Chất liệu Việt trong những cách kể mới

Chương trình biểu diễn “Chào Show” tại sân khấu số 6 Nguyễn Siêu, phường Sài Gòn Ảnh: ĐVTC

Nghệ thuật dân tộc trong hình thức đương đại

Trong số các sản phẩm nghệ thuật được xác định có khả năng tham gia vào hệ sinh thái công nghiệp văn hóa TP.HCM, Chào Show là một mô hình đáng chú ý. Chương trình kết hợp âm nhạc dân tộc, công nghệ âm thanh 3D, hình ảnh trình chiếu và ẩm thực truyền thống, hướng đến tạo trải nghiệm văn hóa cho cả khán giả trong nước lẫn du khách quốc tế.

Âm nhạc chủ đạo của Chào Show là tổ khúc Giang sơn cẩm tú gồm 12 chương, do nhạc sĩ Trần Mạnh Hùng, Giám đốc âm nhạc, sáng tác riêng. Qua âm nhạc và hình ảnh, chương trình được xây dựng như một bức tranh trải dài từ Bắc vào Nam. diễn nghiêm túc, nhiệt huyết đến cuối chương trình. Theo bà, đó là biểu hiện của trách nhiệm đối với công chúng.

Ông Trần Minh Hoàng, Giám đốc Kinh doanh Chào Show cho biết, chương trình được định hướng là mô hình gắn âm nhạc với di sản và công nghiệp văn hóa, mong muốn trở thành một điểm đến về âm nhạc dân tộc tại TP.HCM. Mô hình cũng được kỳ vọng góp thêm sản phẩm cho kinh tế đêm của thành phố.

Biểu diễn từ thứ Ba đến Chủ nhật hằng tuần, trong khung giờ 19h15 - 21h, kể từ khi ra mắt ngày 5.3.2025 đến nay, Chào Show đã đón khoảng 33.000 lượt khách, trong đó khán giả quốc tế chiếm khoảng 40%.

Không chỉ ở cách tổ chức biểu diễn thường xuyên, Chào Show còn tạo dấu ấn bằng việc kết nối nhiều thành tố văn hóa trong cùng một trải nghiệm. Bà Huỳnh Ngọc Vân, Giám đốc Bảo tàng Áo Dài cho biết, 12 tác phẩm tương ứng với 12 đoạn phim nền giới thiệu thiên nhiên, con người và trang phục Việt Nam. Phần ẩm thực cũng được thiết kế như một thành tố của chương trình, với suất ăn tối gồm nhiều món đại diện cho ba miền Bắc - Trung - Nam; cách trình bày, thức uống gợi nhắc nét văn hóa dân gian của từng vùng.

Bà Huỳnh Ngọc Vân cũng ghi nhận cách ê kíp chăm sóc khán giả. Ngay cả những đêm vắng khách, doanh thu có thể không đủ bù chi phí, các nghệ sĩ vẫn biểu diễn nghiêm túc, nhiệt huyết đến cuối chương trình. Theo bà, đó là biểu hiện của trách nhiệm đối với công chúng.

Ở một hướng tiếp cận khác, TP.HCM đang đầu tư làm mới nghệ thuật xiếc - rối bằng công nghệ và ngôn ngữ sân khấu đương đại. Mơ Show, do UBND TP.HCM chỉ đạo, Sở VHTT TP.HCM đầu tư, Trung tâm Nghệ thuật TP.HCM thực hiện, là một sản phẩm mới theo hướng này. Biểu diễn tại Rạp Xiếc và Biểu diễn Đa năng Phú Thọ từ tháng 6.2026, Mơ Show kết hợp nghệ thuật xiếc, múa rối với công nghệ trình chiếu mapping. Theo Ban tổ chức, vở diễn hướng đến một sản phẩm nghệ thuật đương đại, gần gũi với công chúng, đồng thời làm mới cách tiếp cận xiếc - rối. Chương trình biểu diễn định kỳ vào 10h sáng thứ Bảy và Chủ nhật hằng tuần, phục vụ nhóm khán giả gia đình, học sinh, sinh viên và du khách.

Trước Mơ Show, Trung tâm Nghệ thuật TP.HCM đã dàn dựng vở xiếc Vùng đất kỳ bí. Ra mắt từ tháng 1.2025, đến nay Vùng đất kỳ bí liên tục “cháy vé”. Vở diễn kết hợp nghệ thuật xiếc với công nghệ sân khấu hiện đại, xây dựng câu chuyện dựa trên hình tượng Ngũ hành. Nội dung xoay quanh hành trình của các nguyên tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, từ tranh đấu đến tìm cách kết nối, hòa hợp để tạo sự cân bằng, đưa thiên nhiên trở lại trạng thái ổn định.

Bên cạnh các tiết mục xiếc, Vùng đất kỳ bí chú trọng phần âm thanh, ánh sáng. Âm nhạc kết hợp tiếng trống, những giai điệu mang màu sắc huyền bí với âm thanh mô phỏng tự nhiên như tiếng nước chảy, lửa cháy, gió thổi… nhằm tăng trải nghiệm trực quan cho khán giả. Đây cũng là một cách đưa nghệ thuật xiếc đến gần công chúng hơn bằng hình thức trình diễn phù hợp với sân khấu hiện đại.

Nếu Chào Show, Mơ Show hay Vùng đất kỳ bí là những sản phẩm mới, thì À Ố Show đã sớm cho thấy khả năng đưa chất liệu văn hóa Việt vào một hình thức biểu diễn hiện đại và tiếp cận thị trường quốc tế. Công diễn tại TP.HCM từ tháng 2.2013, À Ố Show khai thác những hình ảnh quen thuộc của làng quê Nam Bộ và quá trình đô thị hóa để xây dựng một chương trình nghệ thuật tổng hợp. Phần âm nhạc sử dụng nhạc cụ truyền thống, âm thanh của môi trường tự nhiên và có sự tham gia của đờn ca tài tử.

Đạo diễn Tuấn Lê cho biết, chương trình sử dụng ngôn ngữ của thời đại nhưng vẫn lấy tinh thần và chất liệu văn hóa Việt làm nền tảng. Điểm đáng chú ý của À Ố Show là cách đưa những chất liệu quen thuộc vào một hình thức biểu diễn có khả năng tiếp cận công chúng quốc tế. Khán giả không nhất thiết phải có hiểu biết từ trước về văn hóa Việt vẫn có thể cảm nhận câu chuyện qua hình ảnh, chuyển động và âm nhạc.

Từ năm 2015, À Ố Show bắt đầu lưu diễn ở nước ngoài và đến nay đã có mặt tại hàng chục thành phố trên thế giới. Hành trình ấy cho thấy một sản phẩm nghệ thuật được xây dựng từ chất liệu văn hóa Việt Nam hoàn toàn có thể tham gia thị trường biểu diễn quốc tế. Đây cũng là một hướng đi của công nghiệp văn hóa: Tạo sản phẩm có bản sắc riêng, đồng thời có ngôn ngữ nghệ thuật đủ khả năng tiếp cận nhiều nhóm công chúng.

Nghệ thuật mở đường cho du lịch văn hóa

Phó Giám đốc Sở Du lịch TP.HCM Lê Trương Hiền Hòa cho biết, thành phố xác định du lịch văn hóa - lịch sử là một trong những trụ cột của ngành Du lịch. Những năm gần đây, các điểm đến văn hóa, lịch sử cùng chương trình biểu diễn nghệ thuật ngày càng thu hút du khách, đặc biệt là khách quốc tế.

Chương trình biểu diễn “Mơ Show” tại Rạp Xiếc và Biểu diễn Đa năng Phú Thọ Ảnh: TTNT

Theo ông Hòa, TP.HCM đã có một số sản phẩm du lịch đêm tạo dấu ấn, song tiềm năng khai thác vẫn còn lớn. Khi ngành Văn hóa có thêm các chương trình nghệ thuật chất lượng, doanh nghiệp lữ hành cũng có thêm lựa chọn để xây dựng tuyến, tour, làm phong phú trải nghiệm cho du khách.

Từ góc độ quản lý văn hóa, Phó Giám đốc Sở VHTT TP.HCM Nguyễn Thị Thanh Thúy nhận định, đưa các tác phẩm văn hóa, nghệ thuật trở thành sản phẩm phục vụ du khách là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa. Các sản phẩm này vừa tạo giá trị kinh tế, vừa góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam. Trong không gian phát triển mới, TP.HCM có thêm điều kiện để mở rộng công nghiệp văn hóa và đang hoàn thiện chiến lược phát triển lĩnh vực này, trong đó du lịch văn hóa được xác định giữ vai trò quan trọng.

Nền tảng cho hướng đi ấy đã từng bước được hình thành với hệ thống lễ hội, chương trình biểu diễn chuyên nghiệp như Liên hoan Âm nhạc quốc tế Hò Dô, Liên hoan phim quốc tế TP.HCM, Lễ hội Sông nước, Lễ hội Áo dài… Tuy nhiên, để thực sự trở thành sản phẩm công nghiệp văn hóa, các chương trình cần được tổ chức thường xuyên và có khả năng tiếp cận thị trường.

Chất lượng nghệ thuật là điều kiện cần. Để một sản phẩm có sức sống lâu dài còn đòi hỏi mô hình vận hành phù hợp, khả năng bán vé, quảng bá, kết nối với doanh nghiệp du lịch và duy trì chất lượng qua nhiều suất diễn.

Nhìn từ À Ố Show, Chào Show, Mơ Show hay Vùng đất kỳ bí, điểm chung dễ nhận thấy là việc khai thác chất liệu Việt Nam bằng những hình thức khác nhau. Thực tế cho thấy, giá trị truyền thống không nhất thiết phải được chuyển tải bằng cách thức cũ. Quan trọng là tìm được ngôn ngữ phù hợp với công chúng hôm nay mà vẫn giữ được cốt lõi văn hóa.

Thành công bước đầu của các chương trình cũng gợi mở một hướng phát triển cho sân khấu thành phố: Xây dựng sản phẩm nghệ thuật có bản sắc, có khả năng vận hành lâu dài và trở thành một phần trong trải nghiệm của du khách khi đến TP.HCM. Trong tiến trình phát triển công nghiệp văn hóa, những mô hình như vậy có thể tạo thêm sự kết nối giữa nghệ thuật, du lịch và thị trường. Để đi đường dài, mỗi chương trình vẫn phải có câu chuyện riêng, cách kể riêng và tìm được nhóm công chúng đủ rộng để duy trì hoạt động.