ứng được quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật hay các yêu cầu về sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn của thị trường. Nói một cách đơn giản hơn, sản phẩm có thể có giá tốt, nhà máy có thể có quy mô lớn, nhưng nếu không đáp ứng các yêu cầu thì cánh cửa xuất khẩu vẫn đóng.
Vì thế, điều đáng quan tâm từ các FTA không nên chỉ là có thêm bao nhiêu thị trường hay giảm được bao nhiêu phần trăm thuế, mà cần là năng lực của DN trong nước đã đáp ứng được đến đâu để tận dụng những cơ hội ấy. Thị trường có thể được mở rộng, nhưng để có chỗ đứng trên thị trường quốc tế, DN phải cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm, công nghệ, thương hiệu và khả năng đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao.