Xuất khẩu cà phê: Dư địa rộng mở từ chế biến sâu

Xuất khẩu tăng lượng, giảm kim ngạch

Theo số liệu Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tháng 8/2026, Việt Nam ước xuất khẩu 123,8 nghìn tấn cà phê, đạt 545,6 triệu USD. Lũy kế 8 tháng đầu năm, xuất khẩu cà phê đạt khoảng 1,3 triệu tấn, trị giá 6 tỷ USD, tăng 13,1% về lượng nhưng giảm 9,1% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025.

8 tháng năm 2026, xuất khẩu cà phê đạt khoảng 1,3 triệu tấn, trị giá 6 tỷ USD.

Giá cà phê xuất khẩu bình quân 8 tháng ước đạt 4.538 USD/tấn, giảm 19,7% so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này cho thấy dù lượng xuất khẩu cà phê tăng, giá giảm đang tạo sức ép đáng kể lên kim ngạch của ngành hàng. Về thị trường, Đức, Italia và Nhật Bản tiếp tục là 3 thị trường tiêu thụ cà phê lớn nhất của Việt Nam, với thị phần lần lượt 13,2%, 8,2% và 7,1%.

Theo ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê và Ca cao Việt Nam (VICOFA), lượng cà phê xuất khẩu tăng nhưng kim ngạch giảm chủ yếu do giá cà phê trên thị trường thế giới đi xuống. 3 năm qua, giá cà phê tăng cao đã thúc đẩy nông dân ở nhiều quốc gia mở rộng đầu tư, diện tích và sản lượng. Nguồn cung thế giới vì vậy có xu hướng gia tăng.

Báo cáo của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ dự báo tổng nguồn cung cà phê toàn cầu niên vụ 2026/2027 khoảng 189 triệu bao loại 60 kg, trong khi nhu cầu tiêu thụ khoảng 179 triệu bao. Như vậy, nguồn cung dự kiến cao hơn nhu cầu khoảng 10 triệu bao.

Trong khi đó, giá cà phê trên các sàn London đối với Robusta và New York đối với Arabica còn chịu tác động của các nhà đầu tư tài chính cùng nhiều yếu tố khác. Một số yếu tố thời tiết có thể hỗ trợ giá, nhưng triển vọng giá cà phê tăng mạnh trở lại được đánh giá không cao.

Chế biến sâu và EUDR mở hướng nâng giá trị

Trong bối cảnh giá xuất khẩu giảm, đẩy mạnh chế biến sâu được xem là một trong những hướng quan trọng để cải thiện kim ngạch xuất khẩu cà phê trong thời gian tới. Ông Nguyễn Nam Hải cho biết, hiện cà phê chế biến chỉ chiếm khoảng 8,2-8,3% tổng lượng cà phê xuất khẩu nhưng đóng góp tới 17,5% tổng kim ngạch. Điều này cho thấy dư địa nâng giá trị xuất khẩu thông qua các sản phẩm chế biến còn lớn. Những năm gần đây, doanh nghiệp Việt Nam đã tăng đầu tư vào cà phê hòa tan, rang xay và phối trộn. Nhu cầu đối với các sản phẩm này được ghi nhận tăng tại nhiều thị trường, trong đó có Trung Quốc.

Theo ông Hải, nhiều doanh nghiệp chế biến cà phê hòa tan, rang xay của Việt Nam đã có đơn hàng xuất khẩu sang Trung Quốc đến tháng 12/2026. Một số doanh nghiệp thậm chí chưa đáp ứng đủ nguồn cà phê chế biến cho các đơn đặt hàng từ thương nhân Trung Quốc.

Trước nhu cầu thị trường, các doanh nghiệp đang tiếp tục đầu tư nhà máy chế biến, tập trung vào nhóm sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Những doanh nghiệp đã có dây chuyền chế biến cũng có xu hướng mở rộng quy mô sản xuất. Cùng với chế biến sâu, đáp ứng các yêu cầu về phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc đang trở thành yếu tố quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu cà phê.

Từ thực tế của doanh nghiệp, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Lê Đức Huy, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Simexco Đắk Lắk cho rằng, để một hạt cà phê thực sự bền vững, trách nhiệm không chỉ thuộc về người nông dân mà cần sự tham gia của toàn bộ chuỗi, từ người trồng, hợp tác xã, doanh nghiệp sản xuất, nhà xuất khẩu đến các đối tác trong chuỗi cung ứng.

Simexco Đắk Lắk hiện kết nối khoảng 65.000 nông dân. Theo ông Huy, mối quan hệ hợp tác giữa nông dân, nhà sản xuất, hợp tác xã, nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu, nhà rang xay và người tiêu dùng có vai trò quan trọng trong việc hình thành chuỗi giá trị cà phê bền vững.

Một trong những yêu cầu doanh nghiệp chủ động thích ứng là Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR). Simexco Đắk Lắk đã phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các đối tác xây dựng kế hoạch hành động, từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý vùng nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc. Tháng 4/2024, doanh nghiệp trở thành doanh nghiệp đầu tiên được cấp chứng nhận tuân thủ tiêu chuẩn chống mất rừng của EU (4C-EUDR).

Theo VICOFA, từ nay đến cuối năm 2026, Việt Nam cần tập trung xuất khẩu cà phê nhân đáp ứng tiêu chí EUDR, trong bối cảnh mức độ đáp ứng của một số nước sản xuất khác chưa cao. EUDR sẽ chính thức áp dụng từ ngày 30/12/2026, ngoại trừ doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ theo nội dung tài liệu. Bên cạnh đó, ngành cà phê cần phát triển các dòng cà phê đặc sản và cà phê hữu cơ nhằm đáp ứng nhu cầu của phân khúc cao cấp tại châu Âu.

Về dài hạn, ông Lê Đức Huy cho rằng, ngành cà phê Việt Nam cần chuyển trọng tâm từ tăng sản lượng, năng suất sang nâng cao chất lượng, trách nhiệm và xây dựng thương hiệu. Trong ngắn hạn, việc củng cố liên kết giữa người sản xuất và doanh nghiệp xuất khẩu cũng có ý nghĩa quan trọng để ổn định nguồn hàng. "Diễn biến thu hoạch tại Brazil và sản lượng tại Indonesia cùng nhu cầu Robusta tăng có thể tạo thêm dư địa cho cà phê Việt Nam trong thời điểm chuẩn bị bước vào niên vụ 2026/2027, bắt đầu thu hoạch từ tháng 10/2026", ông Lê Đức Huy nhận định.