Biến động ở Bangladesh và những thách thức đối với Ấn Độ
Việc Thủ tướng Bangladesh Sheikh Hasina - một đồng minh của Ấn Độ, bất ngờ từ chức, đã đặt chính quyền New Delhi trước tình thế tiến thoái lưỡng nan. Và theo các chuyên gia, cường quốc Nam Á này có thể phải đối mặt với những thay đổi quan trọng trong cán cân quyền lực khu vực cũng như những bất ổn ở biên giới.
Diễn biến đáng lo ngại
Bangladesh, một quốc gia có 174 triệu dân, hiện đang phải đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng chính trị tồi tệ nhất kể từ khi giành được độc lập. Vào ngày 5.8, Thủ tướng Sheikh Hasina đã từ chức sau 15 năm nắm quyền và bị buộc phải lưu vong. Bà được cho là đang xin tị nạn ở một quốc gia thứ ba.
Dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Hasina, nền kinh tế Bangladesh đã có những bước tiến nhanh chóng, nhưng không ít chính sách của bà gây bất bình trong xã hội. Căng thẳng gần đây nổ ra sau khi người dân Bangladesh, chủ yếu là thanh niên, vốn đang đối mặt với tình trạng thất nghiệp nghiêm trọng, xuống đường biểu tình rầm rộ phản đối quyết định tăng hạn ngạch việc làm trong lĩnh vực công, được cho là có lợi cho Liên đoàn Awami cầm quyền.
![Cờ Bangladesh và Ấn Độ. Nguồn: Ảnh: BBS](https://photo-baomoi.bmcdn.me/w500_r1/2024_08_13_592_49885218/091ae1eb81a468fa31b5.jpg)
Cờ Bangladesh và Ấn Độ. Nguồn: Ảnh: BBS
Sự việc càng trở nên trầm trọng hơn sau khi bà Hasina mô tả những người biểu tình là "razakars" - thuật ngữ tiếng Bangladesh chỉ "những kẻ phản bội", tức là lực lượng dân quân Bengal đã hỗ trợ quân đội Pakistan trong cuộc chiến tranh giải phóng của Bangladesh năm 1971. Tình hình trở nên không thể kiểm soát sau khi chính quyền sử dụng vũ lực để dập tắt các cuộc biểu tình, dẫn đến cái chết của gần 300 người. Điều này đã gây ra một làn sóng biểu tình thậm chí còn nghiêm trọng hơn và một phong trào rộng lớn đòi Thủ tướng Hasina từ chức.
Sau khi bà Hasina bị buộc phải lưu vong, Quốc hội bị giải tán, quân đội Bangladesh đã tuyên bố thành lập Chính phủ lâm thời với người đứng đầu là Muhammad Yunus, nhà kinh tế nổi tiếng từng đoạt giải Nobel hòa bình nhờ giải pháp kinh tế vì người nghèo. Trong bối cảnh đó, cựu Thủ tướng Khalida Zia của Đảng Dân tộc Bangladesh đối lập, đảng thù địch với Liên đoàn Awami của bà Hasina, đã được trả tự do. Tình hình đang diễn ra ở Dhaka có nhiều tác động đến an ninh trong và ngoài nước của Ấn Độ.
Vị trí của Dhaka trong chính sách Nam Á
Trong suốt 15 năm cầm quyền, bà Hasina đã vun đắp mối quan hệ sâu sắc với Ấn Độ, đưa hai nước xích lại gần về kinh tế, năng lượng và quốc phòng. Bangladesh là đối tác thương mại lớn nhất của Ấn Độ ở Nam Á, với thương mại song phương gần 16 tỷ USD.
Bangladesh dưới thời Hasina, thủ tướng tại vị lâu nhất của đất nước, cũng là một sự lựa chọn an toàn về mặt an ninh cho Ấn Độ. Người phụ nữ 76 tuổi này được coi là một nhà lãnh đạo thế tục, tại quốc gia Hồi giáo chiếm đa số với 170 triệu dân và từng mạnh tay dẹp bỏ bất kỳ lực lượng có tư tưởng bài Ấn nào. Bà đã chế ngự được các mối đe dọa đang gia tăng của chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan và giữ quân đội trong doanh trại, một điều vô cùng quan trọng ở một quốc gia có lịch sử chứng kiến nhiều cuộc đảo chính.
Những nỗ lực của bà Hasina khiến Bangladesh trở thành đối tác quan trọng của Thủ tướng Narendra Modi trong bối cảnh quốc gia này nằm trong khu vực có những tranh chấp về biên giới và khá phức tạp trong quan hệ giữa các quốc gia với nhau. Bangladesh dưới thời Thủ tướng Hasina giữ vị trí không thể thiếu để duy trì sự ổn định khu vực. C. Raja Mohan, chuyên gia về đối ngoại, nói với The Associated Press rằng: "Ấn Độ sẽ cần nhiều kỹ năng chính trị và ngoại giao để giải quyết hậu quả sự sụp đổ của chính quyền Hasina, điều này có thể làm rung chuyển địa chính trị của tiểu lục địa, nếu không muốn nói là sẽ định hình lại".
Những thách thức đặt ra với Ấn Độ
+ Xây dựng lại mối quan hệ ngoại giao
Thứ nhất, Ấn Độ cần sớm tìm con đường để xây dựng mối quan hệ với chế độ mới. Lực lượng quân đội Bangladesh đã thành lập Chính phủ lâm thời, nhưng hiện vẫn chưa rõ hướng đi và sự tác động của Chính phủ mới đối với mối quan hệ giữa Bangladesh và Ấn Độ.
Thứ hai, mối quan hệ gần gũi giữa Ấn Độ và chính quyền Hasina đã dẫn đến mối quan hệ không mặn mà của New Delhi với các nhóm đối lập Bangladesh, chẳng hạn như đảng Dân tộc Bangladesh hoặc các nhóm Hồi giáo như Jamaat-e-Islami cực đoan - trong khi cả hai nước đều có quan hệ chặt chẽ với Pakistan và đều có khả năng ảnh hưởng lớn đến chính sách đối ngoại của Chính phủ lâm thời. Do đó, Ấn Độ sẽ cần đầu tư vào các nỗ lực ngoại giao vững chắc để hạn chế những nguy cơ đối với an ninh biên giới, hạn chế tâm lý chống Ấn Độ.
Để tăng cường bảo vệ đường biên giới dài 4.096km của đất nước với Bangladesh, Lực lượng An ninh Biên giới Ấn Độ (BSF) đã được đặt trong tình trạng báo động cao. Khoảng 915,35km biên giới của Ấn Độ với Bangladesh không có hàng rào và có lo ngại rằng căng thẳng kéo dài ở Dhaka có thể lan sang Ấn Độ.
+ Thay đổi trong cán cân quyền lực khu vực
Thứ ba, Ấn Độ sẽ phải đối mặt với những thay đổi về cán cân quyền lực ở khu vực. Mặc dù Chính phủ Hasina vẫn duy trì mối quan hệ thân thiện với Trung Quốc, nhưng tình bạn của bà với Ấn Độ lại bền chặt hơn nhiều. Thủ tướng Narendra Modi đã mô tả Bangladesh là trụ cột chính của "Chính sách láng giềng là trên hết" của Ấn Độ. Giờ đây, sau khi Hasina rời đi, Bắc Kinh có thể sẽ mở rộng ảnh hưởng của mình ở Bangladesh. Trong bối cảnh đó, Ấn Độ sẽ nằm giữa một Bangladesh mơ hồ ở phía Đông; một Nepal và Trung Quốc không thân thiện ở phía Bắc; một Pakistan thù địch ở phía Tây và cuối cùng là một Maldives chống Ấn Độ ở Ấn Độ Dương. Bối cảnh địa chính trị này sẽ tác động lớn đến an ninh của Ấn Độ.
+ Duy trì những thỏa thuận đã ký kết
Thứ tư, Ấn Độ sẽ phải làm việc với Chính phủ lâm thời mới để bảo đảm tính liên tục của nhiều thỏa thuận quá cảnh với Bangladesh vì Ấn Độ cần chúng để cung cấp hậu cần tốt hơn cho khu vực đông bắc nước này.
Tình trạng bất ổn cũng đe dọa các dự án cơ sở hạ tầng của Ấn Độ tại Bangladesh và có thể làm gián đoạn các cuộc đàm phán về Hiệp định thương mại tự do (FTA) tiềm năng giữa hai nước.
Dưới thời bà Hasina, quan hệ quốc phòng Ấn Độ - Bangladesh đặc biệt phát triển, bao gồm xuất khẩu quốc phòng của Ấn Độ sang Dhaka, các chương trình xây dựng năng lực, tập trận quân sự chung và đào tạo quân nhân Bangladesh. Mặc dù Tổng tư lệnh quân đội Bangladesh được cho là có thiện cảm với Ấn Độ, nhưng ảnh hưởng của đảng Dân tộc Bangladesh và các nhóm Hồi giáo sẽ gây căng thẳng cho quan hệ quốc phòng giữa hai nước.
+ Vấn đề Ấn kiều
Cuối cùng, vấn đề mà Chính quyền New Delhi đặc biệt lo ngại những ngày gần đây là tình trạng của cộng đồng người Ấn theo đạo Hindu thiểu số ở Bangladesh, hiện chiếm gần 8% dân số. Giới chức Ấn Độ lo ngại rằng họ có thể bị tấn công vì ủng hộ Chính phủ của bà Hasina. Họ đã từng là mục tiêu trong thời kỳ bất ổn chính trị, đặc biệt là với sự trỗi dậy của các nhóm Hồi giáo vào những năm 1990 và sau đó đã bị bà Hasina dập tắt.
Trong bài phát biểu trước Rajya Sabha - Thượng viện Ấn Độ vào tuần trước, Bộ trưởng Ngoại giao Subrahmanyam Jaishankar cho biết các cuộc tấn công vào các nhóm thiểu số, đặc biệt là người theo đạo Hindu, nhà cửa và nơi thờ cúng của họ ở Bangladesh là đặc biệt "đáng lo ngại". Theo ông Jaishankar, có khoảng 19.000 công dân Ấn Độ đang sinh sống tại Bangladesh, trong đó có 9.000 sinh viên - nhiều người trong số họ đã rời khỏi Bangladesh sau các cuộc biểu tình.
Những diễn biến ở Bangladesh khi quốc gia này thành lập lại Chính phủ mới và xây dựng con đường tương lai sẽ được cảm nhận rõ nét ở Ấn Độ. Khi Ấn Độ tìm kiếm một khởi đầu với chính quyền mới ở Bangladesh, họ sẽ cần phải thận trọng. Như cựu Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ, Harsh Vardhan Shringla đã nhận xét: “Ấn Độ không có quá nhiều lựa chọn vào thời điểm này. Chúng ta phải thắt chặt kiểm soát biên giới. Bất kỳ động thái gì khác có thể sẽ bị hiểu lầm là sự can thiệp”.