Xuân mới 2026 - Vận hội mới với ngành giáo dục

Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cho rằng hiệu quả thực thi sẽ là thước đo quan trọng nhất của đổi mới giáo dục.

Trao đổi với phóng viên Báo điện tử Chính phủ, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cho biết, năm 2026 là thời điểm đặc biệt của giáo dục: Khép lại một nhiệm kỳ nhiều thay đổi mang tính nền tảng, đồng thời mở ra giai đoạn triển khai một hệ thống thể chế mới cho toàn ngành. Đây còn là bước chuyển từ quá trình chuẩn bị sang giai đoạn thực thi những quyết sách lớn đã được ban hành.

2025: Tạo nền tảng cho chặng đường mới

Sau tổng kết Nghị quyết 29-NQ/TW và ban hành Kết luận 91-KL/TW, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Nghị quyết xác định lại vị trí, vai trò của giáo dục trong bối cảnh mới, nhấn mạnh giáo dục là nhân tố quyết định tương lai dân tộc, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy về vai trò của Nhà nước theo hướng giữ vai trò chủ đạo, dẫn dắt, song song với huy động nguồn lực xã hội và tăng cường hợp tác quốc tế.

Từ định hướng đó, dấu ấn nổi bật nhất của năm cuối nhiệm kỳ là việc hoàn thiện hệ thống thể chế cho giáo dục và đào tạo. Trong năm 2025, trên cơ sở định hướng của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 71, Quốc hội đã thông qua đồng thời bốn luật và bốn nghị quyết liên quan trực tiếp đến lĩnh vực giáo dục.

Bốn luật gồm Luật Nhà giáo; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục đại học (sửa đổi); Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi). Cùng với đó là các nghị quyết về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 đến 5 tuổi; miễn, hỗ trợ học phí; cơ chế, chính sách đặc thù phát triển giáo dục và đào tạo; và chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026–2035.

Cùng với hoàn thiện thể chế, năm 2025 cũng là năm kiểm nghiệm năng lực tổ chức thực hiện của toàn ngành trong bối cảnh bộ máy và phương thức quản lý có nhiều thay đổi. Việc tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025 – kỳ thi đầu tiên theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 – được xem là một phép thử quan trọng đối với năng lực điều hành và phối hợp trong toàn hệ thống.

Bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục tiếp tục là một trụ cột xuyên suốt trong các chính sách của ngành, từ miễn học phí, hỗ trợ học sinh vùng khó khăn đến các chính sách tín dụng và hỗ trợ người học ở bậc đại học.

Năm 2026, giáo dục Việt Nam mở ra giai đoạn triển khai thể chế mới.

2026: Bước vào giai đoạn triển khai

Từ ngày 1/1/2026, khi các luật và nghị quyết chính thức có hiệu lực, toàn bộ hệ thống giáo dục bước vào giai đoạn tổ chức thực hiện trên một nền thể chế mới. Theo Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn, thách thức lớn nhất của giai đoạn này không nằm ở việc ban hành chính sách, mà ở năng lực triển khai đồng bộ và hiệu quả trong thực tiễn.

Năm 2026 cũng là năm đầu tiên triển khai kế hoạch 5 năm mới, gắn với nhiệm kỳ Đại hội XIV của Đảng. Ngành Giáo dục phải đồng thời hoàn thiện hệ thống văn bản dưới luật; tổ chức hướng dẫn, tập huấn để bảo đảm thống nhất trong toàn ngành; sắp xếp lại các cơ sở giáo dục theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp; và triển khai các chương trình đầu tư lớn đã được Quốc hội thông qua. Theo Bộ trưởng, đây là giai đoạn đòi hỏi sự chủ động, quyết liệt, nhưng cũng cần thận trọng, tránh áp dụng máy móc, nhất là trong sắp xếp mạng lưới trường lớp và tổ chức bộ máy.

Giáo dục trước những vận hội mới và thách thức lớn

Nhìn ở tầm chiến lược, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cho rằng giáo dục đang đứng trước một "vận hội mới", với những điều kiện thuận lợi mang tính căn bản và lâu dài. Vai trò của giáo dục được xác định rõ hơn; trách nhiệm và sứ mệnh được đặt ở tầm cao hơn; cùng với đó là sự quan tâm ngày càng rõ nét của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ và toàn xã hội. Đây là những tiền đề quan trọng để triển khai các đổi mới lớn trong giai đoạn tới.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, giai đoạn phía trước cũng đặt ra những yêu cầu phát triển rất cao, với mục tiêu lớn và tốc độ nhanh, trong khi sức ì của tư duy cũ, thói quen cũ, cách làm cũ vẫn tồn tại. Việc triển khai Nghị quyết 71 vì vậy đòi hỏi phải đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức hành động, đồng thời chủ động nhận diện và vượt qua các lực cản trong quá trình tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, giáo dục còn đối diện với những thách thức đan xen từ sự chênh lệch về điều kiện kinh tế – xã hội giữa các vùng miền và các nhóm dân cư; yêu cầu hội nhập quốc tế; quá trình chuyển đổi số; và sự phát triển nhanh của internet, trí tuệ nhân tạo. Trong khi các đô thị và vùng kinh tế trọng điểm chịu áp lực ngày càng lớn về quy mô và chất lượng, thì nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa vẫn gặp khó khăn trong bảo đảm điều kiện học tập. Theo Bộ trưởng, nâng cao chất lượng đồng bộ và bảo đảm công bằng trong giáo dục là bài toán lâu dài, đòi hỏi sự đầu tư bền bỉ và cách tiếp cận phù hợp.

Cùng với tác động của công nghệ, việc huy động các nguồn lực xã hội cho giáo dục cũng làm gia tăng ảnh hưởng của các yếu tố thị trường. Thách thức đặt ra là giữ gìn môi trường giáo dục lành mạnh, trong sáng, không để các yếu tố thị trường làm thương mại hóa quan hệ thầy trò hay tác động tiêu cực đến văn hóa học đường. Việc giáo dục nhân cách, đạo đức người học, kiểm soát và giảm thiểu các hành vi tiêu cực, trong đó có bạo lực học đường, trở nên phức tạp hơn trong bối cảnh ảnh hưởng mạnh mẽ của mạng xã hội.

Trong bối cảnh đó, đội ngũ nhà giáo trong thời gian qua đã nhận được nhiều sự quan tâm, động viên và hỗ trợ, tạo nên tâm thế và khí thế mới trong toàn ngành. Theo Bộ trưởng, đây là điều kiện quan trọng để các chủ trương, chính sách đổi mới có thể đi vào thực tiễn, thay vì chỉ dừng lại trên văn bản.

Đối với giáo dục đại học, Bộ trưởng chỉ rõ thách thức nổi bật là sự cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt về công nghệ, nguồn nhân lực và đặc biệt là nhân tài. Bài toán đặt ra là vừa đào tạo, phát huy hiệu quả nguồn nhân lực trong nước, vừa tạo dựng môi trường học thuật và làm việc đủ sức thu hút các chuyên gia quốc tế trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Theo Bộ trưởng, ngay trong năm 2026, việc sắp xếp lại hệ thống theo hướng tinh gọn bộ máy và đổi mới quản trị cũng sẽ tác động trực tiếp đến thói quen, tâm lý và lợi ích của các chủ thể liên quan. Đây là những thách thức không nhỏ trên con đường đổi mới giáo dục trong thời gian tới.

Giai đoạn mới của giáo dục đòi hỏi tinh thần trách nhiệm chung từ nhà giáo, người học và toàn xã hội.

Thông điệp bước sang năm mới

Bước sang năm 2026, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn gửi gắm thông điệp về tinh thần trách nhiệm trong giai đoạn mới tới đội ngũ nhà giáo, người học và toàn xã hội.

Với nhà giáo, đó là yêu cầu tiếp tục đổi mới, làm nghề với đầy đủ ý thức về sứ mệnh và danh dự. Với người học, đó là sự chủ động, sáng tạo trong học tập và rèn luyện. Với toàn xã hội, đó là sự đồng hành để giáo dục vừa đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, vừa giữ được các giá trị nền tảng.

Năm mới mở ra không chỉ là một mốc thời gian, mà là thời điểm giáo dục bước vào giai đoạn triển khai những quyết sách lớn đã được chuẩn bị trong nhiều năm – giai đoạn mà hiệu quả thực thi sẽ là thước đo rõ ràng nhất cho thành công của đổi mới.

Thu Trang