Bữa ăn học đường khoa học, an toàn

Học sinh Trường THPT Nguyễn Thị Diệu hào hứng với bữa ăn bán trú. Ảnh: NTCC

Từ kiểm soát nguồn thực phẩm, xây dựng thực đơn cân bằng dinh dưỡng đến tăng cường giám sát, minh bạch trong tổ chức bán trú, các giải pháp nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm, chăm sóc sức khỏe, nâng cao thể lực và tầm vóc học sinh trong môi trường học đường.

Hướng tới cân bằng dinh dưỡng

Bà Nguyễn Thị Tường Minh - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Thị Diệu (phường Xuân Hòa, TPHCM), cho biết, trong năm học 2025 - 2026, nhà trường tổ chức công tác bán trú cho gần 900 học sinh, đáp ứng nhu cầu học tập, sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe toàn diện. Hoạt động bán trú được triển khai dưới sự chỉ đạo trực tiếp, xuyên suốt của ban giám hiệu, thể hiện rõ trách nhiệm của nhà trường trong xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện và chất lượng.

Từ đầu năm học, ban giám hiệu đã xây dựng kế hoạch tổ chức bán trú cụ thể, khoa học; đồng thời phân công nhiệm vụ rõ ràng cho từng bộ phận, cá nhân liên quan. Công tác kiểm tra, giám sát được thực hiện thường xuyên nhằm kịp thời chấn chỉnh, điều chỉnh và bảo đảm hoạt động bán trú diễn ra nền nếp, hiệu quả.

Việc tổ chức bán trú tại nhà trường tuân thủ nghiêm các quy định hiện hành, đặc biệt là Quyết định số 3958/QĐ-BYT của Bộ Y tế về Hướng dẫn dinh dưỡng đối với bữa ăn học đường và Văn bản số 584/SGDĐT-HSSV ngày 20/1/2026 của Sở GD&ĐT TPHCM về tăng cường quản lý bữa ăn học đường và vệ sinh môi trường học đường.

“Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên phụ trách công tác bán trú là lực lượng trực tiếp tổ chức, quản lý và đồng hành cùng học sinh trong từng bữa ăn, giấc ngủ. Nhà trường đặc biệt chú trọng xây dựng thực đơn bảo đảm tính khoa học, cân đối đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng, phù hợp lứa tuổi học sinh THPT. Thực đơn được điều chỉnh linh hoạt theo tuần và mùa, góp phần tạo sự đa dạng, ngon miệng và đáp ứng nhu cầu năng lượng cho học sinh trong suốt ngày học”, bà Minh chia sẻ.

Tương tự, bà Nguyễn Thị Thu An - Hiệu trưởng Trường Mầm non Ngô Thì Nhậm (phường Hà Đông, Hà Nội), cho biết, an toàn thực phẩm luôn được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt mỗi năm học. Công tác bán trú của nhà trường được triển khai theo quy trình chặt chẽ, đồng bộ, có sự phối hợp và giám sát thường xuyên của phụ huynh học sinh, đặc biệt ở khâu kiểm soát nguồn gốc và chất lượng thực phẩm đầu vào.

Một trong những điểm mới đáng chú ý trong hướng dẫn của Bộ Y tế là việc áp dụng “Phần mềm xây dựng thực đơn cân bằng dinh dưỡng”. Nhờ đó, các cơ sở giáo dục có thể xây dựng thực đơn phong phú với hơn 120 loại thực phẩm khác nhau, khắc phục tình trạng thực đơn lặp lại, đơn điệu; đồng thời bảo đảm cung cấp đầy đủ các nhóm chất thiết yếu như bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất.

“Trong bối cảnh tỷ lệ thừa cân, béo phì ở học sinh khu vực đô thị và tình trạng suy dinh dưỡng ở vùng khó khăn vẫn song hành, việc điều chỉnh hợp lý lượng muối và đường trong khẩu phần ăn hết sức cần thiết. Đây là cơ sở quan trọng để các nhà trường rà soát, tính toán lại khẩu phần ăn hằng ngày, góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài cho trẻ”, bà Thu An nhấn mạnh.

Từ thực tiễn triển khai, bà Trương Thị Tuyền - Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non An Khánh B (phường An Khánh, Hà Nội), nhận định, một trong những điểm mới quan trọng của hướng dẫn Bộ Y tế là việc xây dựng thực đơn dựa trên các tiêu chuẩn định lượng cụ thể. Theo đó, thực đơn học đường không còn mang tính cảm tính, mà phải bảo đảm yêu cầu về đa dạng thực phẩm, giảm muối, đường và phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của từng độ tuổi.

Cụ thể, mỗi bữa trưa cần có ít nhất 10 loại thực phẩm khác nhau, kết hợp hài hòa giữa đạm động vật và thực vật; khuyến khích bổ sung cá hoặc thủy, hải sản từ 2 - 3 lần/tuần. Lượng muối và đường trong khẩu phần ăn hằng ngày của học sinh được khuyến cáo không vượt quá 4g muối và 15g đường. Cơ cấu năng lượng được thiết lập với tỷ lệ hợp lý, trong đó chất đạm chiếm 13% - 20%, chất béo 20% - 30%, chất bột đường 55% - 65%.

Giờ ăn trưa của trẻ tại Trường Mầm non Thái Phương. Ảnh: Đình Tuệ

Tăng kiểm soát, minh bạch từ bếp đến bàn ăn

Bà Nguyễn Thúy Điều - Hiệu trưởng Trường Mầm non Thái Phương (xã Tiên Lữ, Hưng Yên), cho biết, với gần 400 trẻ đang theo học, nhà trường luôn xác định công tác an toàn vệ sinh thực phẩm là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm cho trẻ phát triển toàn diện cả về thể chất và tinh thần. Theo đó, nhà trường lựa chọn các đơn vị cung cấp thực phẩm theo chuỗi, có đầy đủ hồ sơ pháp lý, năng lực và được cấp phép hoạt động theo quy định.

Cùng với kiểm soát chặt chẽ nguồn thực phẩm đầu vào, cơ sở vật chất và trang thiết bị khu nhà bếp tiếp tục được đầu tư, nâng cấp. Công tác quản lý, kiểm tra, giám sát hoạt động bếp ăn được tăng cường, thực hiện thường xuyên, liên tục. Nhà trường duy trì vệ sinh môi trường định kỳ vào cuối tuần; tổ chức phun thuốc diệt muỗi; thường xuyên vệ sinh đồ dùng, đồ chơi, bảo đảm môi trường sinh hoạt an toàn cho trẻ.

Bà Lê Anh Vân - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đống Đa (Kim Liên, Hà Nội), cho rằng, điều kiện thời tiết miền Bắc vào mùa Xuân với độ ẩm cao là yếu tố thuận lợi cho vi khuẩn, nấm mốc phát triển. Do đó, hướng dẫn mới của Bộ Y tế đặc biệt nhấn mạnh đến công tác vệ sinh môi trường học đường.

Thực hiện chỉ đạo này, nhà trường đã đầu tư hệ thống máy sấy bát đĩa, tăng cường các biện pháp bảo đảm vệ sinh, an toàn trong tổ chức bán trú. Bên cạnh đó, phụ huynh học sinh được tạo điều kiện tham gia giám sát công tác bán trú một cách thường xuyên. Việc công khai, minh bạch về tài chính, định lượng suất ăn đã góp phần tạo sự đồng thuận, tin tưởng giữa nhà trường và gia đình.

Đáng chú ý, việc lắp đặt camera giám sát tại khu vực bếp ăn và truyền hình ảnh trực tiếp về phòng quản lý hoặc qua ứng dụng trên điện thoại của phụ huynh đang dần trở thành xu hướng, góp phần tăng cường tính minh bạch trong tổ chức bữa ăn học đường.

Còn theo bà Nguyễn Thị Tường Minh, toàn bộ nguồn thực phẩm đầu vào của Trường THPT Nguyễn Thị Diệu được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm rõ ràng về nguồn gốc, xuất xứ. Quy trình chế biến, bảo quản và chia suất ăn được thực hiện nghiêm túc theo các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm. Không gian ăn trưa của học sinh được giữ gìn sạch sẽ, gọn gàng, thông thoáng; trong giờ ăn, nhà trường tạo không khí nhẹ nhàng, thân thiện, giúp học sinh thư giãn sau giờ học.

Cùng đó, công tác y tế học đường được triển khai đồng bộ trong suốt quá trình tổ chức bán trú. Bộ phận y tế thường xuyên kiểm tra, giám sát điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm, khu vực chế biến và chia thức ăn; thực hiện lưu mẫu thức ăn đúng quy định; đồng thời chủ động phòng ngừa các nguy cơ ngộ độc thực phẩm và các vấn đề ảnh hưởng đến sức khỏe học sinh.

Trên phương diện quản lý Nhà nước, ngày 20/1/2026, thực hiện Quyết định số 3958 năm 2025 của Bộ Y tế ban hành Hướng dẫn dinh dưỡng đối với bữa ăn học đường, Sở GD&ĐT TPHCM đã ban hành văn bản chỉ đạo việc tăng cường quản lý bữa ăn học đường và vệ sinh môi trường tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn thành phố.

Theo bà Huỳnh Lê Như Trang - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM, các trường phải tổ chức bếp ăn theo nguyên tắc một chiều, phân định rõ khu sạch - bẩn; tăng cường vệ sinh, kiểm soát côn trùng và quản lý chặt chẽ đội ngũ chế biến, phục vụ ăn uống. Nhà trường chỉ ký hợp đồng với đơn vị cung cấp thực phẩm đủ điều kiện pháp lý; thực phẩm phải rõ nguồn gốc, thực hiện nghiêm kiểm thực ba bước và lưu mẫu theo quy định.

Khi phát hiện thực phẩm không bảo đảm an toàn hoặc có nguy cơ ngộ độc, các cơ sở giáo dục phải kịp thời dừng sử dụng, báo cáo cơ quan chức năng và triển khai phương án ứng phó. Bữa ăn học đường được tổ chức theo hướng dẫn dinh dưỡng của Bộ Y tế, bảo đảm nước uống, vệ sinh môi trường và an toàn sức khỏe học sinh...

Hồ Phúc - Đình Tuệ