Cảnh giác ngộ độc paracetamol

Bệnh nhân được chăm sóc và điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai. BVCC

Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai gần đây tiếp nhận và điều trị nhiều trường hợp ngộ độc do tự ý sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt, đặc biệt là các loại thuốc không rõ thành phần, nguồn gốc.

Một trong số đó là ông Nguyễn Văn T., 73 tuổi, ở Thái Nguyên, được đưa đến Trung tâm Chống độc trong tình trạng có nhiều vấn đề sức khỏe, cần theo dõi tổn thương gan do thuốc.

Theo bệnh sử, khoảng 2 tuần trước khi vào viện, người bệnh xuất hiện đau nhức các khớp bàn tay, bàn chân và ho đờm. Thay vì đi khám để xác định nguyên nhân, ông sử dụng một loại thuốc giảm đau không rõ loại, được người quen mua hộ, đã nghiền sẵn và chia thành từng gói nhỏ.

Ban đầu, người bệnh thấy triệu chứng thuyên giảm, không còn đau nhức khớp, ho giảm, thậm chí có cảm giác thèm ăn, ăn được. Tuy nhiên, sau một thời gian sử dụng, ông bắt đầu mệt mỏi, chán ăn, ho nhiều đờm đục, chóng mặt và phải đến bệnh viện.

Người bệnh cho biết các gói thuốc được chia sẵn trong túi zíp, không có thông tin rõ ràng về tên thuốc, hoạt chất và hàm lượng. Đây là tình huống tiềm ẩn nhiều nguy cơ, bởi người sử dụng không biết mình đang uống thuốc gì, liều lượng bao nhiêu và có phù hợp với tình trạng sức khỏe hay không.

Một trường hợp khác là nam bệnh nhân 46 tuổi ở Hà Nội được chuyển đến Trung tâm Chống độc để điều trị ngộ độc paracetamol liều lặp lại, viêm gan cấp, kèm sỏi mật, viêm dạ dày - trào ngược và tăng huyết áp.

Trước khi nhập viện, người bệnh xuất hiện đau đầu, đau họng, sốt nhẹ, mệt mỏi, vã mồ hôi nên tự uống nhiều viên thuốc Taisho Pabron Gold A, một loại thuốc trị cảm cúm của Nhật Bản. Loại thuốc này có nhiều thành phần khác nhau, trong đó chứa paracetamol với hàm lượng 300mg mỗi viên.

Sau đó, do người bệnh vẫn mệt, đau đầu, đau họng và sốt, người nhà tiếp tục cho uống thêm paracetamol 500mg mua trong nước. Việc sử dụng nhiều thuốc cùng chứa paracetamol đã dẫn đến quá liều lặp lại, gây viêm gan và phải nhập viện điều trị.

Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, paracetamol là thuốc giảm đau, hạ sốt rất phổ biến. Chính sự quen thuộc và khả năng mua dễ dàng khiến nhiều người hình thành tâm lý đây là thuốc “lành”, có thể tự dùng mỗi khi đau hoặc sốt.

Tuy nhiên, vấn đề đáng lo không chỉ nằm ở trường hợp uống một lượng lớn paracetamol cùng lúc. Trên thực tế, ngộ độc rất dễ xảy ra khi có hàng trăm sản phẩm thuốc với tên gọi khác nhau nhưng cùng chứa paracetamol.

Người bệnh khi sốt hoặc đau kéo dài thường dùng paracetamol để giảm đau, hạ sốt. Khi chưa thấy đỡ, họ tiếp tục dùng thêm thuốc mà không biết đã vượt quá liều quy định. Một số người tự ý dùng hết thuốc giảm đau, hạ sốt này đến thuốc cảm, thuốc hạ sốt khác mà không biết tất cả đều có chung thành phần paracetamol, dẫn đến trùng lặp hoạt chất, quá liều và ngộ độc.

Paracetamol cũng có thể tương tác với một số thuốc, chất khác và làm tăng nguy cơ ngộ độc, đặc biệt ở người nghiện rượu, người đang dùng một số thuốc chống động kinh, thuốc chống lao.

Một số nhóm người dễ bị ngộ độc hơn khi dùng paracetamol gồm người có thể trạng suy kiệt, gầy yếu, đang bị bệnh nhiều ngày, sau phẫu thuật hoặc có bệnh gan do nguyên nhân khác.

TS.BS Nguyễn Trung Nguyên cho biết, ngay cả trong bệnh viện, việc sử dụng các chai thuốc paracetamol hàm lượng lớn tới 1g cho bệnh nhân sốt, đau nhiều và dai dẳng cũng có thể bị nhầm lẫn, dẫn đến quá liều và viêm gan nhiễm độc nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Điều nguy hiểm là trong 1 - 2 ngày đầu sau khi quá liều hoặc ngộ độc paracetamol, người bệnh có thể không có biểu hiện đặc biệt. Triệu chứng thường kín đáo. Đến ngày thứ ba, viêm gan mới xuất hiện rõ hơn với biểu hiện mệt mỏi, buồn nôn, chán ăn. Bệnh có thể tiến triển thành suy gan cấp, hôn mê gan và tử vong.

“Khi vàng da xuất hiện là ngộ độc ở giai đoạn đã quá muộn”, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên cảnh báo.

Tuy nhiên, ngộ độc paracetamol có phác đồ điều trị và thuốc giải độc hiệu quả nếu được phát hiện sớm, điều trị sớm. Khi can thiệp kịp thời, khả năng ngăn chặn tổn thương gan, hạn chế ngộ độc nặng và tránh tử vong cao hơn.

Từ các trường hợp đang điều trị, bác sĩ Trung tâm Chống độc khuyến cáo người dân không nên coi thuốc giảm đau, hạ sốt là thuốc có thể sử dụng tùy tiện.

Trước khi uống bất kỳ loại thuốc nào, cần đọc kỹ tên thuốc, thành phần và hàm lượng. Nếu đang dùng nhiều thuốc cùng lúc, đặc biệt là thuốc trị cảm cúm, đau đầu, hạ sốt, cần kiểm tra xem các thuốc có cùng chứa paracetamol hay không để tránh vô tình dùng trùng hoạt chất.

Người dân không nên uống thuốc do người khác mách bảo; không sử dụng thuốc đã được chia nhỏ, bóc khỏi bao bì hoặc nghiền thành gói khi không biết rõ tên thuốc, thành phần và liều lượng. Thuốc từng được kê cho người khác cũng không có nghĩa phù hợp với mình.

Với người cao tuổi, người có bệnh gan, người đang sử dụng thuốc khác, người nghiện rượu, thể trạng suy kiệt, có bệnh mạn tính hoặc sau phẫu thuật, việc dùng thuốc càng cần được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn cụ thể.

Đặc biệt, khi đau hoặc sốt kéo dài, điều cần làm không phải là tăng liều hoặc tiếp tục uống thêm thuốc, mà là hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ hoặc đến cơ sở y tế để tìm nguyên nhân.

Các bác sĩ nhấn mạnh, một viên thuốc có thể rất quen thuộc nhưng thuốc vẫn là thuốc. Ranh giới giữa điều trị và gây độc đôi khi nằm ở liều lượng, thể trạng người bệnh, cách phối hợp thuốc và hiểu biết của người sử dụng.

Người dân cần đi khám hoặc có tư vấn của nhân viên y tế khi ốm đau, bệnh tật để được xác định bệnh, kê đơn và hướng dẫn sử dụng thuốc đúng cách. Không nên uống một viên thuốc khi không biết đó là thuốc gì, bản thân đang mắc bệnh gì và tình trạng cơ thể có phù hợp để sử dụng hay không.

Cũng không nên uống thêm một loại thuốc khi chưa biết thuốc đó có trùng hoạt chất với thuốc vừa dùng hay không. Thói quen “đau đâu uống thuốc đó” có thể biến một loại thuốc thông dụng thành nguyên nhân khiến người bệnh phải nhập viện.