Xóa 'điểm nghẽn' về dữ liệu trợ giúp pháp lý

Chưa đồng bộ, thống nhất

Dữ liệu trong TGPL không chỉ đơn thuần là những hàng cột thống kê khô khan, mà được coi là "những con số biết nói". Theo bà Vũ Thị Hường, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến giáo dục pháp luật và TGPL (Bộ Tư pháp), số liệu chính là căn cứ khoa học để người thực hiện TGPL điều chỉnh nhiệm vụ và giúp cơ quan quản lý có phương án điều tiết, phân bổ nguồn lực phù hợp.

Thế nhưng, thực tế cho thấy việc tiếp cận những con số "biết nói" này đang gặp nhiều rào cản. Một trong những vấn đề rào cản nhất hiện nay chính là sự thiếu đồng bộ và thống nhất trong quy định về thời điểm chốt số liệu báo cáo, đòi hỏi một cú hích đổi mới toàn diện để không bỏ sót bất kỳ nhu cầu pháp lý nào của người dân.

Phát tờ rơi, tuyên truyền pháp luật về trợ giúp pháp lý cho người dân tại Thái Nguyên. Ảnh: Hà Phương

Theo phản ánh từ các chuyên gia và cán bộ thực tiễn, báo cáo định kỳ hàng năm theo Thông tư 17/2025/TT-BTP được chốt từ ngày 1/1 đến 31/12; song, số liệu về các vụ việc TGPL tham gia tố tụng thành công lại được tính theo một mốc thời gian hoàn toàn khác, từ ngày 1/11 năm trước đến hết ngày 31/10 năm sau. Sự chênh lệch này tạo ra "độ vênh" trong công tác phân tích, dẫn tới việc không thực sự tương thích, đánh giá thiếu chính xác về hiệu quả thực chất của hoạt động TGPL tại các địa phương.

Bên cạnh rào cản về cơ chế báo cáo, việc phân tách số liệu còn đối mặt với sự phức tạp từ chính đối tượng thụ hưởng. Trong lĩnh vực TGPL, diện người được trợ giúp rất rộng và thường xuyên xuất hiện các đối tượng "kép".

Lãnh đạo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và TGPL chỉ ra rằng, rất khó khăn để thiết kế các trường dữ liệu phân tách khi một cá nhân mang nhiều đặc điểm đặc thù: Một người vừa là hộ nghèo, vừa là người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng đặc biệt khó khăn; hay một trẻ em đồng thời là nạn nhân bị mua bán. Nếu hệ thống thống kê không chính xác để nhận diện những đặc điểm này, dữ liệu thu được sẽ rất ít, không phản ánh được tính đa diện của nhu cầu pháp lý hiện nay.

Nỗi lo về dữ liệu càng đáng lo ngại hơn khi hạ tầng công nghệ thông tin chưa đáp ứng được kỳ vọng. Hệ thống quản lý tổ chức và hoạt động TGPL thường xuyên rơi vào tình trạng "nghẽn mạng", khó đăng nhập và trích xuất số liệu, đặc biệt là vào các kỳ báo cáo cao điểm giữa năm và cuối năm do lượng truy cập quá lớn.

Cần một quy trình khoa học và thực chất

Nhiều chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thu thập đầy đủ, chính xác thông tin tình hình thực hiện vụ việc TGPL trên phạm vi toàn quốc trong giai đoạn từ 2022 đến giữa năm 2025. Theo đó, để dữ liệu có giá trị sử dụng, việc phân tách phải được thực hiện sâu theo từng địa bàn, hình thức (tư vấn, tố tụng, đại diện ngoài tố tụng) và đặc biệt là theo đối tượng (trẻ em, phụ nữ...).

Trong đó, một chỉ số không thể bỏ qua là số vụ việc được đánh giá hiệu quả để xác định vụ việc thành công. Đây chính là thước đo quan trọng nhất để đo lường kết quả mục tiêu của các dự án tăng cường quyền pháp lý cho người yếu thế. Nếu chỉ chạy theo số lượng vụ việc mà không phân tách được tỷ lệ thành công, công tác báo cáo sẽ rơi vào hình thức, xa rời mục tiêu thúc đẩy trao quyền pháp lý.

Để tháo gỡ những "điểm nghẽn" này, yêu cầu về một cú hích đổi mới đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Giải pháp không chỉ nằm ở việc thay đổi tư duy của người làm công tác thống kê mà còn ở việc nâng cấp toàn diện công cụ quản lý. Hiện nay, cơ quan quản lý đang khẩn trương xây dựng Hệ thống Thông tin TGPL mới nhằm giải quyết triệt để những vướng mắc về kỹ thuật và sự phức tạp của các trường dữ liệu đối tượng.

Theo Cục Phổ biến giáo dục pháp luật và TGPL, việc làm chủ dữ liệu phải được coi là một kỹ năng nghiệp vụ then chốt của các trợ giúp viên pháp lý và tổ chức thực hiện TGPL. Chỉ khi có được dữ liệu sạch, đồng bộ và được phân tách khoa học, mới có thể xây dựng được những chính sách TGPL sắc bén, bảo vệ hiệu quả quyền lợi của những người đang ở bên lề xã hội. Một khi dữ liệu được khơi thông, con đường tiếp cận công lý của người nghèo sẽ bớt đi những rào cản vô hình.

Thanh Điểu