Xuân về trong trò chơi dân gian

Ném còn là trò chơi không thể thiếu trong lễ hội mùa xuân của người Nùng Phàn Slình ở xã Quang Sơn.

Trên mảnh đất hội tụ nhiều dân tộc anh em như Kinh, Tày, Nùng, Dao, Sán Dìu, Sán Chay…, mỗi cộng đồng mang theo những sắc thái văn hóa riêng, nhưng đều gặp nhau ở tinh thần gắn bó cộng đồng và niềm vui ngày xuân qua các trò chơi dân gian truyền thống. Đó không chỉ là những cuộc vui đầu năm, mà còn là nơi ký ức văn hóa được đánh thức, nơi bản sắc dân tộc được gìn giữ và trao truyền qua bao thế hệ.

Giữa không gian lễ hội rộn ràng, hình ảnh những chàng trai, cô gái sải bước trên đôi cà kheo bằng tre mộc mạc luôn để lại nhiều ấn tượng.

Những cây tre, cây nứa được chọn từ vườn nhà, ven nương rẫy, qua bàn tay khéo léo của người dân mà trở thành đạo cụ cho trò chơi ngày xuân. Mỗi bước đi trên cà kheo là sự kết hợp hài hòa giữa sức khỏe, sự dẻo dai và bản lĩnh, giữa con người với thiên nhiên núi rừng. Tiếng cà kheo chạm đất hòa cùng tiếng reo hò, cổ vũ khiến không khí mùa xuân nơi vùng cao thêm rộn ràng, ấm áp.

Trò chơi đi cà kheo thường được tổ chức tại khoảng sân rộng.

Nếu đi cà kheo mang đến sự sôi nổi, náo nhiệt thì chơi ô ăn quan lại đưa người ta trở về với những khoảnh khắc bình yên, thân thuộc của làng quê. Chỉ cần một khoảng sân, vài viên sỏi nhỏ, hạt na, hạt vải hay những viên đá cuội nhặt ven suối, trò chơi đã có thể bắt đầu.

Những ô chơi được vạch bằng que tre trên sân đình, hiên nhà... không chỉ là nơi trẻ em rèn luyện tư duy, tính toán, mà còn là không gian gắn kết, nơi tiếng cười trong trẻo của tuổi thơ hòa quyện cùng niềm vui sum họp ngày Tết, gợi nhớ về những giá trị giản dị mà bền lâu.

Với đồng bào các dân tộc vùng cao, ném còn luôn là điểm nhấn không thể thiếu trong các lễ hội đầu xuân. Quả còn được may từ những mảnh vải nhiều màu, nhồi thóc, bông hay hạt giống là những vật dụng gắn liền với đời sống sản xuất nông nghiệp. Khi quả còn được tung lên cao, bay qua vòng tròn trên cây nêu giữa sân hội, đó không chỉ là một lượt chơi, mà còn là lời gửi gắm ước vọng về mùa màng bội thu, mưa thuận gió hòa, cuộc sống no ấm, yên vui.

Trẻ em ở bản làng Thái Hải rất yêu thích trò chơi ô ăn quan.

Từ đôi cà kheo bằng tre, những viên sỏi nhỏ, mảnh vải vụn cho đến hạt thóc, hạt giống, tất cả đều là những vật dụng quen thuộc của đời sống thường ngày. Qua bàn tay khéo léo và trí tuệ của con người, chúng trở thành chất liệu văn hóa, phản ánh nếp sống lao động, tư duy sáng tạo và mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Chính sự mộc mạc ấy đã tạo nên sức sống bền bỉ cho các trò chơi dân gian của đồng bào các dân tộc Thái Nguyên.

Không chỉ mang giá trị giải trí, các trò chơi dân gian còn là sợi dây bền chặt gắn kết các thành viên trong cộng đồng. Trong không gian lễ hội, ngày mùa hay những buổi sinh hoạt chung của bản làng, mọi người cùng tham gia, cùng sẻ chia niềm vui, tiếng cười, qua đó xóa nhòa khoảng cách tuổi tác và vị thế xã hội. Từ người già truyền dạy kinh nghiệm, luật chơi đến lớp trẻ hồn nhiên tiếp nối, các trò chơi dân gian trở thành môi trường nuôi dưỡng tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng và góp phần gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống trong cộng đồng.

Trò chơi đi cầu tre thăng bằng cũng thường xuất hiện trong lễ hội mùa xuân.

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều hình thức vui chơi mới xuất hiện, việc khôi phục và duy trì các trò chơi dân gian trong dịp Tết cổ truyền càng trở nên ý nghĩa. Nhiều địa phương trong tỉnh đã chủ động đưa trò chơi dân gian vào lễ hội xuân, ngày hội văn hóa, hoạt động du lịch cộng đồng... tạo cơ hội để thế hệ trẻ được trải nghiệm, cảm nhận và thêm trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương.

Tết đến, xuân về, giữa sắc xuân rộn ràng của núi rừng, những trò chơi dân gian với vật dụng mộc mạc, gần gũi vẫn lặng lẽ thắp lên hồn xuân nơi bản làng. Đó không chỉ là niềm vui, mà còn là sợi dây bền chặt gắn kết cộng đồng, nối liền hiện tại với quá khứ, để bản sắc văn hóa dân tộc tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa.

Trong những khoảnh khắc ấy, mỗi người như được trở về với tuổi thơ qua những trò chơi dân gian quen thuộc, để cảm nhận mùa xuân trong lòng mình bỗng thắm lại, ấm áp và tròn đầy hơn...

Linh Giang