Chiếc bình lửa 4.500 năm tuổi và bí ẩn chưa có lời giải

Chiếc bình đặc biệt này có tên ka'en doki, nghĩa là “bình lửa”, được chế tác tại đảo Honshu, Nhật Bản vào khoảng 2.500 năm trước Công nguyên. Những hình nhọn uốn lượn quanh miệng bình khiến nó trông như đang bùng cháy, cũng là nguồn gốc của tên gọi ngày nay. Đây được xem là một trong những mẫu bình lửa lớn và còn nguyên vẹn nhất từng được biết đến.

Chiếc bình hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Nghệ thuật Cleveland (Mỹ). Nó cao khoảng 61 cm và có đường kính khoảng 56 cm, dù phần đáy hiện tại được cho là đã được ghép thêm từ một chiếc bình khác nên kích thước ban đầu có thể nhỏ hơn. Dù đã tồn tại hàng thiên niên kỷ, những chi tiết trang trí cầu kỳ trên thân và phần miệng bình vẫn được bảo tồn đáng kinh ngạc.

Nguồn: Cleveland Museum of Art; Public Domain

Bình lửa được tạo ra trong thời kỳ Jōmon, kéo dài khoảng từ 10.500 đến 300 năm trước Công nguyên. Người Jōmon là những cộng đồng săn bắt, hái lượm sinh sống tại Nhật Bản thời tiền sử và không để lại hệ thống chữ viết, vì vậy phần lớn hiểu biết về họ đến từ các di tích khảo cổ.

Họ thường sống trong những ngôi làng với khoảng 100 người và phát triển kỹ thuật làm đồ gốm rất tinh xảo. Chiếc bình được tạo nên từng lớp bằng cách cuộn các dải đất sét chồng lên nhau, sau đó người thợ bổ sung thêm đất sét và tạo hoa văn bằng cách cắt, khắc trực tiếp lên bề mặt. Những phần nhô lên giống ngọn lửa ở miệng bình được thêm vào sau cùng.

Kỹ thuật này cho thấy người Jōmon không chỉ làm đồ gốm để phục vụ những nhu cầu thiết yếu. Họ còn dành công sức tạo ra những vật dụng có hình thức phức tạp và giàu tính thẩm mỹ, dù chưa biết chắc chúng được sử dụng vào mục đích gì.

Một trong những bí ẩn lớn nhất xoay quanh chiếc bình là công dụng thực sự của nó. Một số bình lửa khác được tìm thấy có dấu vết muội than, cho thấy chúng có thể từng được đặt xuống đất để phục vụ việc nấu nướng. Với miệng rộng và phần đáy hẹp, chiếc bình có thể được chôn một phần xuống đất thay vì thường xuyên được bê lên bằng tay.

Những phần nhô ra giống ngọn lửa ở miệng bình có thể khiến người ta nghĩ chúng là tay cầm. Tuy nhiên, chúng quá mảnh và không đủ chắc để chịu trọng lượng của cả chiếc bình, nên nhiều khả năng không được thiết kế để cầm nắm. Điều này càng khiến các nhà khảo cổ khó xác định chính xác chức năng của loại đồ gốm đặc biệt này.

James Ulak, cựu quản lý cấp cao về nghệ thuật Nhật Bản tại Viện Smithsonian, cho rằng chiếc bình có thể từng được sử dụng trong một nghi lễ. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng đủ chắc chắn để xác nhận điều này. Các nhà khảo cổ cũng chưa biết những hình dạng giống ngọn lửa thực sự tượng trưng cho điều gì trong văn hóa Jōmon.

Điều khiến các nhà nghiên cứu đặc biệt quan tâm là cách người Jōmon tạo ra những hình ngọn lửa trên bình. Các phần nhô cao, đường cong và những chi tiết trang trí khiến chiếc bình trông như một khối lửa đang chuyển động, thay vì một vật chứa đơn giản.

Nhưng liệu đó có thực sự là hình ảnh của lửa? Các nhà khảo cổ hiện vẫn chưa thể khẳng định. Không có văn bản của người Jōmon giải thích ý nghĩa của những hoa văn này, vì vậy mọi cách diễn giải đều phải dựa vào hình dạng, vị trí phát hiện và sự so sánh với những hiện vật cùng thời.

Mời độc giả xem thêm video Bữa ăn của vua có gì (Nguồn: VTV):