Y tế TP HCM đột phá với mô hình đa tầng - đa cực

Sau sáp nhập, ngành y tế TP HCM vừa bảo đảm nhiệm vụ khám chữa bệnh vừa chủ động thích ứng với mô hình bệnh tật mới, hướng tới phát triển hệ sinh thái y tế đa tầng - đa cực.

PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP HCM, nhấn mạnh ngành y tế đang tái cấu trúc theo mô hình này nhằm phân bổ lại nguồn lực hợp lý, giảm tải cho tuyến trên và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cho người dân.

Quản lý sức khỏe chủ động

Một trụ cột quan trọng sau sáp nhập là củng cố y tế cơ sở. Từ ngày 1-1-2026, TP HCM vận hành 168 trạm y tế (TYT) xã, phường trực thuộc UBND cấp xã. Theo Sở Y tế, đã đến lúc phải đổi mới mạnh mẽ mô hình hoạt động của TYT theo hướng đội chăm sóc sức khỏe sẽ liên tục bám sát địa bàn. TYT không chỉ là nơi khám chữa bệnh thụ động mà phải trở thành trung tâm điều phối chăm sóc sức khỏe ban đầu của người dân.

Theo định hướng mới, mỗi TYT sẽ hình thành đội chăm sóc sức khỏe với bác sĩ đa khoa làm đội trưởng cùng điều dưỡng, dược sĩ và nhân viên y tế cộng đồng. Các đội chủ động quản lý sức khỏe theo hộ gia đình, nhóm nguy cơ và vòng đời; theo dõi bệnh mạn tính và phối hợp chuyển tuyến chặt chẽ. Việc đưa TYT về trực thuộc UBND phường, xã được xem là điều kiện cần nhưng yếu tố quyết định vẫn là thay đổi mô hình hoạt động theo hướng lấy người dân làm trung tâm và phòng bệnh làm nền tảng. Nhằm cụ thể hóa tinh thần đó, với quyết tâm chuyển mạnh từ chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe chủ động, định kỳ và lâu dài theo tinh thần Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, TP HCM đã bắt đầu triển khai chương trình khám sức khỏe định kỳ, tầm soát sàng lọc cho người dân trên toàn địa bàn từ năm 2026.

PGS-TS-BS Nguyễn Anh Dũng, Phó Giám đốc Sở Y tế TP HCM, cho biết đây là bước chuyển từ "chữa bệnh" sang "quản lý sức khỏe chủ động". Chỉ trong một ngày ra quân quy mô lớn, đã có 29.687 lượt người tham gia; trong đó 64,3% phát hiện vấn đề sức khỏe, nổi bật là các bệnh mạn tính không lây như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch. Mô hình "Đội chăm sóc sức khỏe liên tục bám sát địa bàn" đang từng bước thay đổi tư duy y tế, từ "ngồi chờ bệnh nhân" sang chủ động quản lý sức khỏe người dân. Y tế cơ sở vì thế trở thành "người gác cổng" của toàn hệ thống, góp phần xây dựng hệ sinh thái y tế đa tầng vững chắc.

Lấy người dân làm trung tâm

Năm 2026, ngành y tế TP HCM tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, hướng tới xây dựng mô hình bệnh viện (BV) thông minh, không giấy tờ, lấy người bệnh làm trung tâm.

Nhờ chủ động ứng dụng công nghệ, BV Lê Văn Thịnh đã giảm thời gian chờ khám từ 25-40 phút. Với khoảng 3.500 lượt khám mỗi ngày, BV triển khai hồ sơ bệnh án điện tử (EMR), đăng ký khám trực tuyến, đặt lịch hẹn qua app/website và kiosk tự động. BV đang xây dựng Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) để giám sát thời gian thực. BSCKII Trần Văn Khanh, Giám đốc BV Lê Văn Thịnh, cho biết mục tiêu lâu dài là tiến tới "BV không giấy tờ", giúp tăng tính chính xác, minh bạch và giảm chi phí hành chính.

Theo Sở Y tế, hiện 153/164 BV trên địa bàn đã triển khai bệnh án điện tử, đạt hơn 93%; khối BV công lập hoàn thành 100%. PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng nhấn mạnh chuyển đổi số là bước tiến quan trọng giúp giảm thủ tục hành chính, hiện đại hóa quản lý và nâng cao chất lượng phục vụ. Ngành y tế đang hướng tới liên thông dữ liệu giữa các BV, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời vận hành hệ thống tiếp nhận phản ánh của người dân để xử lý kịp thời "điểm nghẽn", xây dựng nền y tế minh bạch, hiệu quả và thực sự lấy người dân làm trung tâm.

Không ai bị bỏ lại phía sau

Thực tế nhiều năm qua, các BV chuyên sâu tại trung tâm thường xuyên quá tải, trong khi một số khu vực khác có hạ tầng sẵn nhưng chưa khai thác hiệu quả. Việc xây mới hoàn toàn đòi hỏi chi phí lớn và thời gian dài, đồng thời khó xây dựng niềm tin nhanh chóng từ người dân. Do đó, song song với tái cấu trúc y tế cơ sở, ngành y tế đẩy mạnh mô hình "cơ sở 2" để giảm tải cho các BV trung tâm và phát triển hệ thống y tế đa cực. Điển hình là BV Nhân dân Gia Định cơ sở 2 (trước đây là BV Đa khoa Sài Gòn). Sau sáp nhập, cơ sở này nhanh chóng chuyển mình, tập trung cấp cứu chuyên sâu và điều trị trong ngày. Nhu cầu dịch vụ tăng mạnh, thu hút cả bệnh nhân quốc tế nhờ thái độ phục vụ tận tình, thời gian chờ ngắn, giao tiếp tiếng Anh tốt và chi phí hợp lý. TS-BS Võ Hồng Minh Công, Phó Giám đốc BV Nhân dân Gia Định, cho biết cơ sở 2 được định hướng trở thành trung tâm cấp cứu chuyên sâu, không chỉ phục vụ người dân thành phố mà còn sẵn sàng hỗ trợ du khách, người nước ngoài.

Tương tự, BV Nhân dân 115, cơ sở điều trị đột quỵ lớn nhất cả nước với gần 18.000 ca/năm, đã tiếp nhận Trung tâm Y tế khu vực Hòa Hưng (BV quận 10 cũ). Cơ sở mới giúp mở rộng không gian, tổ chức luồng điều trị từ cấp cứu đến phục hồi chức năng liên tục, hướng tới mô hình chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân đột quỵ. Cơ sở dự kiến vận hành chính thức từ tháng 9-2026.

BV Từ Dũ cũng vận hành cơ sở 2 tại Cần Giờ theo mô hình BV đa khoa liên kết, mang lại tín hiệu tích cực. Cơ sở này giúp người dân địa phương tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao ngay tại chỗ, giảm chuyển tuyến và nâng cao khả năng cấp cứu kịp thời. Hạ tầng được đầu tư đồng bộ, năng lực chuyên môn do tuyến cuối bảo trợ với 3.824 danh mục kỹ thuật được phê duyệt.

Bệnh viện Từ Dũ cơ sở 2 tại Cần Giờ giúp người dân địa phương tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao ngay tại chỗ

Bên cạnh mô hình "cơ sở 2", ngành y tế còn đưa bác sĩ tuyến cuối luân phiên ra Côn Đảo thăm khám, phẫu thuật và hội chẩn từ xa từ tháng 9-2025. Số lượt khám tăng rõ rệt, nhiều ca phẫu thuật phức tạp được thực hiện ngay tại đảo. Năm 2026, thành phố sẽ mở rộng thêm chuyên khoa, khám sức khỏe định kỳ và xây dựng chính sách thu hút nhân lực lâu dài.

Các bác sĩ bệnh viện tuyến cuối phẫu thuật trực tiếp cho người bệnh ngay tại Côn Đảo

Trong bối cảnh các BV tuyến cuối tại trung tâm TP HCM thường xuyên quá tải, trong khi nhiều cơ sở y tế phía Đông (Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) chưa phát huy hết công suất, ngành y tế thành phố đang triển khai tái cấu trúc hệ thống toàn diện. Thành phố sẽ rà soát, sắp xếp lại quỹ đất y tế và đẩy mạnh đầu tư các dự án công để phân bổ nguồn lực hợp lý giữa các khu vực. Chiến lược trọng tâm là khuyến khích các BV tuyến cuối và bệnh viện chuyên khoa đầu ngành mở rộng mạng lưới về phía Đông, khu vực có tiềm năng phát triển kinh tế - du lịch lớn nhưng hạ tầng y tế vẫn còn hạn chế.

PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng nhấn mạnh với phương châm "Không ai bị bỏ lại phía sau", ngành y tế ưu tiên tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, nhân lực và nâng cao năng lực chuyên môn cho y tế cơ sở, đặc biệt tại các khu vực xa trung tâm. Mục tiêu là rút ngắn khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế, bảo đảm chăm sóc sức khỏe kịp thời và công bằng cho người dân, đồng thời tạo nền tảng hình thành hệ thống chăm sóc sức khỏe liên thông trong toàn đô thị mở rộng sau sáp nhập.

Vươn tầm khu vực

TP HCM định hướng phát triển y tế chất lượng cao theo hướng mũi nhọn. Các BV lớn tập trung đầu tư mạnh vào các chuyên khoa có lợi thế như đột quỵ, tim mạch can thiệp, ung bướu, sản phụ khoa, tai mũi họng... Nhiều kỹ thuật tiên tiến đã tiệm cận chuẩn mực quốc tế như thông tim can thiệp bào thai hay E-CPR ngoại viện bằng ECMO di động, không chỉ cứu sống người bệnh mà còn khẳng định năng lực chuyên môn của đội ngũ y tế thành phố. Nhờ đó, TP HCM hiện chiếm hơn 40% lượng khách nước ngoài khám chữa bệnh tại Việt Nam với sự gia tăng bệnh nhân từ Campuchia, Lào, kiều bào và khách du lịch từ Mỹ, Úc, châu Âu.

Theo PGS-TS-BS Trần Vĩnh Hưng, Giám đốc BV Bình Dân, trong 3 năm qua BV đã thực hiện hơn 1.000 ca phẫu thuật cho bệnh nhân nước ngoài. Dù chỉ chiếm tỉ lệ nhỏ so với hơn 30.000 ca phẫu thuật mỗi năm nhưng con số này là minh chứng rõ nét cho uy tín và sức hút của BV với quốc tế. Đáng chú ý, BV đã được cấp phép đào tạo phẫu thuật robot và được các nước trong khu vực mời chuyển giao kỹ thuật. Với chất lượng không thua kém các nước nhưng chi phí thấp hơn nhiều, BV ngày càng thu hút bệnh nhân nước ngoài. Hiện nay, BV cũng cấp chứng chỉ phẫu thuật robot cho bác sĩ trong nước, giúp các bác sĩ Việt Nam không còn phải ra nước ngoài học và lấy chứng chỉ như trước. Tương tự, các BV như Đại học Y Dược TP HCM, Chấn thương Chỉnh hình, Từ Dũ… cũng đang mở rộng dịch vụ quốc tế, chuẩn hóa quy trình để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người nước ngoài.

Năm 2030, người dân TP HCM sẽ có "hộ chiếu sức khỏe"

Mô hình đa tầng được xác lập rõ ràng: Tầng chăm sóc sức khỏe ban đầu là nền tảng với trọng tâm phòng bệnh, quản lý sức khỏe cộng đồng và theo dõi lâu dài. Tầng chăm sóc cơ bản đáp ứng nhu cầu điều trị thông thường; tầng chuyên sâu tập trung kỹ thuật cao và điều trị phức tạp. Mô hình đa cực được triển khai qua các BV cửa ngõ đóng vai trò "điểm chặn chiến lược", xử trí sớm và phân luồng bệnh nhân từ đầu. Ở cấp độ cao hơn, mô hình đa trung tâm hình thành các cụm chuyên sâu theo lĩnh vực, gắn kết chặt chẽ giữa điều trị - đào tạo - nghiên cứu - chuyển giao kỹ thuật, hướng tới xây dựng "campus y tế" và tăng cường liên kết liên viện, liên chuyên khoa.

Bài và ảnh: HẢI YẾN