5 tác dụng phụ khi ăn nhiều củ dền

Củ dền là loại thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày, được nhiều người lựa chọn nhờ hàm lượng dinh dưỡng phong phú. Mặc dù an toàn khi dùng ở mức độ vừa phải nhưng tiêu thụ củ dền quá nhiều hoặc ăn sống có thể dẫn đến một số biến chứng sức khỏe từ nhẹ đến nghiêm trọng.

1. Những tác dụng phụ khi ăn nhiều củ dền

Ăn quá nhiều củ dền hoặc dùng sai cách có thể gây sỏi thận, làm hạ huyết áp quá mức, hoặc đổi màu nước tiểu... Ảnh minh họa AI

Nước tiểu và phân đổi màu bất thường

Một trong những hiện tượng phổ biến nhất sau khi tiêu thụ củ dền là nước tiểu hoặc phân chuyển sang màu hồng hoặc đỏ. Tình trạng này được gọi là beeturia, xảy ra do sắc tố betalain trong thực phẩm không được hệ tiêu hóa phân giải hoàn toàn. Đây là phản ứng tạm thời và hoàn toàn không gây hại cho sức khỏe.

Tuy nhiên, hiện tượng này rất dễ gây hoang mang vì người dùng thường nhầm lẫn với tình trạng tiểu ra máu hoặc đi ngoài ra máu. Yếu tố làm tăng nguy cơ gặp hiện tượng này bao gồm:

Độ acid trong dạ dày cao.
Cơ thể thiếu hụt sắt.
Người mắc các rối loạn kém hấp thu như bệnh Celiac hoặc bệnh Crohn.

Rối loạn tiêu hóa

Củ dền chứa lượng lớn FODMAP, đặc biệt là fructan. Đây là nhóm carbohydrate chuỗi ngắn mà cơ thể con người thiếu enzyme để phân giải triệt để. Khi tích tụ trong ruột già, chúng sẽ bị vi khuẩn lên men và gây ra một số vấn đề về tiêu hóa.

Nếu sử dụng với lượng quá lớn, có thể gặp các triệu chứng khó chịu như đầy hơi, chướng bụng, đau co thắt dạ dày, buồn nôn, tiêu chảy hoặc táo bón.

Nguy cơ hạ huyết áp đột ngột

Nguồn nitrate tự nhiên trong củ dền khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành khí nitric oxide. Chất này có tác dụng làm giãn mạch máu, giúp tăng cường lưu thông máu và hỗ trợ giảm huyết áp cho người bị tăng huyết áp.

Dù vậy, việc nạp quá nhiều nitrate có thể khiến mạch máu bị giãn quá mức, dẫn đến hiện tượng tụt huyết áp đột ngột (hạ huyết áp), đặc biệt rủi ro ở người lớn tuổi. Khi bị hạ huyết áp, người bệnh thường xuất hiện các dấu hiệu:

Chóng mặt, hoa mắt, nhìn mờ.
Cơ thể yếu ớt, mệt mỏi.
Đau đầu và buồn nôn.
Người có tiền sử huyết áp thấp vẫn có thể ăn thực phẩm này nhưng nên chia nhỏ khẩu phần và theo dõi chỉ số huyết áp thường xuyên.

Tăng nguy cơ hình thành sỏi thận

Củ dền nằm trong nhóm thực phẩm rất giàu oxalate, chứa khoảng 76 mg oxalate cho mỗi khẩu phần một nửa cốc. Với người khỏe mạnh, lượng oxalate này có thể được đào thải bình thường. Tuy nhiên, ở những người có cơ địa dễ bị sỏi thận, việc tiêu thụ quá mức sẽ khiến oxalate kết tinh và hình thành sỏi.

Người có tiền sử sỏi thận được khuyến cáo kiểm soát lượng oxalate nạp vào không quá 40 đến 50 mg mỗi ngày. Các nghiên cứu chỉ ra rằng chỉ cần tăng thêm 5 mg oxalate trong khẩu phần ăn cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc sỏi thận lên gấp đôi.

Góp phần kích hoạt đợt bùng phát bệnh gout

Bệnh gout là dạng viêm khớp do sự lắng đọng của các tinh thể acid uric tại các khớp xương. Acid uric là sản phẩm phụ sinh ra khi cơ thể chuyển hóa purine.

Dù không phải là thực phẩm chứa hàm lượng purine quá cao (chỉ khoảng 9 mg trong 3/4 cốc) nhưng nếu ăn củ dền quá nhiều, lượng purine tích tụ vẫn có thể kích hoạt đợt gout cấp. Các dấu hiệu nhận biết bao gồm:

Đau khớp dữ dội và đột ngột, phổ biến nhất ở ngón chân cái.
Khớp bị sưng, đỏ, nóng đỏ và cơn đau tăng lên khi vận động.
Người có tiền sử bệnh gout cần giới hạn tổng lượng purine nạp vào từ tất cả các nguồn thực phẩm dưới 200 mg mỗi ngày.

2. Cách ăn củ dền an toàn cho sức khỏe

Dù chứa nhiều dưỡng chất tốt cho cơ thể, việc tiêu thụ thực phẩm này đúng cách là yếu tố quyết định để tránh các rủi ro không đáng có. Để vừa tận dụng lợi ích vừa đảm bảo an toàn, nên lưu ý các nguyên tắc sau:

Kiểm soát khẩu phần ăn phù hợp: Người trưởng thành khỏe mạnh chỉ nên ăn khoảng 1/2 đến 1 cốc củ dền chín (tương đương khoảng 85 g đến 170 g đã qua chế biến) cho mỗi lần ăn và không nên dùng liên tục mỗi ngày. Với người có cơ địa sỏi thận, bệnh gout hay huyết áp thấp, lượng dùng nên giảm xuống còn dưới 70 g và chỉ ăn cách tuần.

Ưu tiên chế biến chín: Tránh ăn sống hoặc uống quá nhiều nước ép nguyên chất đậm đặc. Việc nấu chín (luộc, hấp, nướng) giúp làm giảm một phần oxalate và hỗ trợ đường tiêu hóa hấp thu dễ dàng hơn, giảm tối đa triệu chứng chướng bụng, đầy hơi.

Sơ chế và lựa chọn nguồn thực phẩm: Luôn gọt sạch vỏ và rửa thật kỹ dưới dòng nước chảy để loại bỏ bớt các tồn dư kim loại nặng bám ở lớp vỏ ngoài. Ưu tiên chọn các loại nông sản hữu cơ có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Uống đủ nước: Nạp đủ nước mỗi ngày hỗ trợ hệ tiết niệu đào thải oxalate và acid uric hiệu quả hơn, từ đó ngăn ngừa nguy cơ lắng đọng hình thành sỏi thận hay kích hoạt đợt gout cấp.

Theo dõi phản ứng của cơ thể: Nếu nhận thấy các biểu hiện bất thường như chóng mặt kéo dài, đau co thắt bụng dữ dội hoặc sưng đau các khớp sau khi ăn, cần dừng tiêu thụ và chủ động kiểm tra sức khỏe tại các cơ sở y tế.