Cá tra Việt Nam đang phải cạnh tranh với những đối thủ nào trong cuộc chiến thị phần khốc liệt?
Trong cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu thủy sản, cá tra luôn là một trong những sản phẩm chủ lực, đem lại nguồn doanh thu lớn. Tuy nhiên, mặt hàng này đang phải đối mặt với cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt trên thị trường quốc tế, với không chỉ các loài cá thịt trắng khác, mà còn với những thách thức và rào cản của thị trường.
Cá tra Việt Nam và những đối thủ “nặng ký”
Thống kê của phóng viên từ số liệu của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản (Vasep), trung bình mỗi tháng xuất khẩu cá tra mang về hơn 150 triệu USD, chiếm 20-22% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành và chỉ đứng sau mặt hàng tôm do đây là sản phẩm có giá thành cao hơn.
![Biểu đồ: Mai Trang](https://photo-baomoi.bmcdn.me/w500_r1/2024_08_13_365_49888804/e80cbfb1dffe36a06fef.jpg)
Biểu đồ: Mai Trang
Cũng theo thông tin từ Vasep, các thị trường Trung Quốc, Mỹ, EU, CPTPP là các điểm đến lớn nhất của cá tra Việt Nam. Tuy nhiên, các thị trường này cũng tiêu thụ các loài cá thịt trắng khác, là những đối thủ “nặng ký” của cá tra Việt Nam.
Điển hình như cá tuyết (cod) được coi là "vua" của các loại cá, cá tuyết có giá trị thương hiệu cao, chất lượng thịt tốt, giá trị dinh dưỡng dồi dào, giàu protein, vitamin và khoáng chất, đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng cao, do đó đây là loài có vị trí cao cấp trong ẩm thực nhiều quốc gia. Tuy nhiên, giá thành cao do mùa vụ và nguồn cung hạn chế là những rào cản lớn.
Theo số liệu của Trung tâm Thương mại quốc tế (ITC), nửa đầu năm nay, nhập khẩu cá tuyết đông lạnh của Trung Quốc từ thế giới đạt gần 296 triệu USD, giảm 10% so với cùng kỳ năm 2023. Năm 2022, quốc gia này ghi nhận sản lượng nhập nhiều nhất cá đông lạnh, với hơn 732 triệu USD, tăng 49% so với năm 2021. Cá tuyết (cod) được ưa thích thứ 2 tại Trung Quốc sau cá minh thái.
Còn tại Mỹ, cá tuyết cod là loài cá thịt trắng được tiêu thụ nhiều nhất, đặc biệt là phile cá tuyết đông lạnh. Năm 2023, nhập khẩu sản phẩm này vào Mỹ đạt 475 triệu USD, giảm 22% so với cùng kỳ, chiếm 27% trong tổng cá thịt trắng Mỹ nhập từ thế giới. Trước đó, năm 2022, quốc gia này tiêu thụ gần 610 triệu USD phile cá tuyết, tăng 47% so với năm 2021, và là năm nhập nhiều nhất sản phẩm này tính đến nay.
![Biểu đồ: Vasep](https://photo-baomoi.bmcdn.me/w500_r1/2024_08_13_365_49888804/bbe1e25c82136b4d3202.jpg)
Biểu đồ: Vasep
Cá minh thái (Hake) là một lựa chọn thay thế tốt cho cá tuyết với vị ngọt, ít béo và giá cả phải chăng và ổn định hơn so với các loài cá khác. Tuy nhiên, cá minh thái ít đa dạng về sản phẩm và thường được sử dụng để chế biến các sản phẩm cơ bản như cá viên, cá fillet.
Theo ITC, nửa đầu năm nay, Trung Quốc nhập khẩu cá minh thái đông lạnh hơn 353 triệu USD, giảm 23% so với cùng kỳ năm 2023.
Cá rô phi, đặc biệt là sản phẩm phile cá rô phi đông lạnh, là sản phẩm được ưa thích tại Mỹ do giàu dinh dưỡng và giá cạnh tranh, chỉ sau phile cá tuyết cod. Năm 2023, Mỹ nhập 372 triệu USD sản phẩm này, giảm 28% so với năm 2022.
Cá basa có nhiều điểm tương đồng với cá tra, nhưng cá basa thường có kích thước lớn hơn và thịt dày hơn. Tuy nhiên, chất lượng thịt của cá basa không đồng đều và thương hiệu chưa được xây dựng mạnh như cá tra.
Lợi thế lớn nhất của cá tra Việt Nam là giá thành cạnh tranh
Ưu điểm lớn nhất là giá thành cạnh tranh. Cá tra Việt Nam thường có giá thành thấp hơn so với các loại cá thịt trắng khác, giúp thu hút được nhiều khách hàng, đặc biệt là ở các thị trường mới nổi. Việt Nam là một trong những nước sản xuất cá tra lớn nhất thế giới, đảm bảo nguồn cung ổn định cho thị trường.
Cá tra được chế biến thành nhiều sản phẩm khác nhau, đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng khách hàng. Ngoài ra, Việt Nam có vị trí địa lý thuận lợi, giúp giảm chi phí vận chuyển và rút ngắn thời gian giao hàng.
Tuy nhiên, chất lượng sản phẩm cá tra còn chưa đồng đều, còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giống, thức ăn, môi trường nuôi trồng; Phải đối mặt với nhiều rào cản thương mại như thuế nhập khẩu, các quy định kỹ thuật,.. Các hoạt động cạnh tranh không lành mạnh như bán phá giá, gian lận thương mại có thể làm ảnh hưởng đến uy tín của cá tra Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, việc các thị trường thay đổi chính sách trong khi chi phí sản xuất cá tra ngày càng tăng do giá nguyên liệu đầu vào tăng, chi phí nhân công tăng, cũng ảnh hưởng đến xuất khẩu cá tra.
Ngoài ra, cá tra Việt Nam còn phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các quốc gia sản xuất cá da trơn khác như Ấn Độ, Bangladesh, Indonesia. Các nước này đều có lợi thế về nguồn nguyên liệu và chi phí sản xuất, tạo ra áp lực không nhỏ lên ngành cá tra Việt Nam.
Theo ITC, Việt Nam là nguồn cung thứ 2 trong cuộc đua xuất khẩu cá thịt trắng sang Trung Quốc, chỉ sau Nga. Nửa đầu năm nay, Trung Quốc nhập gần 80 nghìn tấn cá thịt trắng (chủ yếu là cá tra) từ Việt Nam, giảm 17% so với cùng kỳ năm 2023. Trong khi đó, nhập từ Mỹ đạt 45 nghìn tấn, tăng 57%; Nauy đạt 19 nghìn tấn, tăng 28%; từ Greenland đạt gần 5 nghìn tấn, tăng 188%...
Cũng theo ITC, Việt Nam đồng thời là nguồn cung cá thịt trắng (chủ yếu là cá tra) lớn thứ 2 cho Mỹ, chỉ sau Trung Quốc. 5 tháng đầu năm nay, Mỹ nhập hơn 45 nghìn tấn cá thịt trắng (chủ yếu là cá tra) từ Việt Nam, tăng 37%, chiếm 30% tỷ trọng trong tổng nhập khẩu cá thịt trắng của Mỹ từ thế giới.
Cá tra Việt Nam có tiềm năng lớn để cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, để thành công, ngành cá tra cần chủ động “lấn sâu” thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu, đa dạng hóa thị trường. Từ thực tiễn đó, Vasep đề xuất một vài kiến nghị để có thể vượt qua các đối thủ cạnh tranh, một trong số đó là tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế.
Đồng thời xây dựng thương hiệu bằng cách tạo dựng hình ảnh tích cực cho cá tra Việt Nam. Tiếp tục tìm kiếm các thị trường mới, đặc biệt là các thị trường cao cấp.
Phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng, chế biến cá tra thành các sản phẩm có giá trị cao hơn. Tập trung đầu tư vào công nghệ, áp dụng các công nghệ hiện đại vào sản xuất, chế biến và bảo quản cá tra…