Mở cánh cửa phát triển mới cho Huế

 Các lễ hội văn hóa không chỉ kích cầu du lịch mà còn góp phần hiệu quả quảng bá Huế.

Bà Nguyễn Thị Sửu, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Huế:

Chính sách phải đến được với người sáng tạo nhỏ

Với hệ thống di sản phong phú, nghệ thuật truyền thống, lễ hội, làng nghề, ẩm thực và các giá trị văn hóa đặc trưng, Huế cần một hành lang pháp lý đủ rộng để biến tài nguyên văn hóa thành sản phẩm, thương hiệu, việc làm và nguồn lực phát triển mà không làm suy giảm giá trị di sản. Tôi kỳ vọng Luật sẽ tạo không gian pháp lý để Huế thử nghiệm các mô hình mới như không gian sáng tạo, tổ hợp sáng tạo văn hóa, khai thác không gian công cộng và xã hội hóa, đối tác công tư trong lĩnh vực văn hóa.

Đồng thời, Huế cần đi từ tổ chức sự kiện sang xây dựng công nghiệp sự kiện và tài sản trí tuệ. Festival Huế, các lễ hội, chương trình âm nhạc không chỉ tạo sức hút trong thời gian diễn ra mà cần được phát triển thành thương hiệu, nội dung số, bản quyền, sản phẩm lưu niệm, thiết kế và dịch vụ du lịch có khả năng tạo giá trị lâu dài.

Một điểm đột phá khác là cơ chế trao giá trị kinh tế cho tài sản trí tuệ. Việc cho phép tài sản trí tuệ được sử dụng để góp vốn, làm tài sản bảo đảm và hỗ trợ định giá sẽ mở thêm cơ hội tiếp cận vốn cho nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà sáng tạo và doanh nghiệp văn hóa.

Tuy nhiên, chính sách phải đến được với người sáng tạo nhỏ chứ không chỉ với doanh nghiệp lớn. Nghệ nhân làng nghề, nhà thiết kế trẻ, nhóm sáng tạo độc lập, nghệ sĩ trẻ, doanh nghiệp khởi nghiệp và những người gìn giữ nghề truyền thống cần được tiếp cận vốn, công nghệ, đào tạo, thị trường và chính sách về sở hữu trí tuệ. Bên cạnh đó, cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ.

Sau khi Luật được thông qua, Huế cần biến chính sách thành những kết quả đo đếm được: Số doanh nghiệp văn hóa, việc làm sáng tạo, doanh thu, tài sản trí tuệ được đăng ký và thương mại hóa, thu nhập của nghệ nhân, số di sản được số hóa, lượng khách và thời gian lưu trú.

Thành công lớn nhất của Luật không phải tạo thêm một ngành quản lý mới mà là tạo ra một phương thức phát triển mới. Trong đó, di sản không đứng ngoài nền kinh tế, người sáng tạo không đứng ngoài thị trường, doanh nghiệp không đứng ngoài văn hóa và công nghệ không đứng ngoài bảo tồn. Với Huế, đó là cơ sở để từ một thành phố di sản tiến thêm một bước trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo của khu vực miền Trung, nơi di sản được gìn giữ bằng chính sức sống của nền kinh tế sáng tạo.

Ông Dương Hồng Lam, Trưởng phòng Phòng Quản lý Văn hóa và Gia đình - Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP. Huế:

Nhiều điểm nghẽn chưa thể xử lý đầy đủ bằng các quy định hiện hành

Từ thực tiễn Huế - đô thị di sản, trung tâm văn hóa, du lịch đặc sắc và thành phố Festival của Việt Nam - có thể thấy, công nghiệp văn hóa không phải là lĩnh vực tách rời hoạt động bảo tồn, mà là phương thức chuyển hóa có trách nhiệm các giá trị di sản, cảnh quan, tri thức và bản sắc địa phương thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng.

Tuy nhiên, quá trình xây dựng Đề án phát triển các ngành công nghiệp văn hóa của thành phố cho thấy nhiều điểm nghẽn chưa thể xử lý đầy đủ bằng các quy định hiện hành: chưa có hệ thống chỉ tiêu thống kê đủ khả năng bóc tách đóng góp của từng ngành; việc khai thác tài sản công và không gian di sản để tổ chức hoạt động sáng tạo còn thiếu cơ chế linh hoạt; các quy định về đặt hàng, lựa chọn nhà sáng tạo, huy động nguồn lực xã hội, hợp tác công tư và thương mại hóa tài sản trí tuệ chưa thật sự phù hợp với tính đặc thù của sản phẩm văn hóa.

Vì vậy, từ góc độ địa phương, chúng tôi kỳ vọng Luật không chỉ xác lập chính sách khuyến khích chung mà còn tạo công cụ pháp lý đủ rõ và khả thi để các địa phương phát huy lợi thế riêng; đồng thời bảo đảm sự cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, giữa quyền chủ động sáng tạo với trách nhiệm bảo vệ di sản, bản quyền và lợi ích cộng đồng. Những cơ chế mới như thử nghiệm có kiểm soát, đặt hàng nhiệm vụ sáng tạo, ưu đãi đầu tư và khai thác hợp lý nguồn lực văn hóa chỉ phát huy hiệu quả khi điều kiện, thẩm quyền, trình tự và trách nhiệm được quy định minh bạch, thống nhất và thuận lợi trong tổ chức thực hiện.

 Luật Phát triển công nghiệp văn hóa nếu được ban hành sẽ tạo thêm hành lang pháp lý để những giá trị vốn có của Huế được khai thác bài bản, có trọng tâm và tạo ra giá trị gia tăng.

Ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế:

Quan trọng là xác định những lĩnh vực có thế mạnh, ưu tiên đầu tư

Thực tế, Huế đã xác định việc biến các giá trị lịch sử, văn hóa và di sản thành nguồn lực phát triển. Luật Phát triển công nghiệp văn hóa nếu được ban hành sẽ tạo thêm hành lang pháp lý để những giá trị vốn có của Huế được khai thác bài bản, có trọng tâm và tạo ra giá trị gia tăng. Huế có nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp văn hóa, từ kiến trúc, nghệ thuật truyền thống, lễ hội, cảnh quan, nhiếp ảnh, thi ca đến điện ảnh. Vấn đề quan trọng hiện nay là xác định những lĩnh vực có thế mạnh, ưu tiên đầu tư, tránh tình trạng làm dàn trải, hình thức hoặc nóng vội.

Trước hết, phải tiếp tục tạo dựng hình ảnh và thương hiệu điểm đến. Những năm qua, Huế đã đầu tư chỉnh trang không gian đô thị, cảnh quan hai bờ sông Hương, hệ thống đường dạo, môi trường; đồng thời xây dựng thương hiệu Festival Huế và các lễ hội. Đây cũng chính là những thành tố của công nghiệp văn hóa, khi nghệ thuật trình diễn, hội họa, triển lãm, lễ hội… được tổ chức thành những sản phẩm thu hút công chúng. Tuy nhiên, mục tiêu cao hơn là phải từng bước biến các hoạt động văn hóa, nghệ thuật thành sản phẩm có khả năng tạo giá trị kinh tế.

Một hướng rất quan trọng là ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số để biến di sản thành tài sản có thể khai thác trên không gian rộng hơn. Các cổ vật, bảo vật quốc gia không nên chỉ dừng ở việc trưng bày trực tiếp mà cần được số hóa, kể lại câu chuyện và đưa lên không gian số. Khi tạo được sản phẩm hấp dẫn, bản sao số có thể được chuyển giao quyền khai thác, phục vụ các hoạt động sáng tạo và thương mại.

Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô cũng đang xây dựng kho dữ liệu di sản, gồm tư liệu lịch sử, hồ sơ nghiên cứu, bản vẽ trùng tu, hình ảnh, video, tư liệu lễ hội…; đồng thời số hóa và vector hóa hệ thống hoa văn, họa tiết cung đình Triều Nguyễn. Đây có thể trở thành một “chợ số” về di sản, cung cấp dữ liệu, bản sao số và các mẫu hoa văn cho những lĩnh vực như thời trang, thiết kế nội thất, kiến trúc, truyền thông…

Điều quan trọng là phải có cơ chế để xác lập quyền sở hữu, quyền khai thác và thương mại hóa các tài sản số này. Khi đó, những giá trị di sản tưởng như chỉ có ý nghĩa bảo tồn có thể được chuyển hóa thành nguồn lực cho công nghiệp văn hóa. Đây cũng là hướng Huế cần tập trung trong thời gian tới: lấy di sản làm nền tảng, công nghệ làm công cụ và sáng tạo làm động lực để tạo ra những sản phẩm có giá trị kinh tế, đồng thời vẫn bảo đảm mục tiêu cốt lõi là bảo tồn và phát huy giá trị di sản.