Chiến lược đào tạo dài hạn môn bơi Việt Nam

Trần Văn Nguyễn Quốc (đứng giữa) giành 5 Huy chương vàng, phá kỷ lục trẻ châu Á (nhóm tuổi 17-18).

Kỳ vọng từ thế hệ vàng mới

14 tấm Huy chương vàng cùng vị trí thứ tư toàn đoàn tại Giải vô địch bơi các nhóm tuổi châu Á 2026 kết thúc ngày 21/7 vừa qua tại Thái Lan là thành tích đáng khích lệ của bơi Việt Nam. Trong bối cảnh Trung Quốc, Nhật Bản hay Hồng Kông (Trung Quốc) vẫn là những đội tuyển mạnh ở châu lục, việc các “kình ngư” trẻ Việt Nam liên tục bước lên bục cao nhất cho thấy, chất lượng đào tạo ban đầu đã có tín hiệu tích cực. Từ đây cũng cho thấy, Việt Nam không thiếu những gương mặt giàu tiềm năng. Bơi lội là môn thể thao đặc thù, nơi nhiều nhà vô địch Olympic và thế giới đã tỏa sáng từ tuổi thiếu niên. Việc giành huy chương ở các giải trẻ không chỉ là thành tích trước mắt mà còn phản ánh tiềm năng phát triển lên đẳng cấp cao hơn. Điều quan trọng là liệu những tài năng ấy có tiếp tục tiến bộ trong 5-10 năm tới hay không.

Lịch sử bơi Việt Nam từng chứng kiến hai tài năng trưởng thành rất sớm. Năm 2014, khi mới 18 tuổi, Nguyễn Thị Ánh Viên giành hai Huy chương đồng ASIAD, mở ra cột mốc chưa từng có cho bơi Việt Nam. Bốn năm sau, Nguyễn Huy Hoàng, cũng ở tuổi 18, giành Huy chương bạc và Huy chương đồng ASIAD 2018; trong đó, tấm Huy chương bạc 1.500m tự do cũng là Huy chương bạc đầu tiên của bơi Việt Nam tại đấu trường này. Nếu chỉ xét thành tích huy chương, cả hai đều đạt dấu mốc cao nhất của sự nghiệp ASIAD ngay từ tuổi 18. Tuy nhiên, Ánh Viên không thể giành thêm huy chương ở các kỳ ASIAD sau. Huy Hoàng bổ sung hai Huy chương đồng tại ASIAD 2023, nhưng cũng không thể vượt qua thành tích Huy chương bạc trước đấy. Điều đó cho thấy, Việt Nam có những tài năng vươn lên rất sớm, thách thức nằm ở chỗ cần đưa họ tiếp tục phát triển khi bước vào độ tuổi 22-26, giai đoạn được xem là thời kỳ chín muồi để cạnh tranh huy chương thế giới và Olympic đối với nhiều nội dung bơi nam.

Cần đầu tư đúng hơn

So với các cường quốc bơi lội, khoảng cách của Việt Nam không nằm ở khả năng phát hiện năng khiếu mà chủ yếu ở hệ thống phát triển vận động viên. Các quốc gia hàng đầu đều xây dựng đội ngũ chuyên gia đa ngành gồm huấn luyện viên kỹ thuật, chuyên gia sinh lý học, chuyên gia cơ sinh học, dinh dưỡng, tâm lý thể thao, phục hồi chức năng và phân tích dữ liệu. Mỗi buổi tập đều được theo dõi bằng các thiết bị đo thông số hiện đại, từ phân tích kỹ thuật xuất phát, quãng quay vòng, tần số quạt tay, hiệu quả đạp chân đến tải lượng vận động và quá trình hồi phục.

Trong khi đó, nhiều vận động viên Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của huấn luyện viên, điều kiện tập luyện trong nước và các đợt tập huấn ngắn hạn. Việc tiếp cận công nghệ phân tích kỹ thuật, thiết bị đánh giá sinh lý hay hệ thống khoa học thể thao hiện đại còn rất hạn chế. Khi các đối thủ liên tục cải thiện thành tích nhờ khoa học dữ liệu và công nghệ cao, những tài năng Việt Nam dần chững lại sau giai đoạn bứt phá ban đầu là điều có thể hiểu được. Thực tế ấy cũng lý giải vì sao nhiều vận động viên trẻ Việt Nam từng đứng trên bục nhận huy chương châu Á nhưng chưa thể đạt vị trí cao nhất ở châu lục hay thế giới.

14 Huy chương vàng ở giải trẻ châu Á không nên chỉ được nhìn như một thành tích để tự hào, mà cần được coi là lời nhắc nhở về trách nhiệm đối với thế hệ kế cận. Nếu tiếp tục đào tạo theo mô hình cũ, nguy cơ lặp lại vòng tròn “tỏa sáng rất sớm rồi chững lại” hoàn toàn có thể xảy ra. Ngược lại, nếu có chiến lược dài hạn, đây có thể là thế hệ tạo ra bước ngoặt mới cho bơi Việt Nam.

Điều cần thiết là xây dựng một chương trình phát triển tài năng quốc gia với sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu thế giới; đưa những vận động viên xuất sắc sang tập luyện dài hạn tại các trung tâm bơi mạnh thay vì chỉ tập huấn ngắn ngày; đầu tư mạnh cho khoa học thể thao, phân tích dữ liệu, dinh dưỡng, phục hồi và tâm lý thi đấu; đồng thời tạo điều kiện để các vận động viên thường xuyên tranh tài ở hệ thống giải quốc tế có chất lượng cao. Thể thao hiện đại không còn là cuộc cạnh tranh đơn thuần giữa các vận động viên, mà là cuộc cạnh tranh giữa những hệ thống đào tạo và sự đầu tư tài chính.

Thành tích của lứa vận động viên trẻ năm 2026 mang lại niềm tin rằng, bơi Việt Nam vẫn đang sở hữu nguồn tài năng quý giá. Thành công chỉ thật sự trọn vẹn khi những gương mặt đang đứng trên bục nhận huy chương hôm nay vẫn tiếp tục tiến bộ sau 5 hay 10 năm nữa, đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với các cường quốc tại châu Á và thế giới. Đó mới là thước đo thật sự của một nền bơi lội mạnh và cũng là lời giải cho câu hỏi vì sao Việt Nam đã nhiều lần sở hữu những tài năng hiếm có, nhưng vẫn đang chờ đợi tấm Huy chương vàng ASIAD đầu tiên ở môn bơi lội.