Chọn nghề sao cho hiểu đúng mình để đi đúng hướng

Đại học Quốc gia Hà Nội chào đón đông đảo học sinh và phụ huynh tới tìm hiểu thông tin tuyển sinh 2026. Ảnh: VNU

Mùa tuyển sinh đang đến gần với sự tác động sâu sắc từ công nghệ. Để chuẩn bị tốt nhất cho hành trình chọn nghề, thí sinh cần sự tính toán cẩn thận để phân tích dữ liệu và tính chủ động trong việc thấu hiểu chính mình. Đây chính là yếu tố quyết định giúp các em không bị lạc lối giữa "ma trận" thông tin hiện nay.

Hiểu mình - điểm khởi đầu của mọi quyết định chọn nghề

Tại các chương trình tư vấn tuyển sinh gần đây, thực tế cho thấy nhiều thí sinh vẫn ưu tiên câu hỏi "Ngành nào dễ xin việc?" hơn là "Bản thân có năng lực gì?". Đây chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến các lựa chọn sai lầm, gây lãng phí nguồn lực xã hội và thời gian của chính các em.

Trao đổi với phóng viên, TS Nguyễn Văn Bình, Phó Giám đốc Học viện Tài chính nhấn mạnh, hiểu đúng mình là bước quan trọng nhất. Nếu thí sinh có tư duy logic, yêu thích phân tích số liệu và quan tâm đến kinh tế, các ngành như Tài chính, Kế toán hay Quản trị kinh doanh sẽ là lựa chọn phù hợp. Việc chọn nghề dựa trên xu hướng đám đông mà thiếu đi sự tự đánh giá về năng lực thực tế thường dẫn đến tình trạng thiếu động lực và đuối sức trong quá trình đào tạo chuyên sâu.

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Phú Khánh, Phó Hiệu trưởng Đại học Phenikaa lưu ý thí sinh nên ưu tiên lựa chọn ngành học trước khi chọn trường đào tạo. Bởi lẽ, khi theo đuổi một lĩnh vực phù hợp với đam mê và sở trường, người học sẽ có thêm sự kiên trì để vượt qua khó khăn, thay vì chỉ hướng tới danh tiếng bên ngoài của cơ sở giáo dục.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, việc chọn nghề năm 2026 cần được đặt trong tầm nhìn của thị trường lao động năm 2030. Các chuyên gia dự báo những lĩnh vực như Tài chính số, Phân tích dữ liệu tài chính hay Công nghệ tài chính (Fintech) đang có nhu cầu nhân lực rất lớn nhưng đòi hỏi tiêu chuẩn năng lực mới.

Sự thay đổi này phản chiếu rõ nét qua đề án tuyển sinh của các trường đại học. Đơn cử như Học viện Tài chính, năm 2026 trường dự kiến tuyển 6.120 chỉ tiêu và đã chủ động bổ sung các tổ hợp mới như X06 (Toán, Vật lí, Tin học) và X26 (Toán, Tin học, Tiếng Anh). Điều này cho thấy tư duy công nghệ và năng lực ngoại ngữ không còn là "điểm cộng" mà đã trở thành yêu cầu thiết yếu đối với sinh viên khối ngành kinh tế và xã hội hiện đại.

Đi đúng hướng - chiến thuật đăng ký nguyện vọng và quản trị rủi ro

Khi đã xác định được mục tiêu, bước tiếp theo là hiện thực hóa lựa chọn thông qua chiến lược đăng ký xét tuyển. Với quy định mới cho phép đăng ký tối đa 15 nguyện vọng, thí sinh cần sự tính toán kỹ để tránh những sai sót về mặt kỹ thuật.

Theo TS Nguyễn Văn Bình, thí sinh cần lưu ý 3 điểm mấu chốt: Một là, thứ tự ưu tiên - sắp xếp các ngành mong muốn nhất lên vị trí đầu tiên để không bỏ lỡ cơ hội trúng tuyển vào đúng sở trường; hai là, cân đối mức điểm - phân tích kỹ lưỡng giữa điểm dự kiến cá nhân và phổ điểm trúng tuyển các năm trước để tạo ra các "tầng" nguyện vọng an toàn; ba là cập nhật quy chế riêng - mỗi cơ sở đào tạo đều có những điều chỉnh đặc thù.

Chẳng hạn, Học viện Tài chính năm 2026 duy trì 3 phương thức xét tuyển nhưng có thay đổi quan trọng trong phương thức xét tuyển kết hợp: Điểm không nhân hệ số, đảm bảo trọng số 1/3 cho mỗi môn và áp dụng bảng quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ chi tiết (IELTS 7.5 trở lên được tính 10 điểm). Sự thay đổi này nhằm đảm bảo tính chính xác và công bằng hơn cho các thí sinh có chứng chỉ quốc tế.

Việc chủ động trả lời những câu hỏi này chính là cách giúp các em xây dựng bản lĩnh để thích ứng với mọi sự chuyển dịch của xã hội, thay vì chỉ thụ động chạy theo các xu hướng nhất thời.

Mặc dù đã có chiến lược đúng đắn, nhưng hành trình học tập vẫn luôn tồn tại nhiều biến số, đặc biệt là khi công nghệ thay đổi quá nhanh. Trước băn khoăn của nhiều thí sinh về việc lựa chọn giữa đại học hay cao đẳng, hay sự tác động của AI đến việc làm, thiết nghĩ điều quan trọng nhất là người học phải tự tìm được lời giải cho ba câu hỏi cốt lõi: Bản thân phù hợp với nghề nào? Cần học ngành gì để theo đuổi nghề đó? Cơ sở đào tạo nào có môi trường phù hợp nhất với mục tiêu tương lai?

Việc chủ động tìm lời giải cho những câu hỏi này chính là cách thí sinh xây dựng nội lực để thích ứng với mọi sự chuyển dịch của xã hội.

Vào đại học không phải là đích đến duy nhất, mà là nền tảng để phát triển sự nghiệp bền vững. Giữa luồng thông tin tuyển sinh 2026 đầy biến động, sự tỉnh táo để phân tích dữ liệu và tính chủ động trong việc thấu hiểu chính mình là những yếu tố quyết định thành công. Đừng chọn ngành vì sự phổ biến nhất thời, hãy chọn bằng sự thấu hiểu năng lực và lộ trình phát triển của bản thân trong tương lai. Chỉ khi "hiểu đúng mình", thí sinh mới có thể "chọn đúng nghề" và "đi đúng hướng" trên hành trình dài phía trước.

Hồng Phong