Ai tham mưu, giúp việc hoạt động giám sát của HĐND cấp xã?

Gánh nặng trên vai Ban chuyên trách

Theo điểm a khoản 2 Điều 3 Nghị quyết số 114 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đối tượng giám sát của HĐND cấp xã gồm: Thường trực HĐND, Ban của HĐND, UBND cấp xã và cơ quan nhà nước khác ở địa phương. Thường trực HĐND cấp xã giám sát UBND cấp xã, cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác và đơn vị sự nghiệp công lập thuộc UBND cấp xã, cơ quan nhà nước khác ở địa phương.

Báo cáo viên và các đại biểu tham dự Lớp tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng hoạt động cho đại biểu HĐND một số phường khóa I của Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: T. Hòa

Hoạt động giám sát của HĐND, Thường trực HĐND bao gồm: xem xét báo cáo; chất vấn và xem xét việc trả lời chất vấn tại kỳ họp HĐND; HĐND ra nghị quyết về chất vấn; chất vấn và xem xét việc trả lời chất vấn tại phiên họp Thường trực HĐND; chất vấn của đại biểu HĐND; giải trình tại phiên họp Thường trực HĐND; giám sát chuyên đề; giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương; giám sát việc trả lời, giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri... Để thực hiện các nội dung này, Văn phòng HĐND và UBND cấp xã có vai trò tham mưu, giúp việc cho HĐND, Thường trực HĐND theo chức năng được giao; các Ban HĐND, Tổ đại biểu và đại biểu HĐND, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã tham gia thực hiện, phối hợp theo quy định nhưng lại do chính Văn phòng khâu nối.

Theo bà Bùi Thị Hiền Lương - Chuyên Viên Văn phòng HĐND và UBND phường Nam Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh), từ tham mưu xây dựng, tổ chức thực hiện chương trình giám sát của HĐND đến chuẩn bị các nội dung phục vụ xem xét báo cáo, chất vấn, giải trình, giám sát chuyên đề, giám sát việc thi hành pháp luật, theo dõi việc giải quyết kiến nghị của cử tri và thực hiện chế độ báo cáo về hoạt động giám sát... đều đòi hỏi công tác tham mưu, tổng hợp, chuẩn bị hồ sơ, tài liệu và theo dõi sau giám sát chặt chẽ. Các hoạt động giám sát của HĐND, Thường trực HĐND cấp xã rất nhiều. Văn phòng có trách nhiệm tham mưu, giúp việc, nhưng để hoàn thành nhiệm vụ trong điều kiện mới, cán bộ không tránh khỏi bỡ ngỡ và cần sự hỗ trợ của các Phó Trưởng Ban chuyên trách.

Thực tế tại một số địa phương cho thấy, đây đang là khâu còn nhiều vướng mắc. Sau sắp xếp, có nơi biên chế trước đây phục vụ HĐND được bố trí về UBND; việc tham mưu, giúp việc cho HĐND, Thường trực HĐND trong hoạt động giám sát vì thế phải dựa nhiều vào Phó Trưởng Ban chuyên trách. Có nơi vẫn bố trí cán bộ Văn phòng nhưng phải “làm hai vai”: một vai tham mưu cho HĐND, vai kia tham mưu cho UBND. Trong khi đó, UBND lại là một trong những đối tượng chịu sự giám sát của HĐND. “Sự chồng lấn này dễ dẫn đến tình trạng “vừa đá bóng, vừa thổi còi”, không chỉ gây khó cho cán bộ mà còn ảnh hưởng đến tính chuyên nghiệp, độc lập trong tham mưu phục vụ hoạt động giám sát” - đại biểu Lê Hồng Thái - HĐND phường Ea Kao, Đắk Lắk thẳng thắn.

Ít nhất 2 vị trí tham mưu, giúp việc cho HĐND

Yêu cầu này càng rõ hơn trong bối cảnh Trung ương đang tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Kết luận số 76-KL/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đặt yêu cầu tiếp tục sắp xếp, kiện toàn đội ngũ cán bộ, vị trí việc làm, đổi mới phương thức điều hành, giải quyết chế độ, chính sách để cán bộ, công chức yên tâm công tác.

Đối với HĐND, việc kiện toàn tổ chức phải tính đến đặc thù của cơ quan dân cử và yêu cầu ngày càng cao của hoạt động giám sát. Trước mắt, cần quy định rõ số lượng vị trí việc làm của lãnh đạo Văn phòng HĐND và UBND phụ trách công tác HĐND; bố trí ít nhất 2 vị trí tham mưu, giúp việc cho HĐND, Thường trực HĐND và các Ban HĐND, phù hợp với hai lĩnh vực hoạt động của các Ban trong mô hình mới. Về lâu dài, nếu điều kiện cho phép, cần nghiên cứu tổ chức bộ phận tham mưu HĐND chuyên nghiệp hơn, bảo đảm cán bộ được phân công đúng chức năng, không bị hòa lẫn giữa tham mưu cho cơ quan dân cử và tham mưu cho cơ quan hành chính chịu sự giám sát.

Bên cạnh kiện toàn bộ máy tham mưu, cần tăng đại biểu HĐND chuyên trách trong điều kiện địa bàn cấp xã sau sắp xếp rộng hơn, nhiệm vụ nhiều hơn; đồng thời bồi dưỡng thực chất kỹ năng giám sát cho đại biểu và lãnh đạo, chuyên viên giúp việc của Văn phòng.

Cùng với đó, yêu cầu thực tiễn đặt ra là cần sớm rà soát, sửa đổi Nghị quyết số 1206/2016/NQ-UBTVQH13 ngày13/5/2016 về chế độ, chính sách và điều kiện bảo đảm hoạt động của đại biểu HĐND, bảo đảm điều kiện để đại biểu thực hiện nhiệm vụ trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.