Xây gốc bền từ lòng dân

Thành viên Đội dân phòng cơ động cùng lực lượng chức năng đến nhà dân để tuyên truyền chính sách pháp luật.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt ra yêu cầu phát huy sức mạnh con người Việt Nam, khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thế trận lòng dân, biến nguồn lực trong nhân dân thành động lực phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Trong kỷ nguyên mới, đại đoàn kết toàn dân tộc không chỉ là truyền thống tinh thần, mà còn là năng lực phát triển quốc gia; là sức mạnh để khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo, tạo đồng thuận xã hội, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”.

Từ những cách làm thiết thực ở cơ sở, loạt bài góp phần làm rõ cách “xây gốc” bền vững ấy, để sức dân được quy tụ, đồng thuận được nhân lên, tạo thành sức mạnh đưa đất nước vững bước trong giai đoạn phát triển mới.

Bài 2: Phên dậu lòng dân nơi biên giới Hà Tiên

Trên tuyến biên giới Tây Nam, những nông dân, trưởng khu phố, người có uy tín trong đồng bào Khmer, Hoa ngày ngày sát cánh cùng công an, bộ đội biên phòng thực hiện nhiệm vụ tuần tra và đến từng hộ gia đình tuyên truyền pháp luật, nắm tình hình địa bàn. Công việc âm thầm, không lương, không phụ cấp của Đội dân phòng cơ động phường Hà Tiên đã góp phần giữ an ninh, trật tự cơ sở, qua đó cho thấy khi người dân được tin tưởng, tập hợp và trao nhiệm vụ cụ thể, sức mạnh đại đoàn kết sẽ trở thành “phên dậu” vững chắc, bảo vệ bình yên xóm làng và chủ quyền biên cương Tổ quốc.

Một buổi họp của Đội dân phòng cơ động với lực lượng chức năng.

Xây dựng “lá chắn” từ cơ sở

Phường Hà Tiên, tỉnh An Giang được thành lập trên cơ sở sáp nhập bốn phường Bình San, Đông Hồ, Pháo Đài và Mỹ Đức của thành phố Hà Tiên (tỉnh Kiên Giang trước đây). Đây là địa bàn có đường biên giới bộ dài hơn 14km, tiếp giáp ba xã thuộc huyện Kampong Trach, tỉnh Kampot của Campuchia. Bên kia biên giới, nhiều casino đang hoạt động, thu hút lượng lớn người qua lại, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tội phạm, tệ nạn xã hội, buôn lậu và xuất, nhập cảnh trái phép. Những đường mòn, lối mở len giữa ruộng đồng, khu dân cư và các tuyến giao thông liên xã cũng có thể bị các đối tượng lợi dụng, thực hiện các hoạt động phi pháp.

Ở một địa bàn có tính chất phức tạp như vậy, các cột mốc, chốt kiểm soát và lực lượng chuyên trách giữ vai trò đặc biệt quan trọng, nhưng khó bao quát hết mọi biến động trong từng khu dân cư. Muốn phát hiện sớm những nguy cơ gây mất an ninh, trật tự, lực lượng chức năng rất cần có những người thông thuộc địa bàn, gần gũi với bà con, hiểu phong tục, ngôn ngữ và được cộng đồng tin cậy.

Tháng 3/2021, trước yêu cầu cấp bách của công tác phòng, chống dịch Covid-19 trên tuyến biên giới, chính quyền và công an địa phương thí điểm xây dựng Đội dân phòng cơ động tuyên truyền, phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội tuyến biên giới (gọi tắt là Đội dân phòng cơ động). Những thành viên đầu tiên hỗ trợ kiểm soát dịch bệnh, trực các đường mòn, lối mở, tuyên truyền quy định phòng dịch và rà soát người từ vùng dịch trở về.

Khi dịch bệnh được khống chế, mô hình từng bước được kiện toàn, chuyển trọng tâm sang giữ gìn an ninh, trật tự khu vực biên giới, gắn với phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Phần lớn thành viên của Đội dân phòng cơ động là người có uy tín trong đồng bào Khmer, am hiểu phong tục và có tiếng nói trong cộng đồng dân cư dọc biên giới.

Dưới sự hướng dẫn trực tiếp của công an, nhất là cảnh sát khu vực, các thành viên được cập nhật thủ đoạn mới của tội phạm, thống nhất nội dung tuyên truyền và xác định những địa bàn cần tập trung theo dõi. Khi có kế hoạch tuần tra, các thành viên phối hợp công an, bộ đội biên phòng và lực lượng bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở. Trở về khu dân cư, mỗi thành viên lại trở thành một đầu mối nắm tình hình, vận động bà con tự phòng, tự quản và cung cấp thông tin cho lực lượng chức năng. Nhờ vậy, việc giữ an ninh trật tự được thực hiện ngay từ cơ sở.

Trong năm 2025, Đội đã cùng cảnh sát khu vực, bộ đội biên phòng tham gia 175 cuộc tuần tra nhân dân, thu hút 1.039 lượt người tham gia. Song song đó, Đội tổ chức 472 cuộc tuyên truyền tại các Tổ nhân dân tự quản, nội dung xoay quanh cảnh báo lừa đảo trên không gian mạng, ngăn ngừa xuất, nhập cảnh trái phép, hướng dẫn người dân sử dụng định danh điện tử VNeID và dịch vụ công trực tuyến. Đội còn cung cấp hàng chục lượt tin báo về an ninh trật tự và cư trú, giúp lực lượng chức năng giải quyết vụ việc ngay khi mới phát sinh. Hiệu quả của mô hình không chỉ nằm ở số cuộc tuần tra hay số buổi tuyên truyền, mà còn ở khả năng đưa công tác phòng ngừa đến từng gia đình, nâng cao ý thức cảnh giác trong cộng đồng dân cư.

Ông Si Phon báo cáo tình hình an ninh, trật tự trên địa bàn trong cuộc họp của Đội dân phòng cơ động và lực lượng chức năng.

Lắng nghe tiếng của bà con, vì sự bình yên của xóm làng

Ông Si Phon, Đội trưởng Đội dân phòng cơ động, là một trong những người gắn bó với mô hình từ những ngày đầu. Qua nhiều năm cùng công an, bộ đội biên phòng bám địa bàn, ông hiểu rằng tội phạm trên tuyến biên giới ngày càng tinh vi: các đối tượng thường lợi dụng đường mòn, lối mở, sự thiếu hiểu biết hoặc hoàn cảnh khó khăn của người dân để lôi kéo vận chuyển hàng lậu, ma túy, đưa người xuất, nhập cảnh trái phép. Phụ nữ và trẻ em cũng có thể trở thành mục tiêu của những lời dụ dỗ về việc làm thu nhập cao ở bên kia biên giới.

Đối diện những thủ đoạn ấy, các thành viên Đội dân phòng cơ động không chọn cách tuyên truyền nặng về văn bản. Họ chủ động đến từng khu dân cư, từng gia đình, truyền đạt những câu chuyện, tình huống gần gũi để người dân dễ hình dung nguy cơ có thể xảy ra với chính mình.

Ở khu phố Xà Xía, nơi có đông đồng bào Khmer sinh sống, một bộ phận người cao tuổi còn hạn chế trong việc sử dụng tiếng Việt. Nếu chỉ phát tờ rơi hoặc đọc văn bản tại cuộc họp, thông tin chưa chắc đến được với những người cần biết. Các thành viên trong Đội lặn lội xuống tận nhà, giải thích bằng tiếng Khmer. Ông Si Phon gọi đó là dùng “chính tiếng nói của bà con” để nói với bà con.

Ông Trần Văn Chéo, Trưởng khu phố Thạch Động, cũng là thành viên Đội dân phòng cơ động từ những ngày đầu. Với ông, tuyên truyền không nhất thiết phải bắt đầu bằng một cuộc họp. Có khi trong lúc uống nước, trò chuyện với vài người hàng xóm, ông kể lại một vụ việc vừa xảy ra rồi nhắc bà con không qua biên giới bằng đường mòn, lối mở, không tiếp tay đưa người trái phép, không nhận chở hàng thuê cho người lạ. Người nghe có thể hỏi lại điều chưa rõ, kể về một trường hợp mình từng gặp hoặc chia sẻ những băn khoăn đang có. Qua đó, thành viên trong đội vừa tuyên truyền, vừa nắm thêm tình hình địa bàn.

“Dễ nghe, dễ hiểu, dễ nhớ” là cách các thành viên Đội dân phòng cơ động tự đặt ra cho việc tuyên truyền. Đằng sau ba yêu cầu ngắn gọn ấy là sự kiên trì: nhận thức và thói quen của một cộng đồng không thay đổi sau một cuộc vận động, mà phải nói nhiều lần, ở nhiều nơi, có khi đến từng gia đình để cả cha mẹ và con cái cùng hiểu.

Ông Lâm Đoạn, một thành viên Đội dân phòng cơ động cho biết, công việc của Đội không tính giờ. Khi có thông tin cần xác minh, có nội dung cần tuyên truyền, có vụ việc cần hòa giải hay một tình huống bất thường, anh em sẵn sàng lên đường, dù nắng hay mưa. Sự tận tụy ấy khiến những thành viên dân phòng trở thành cầu nối tin cậy giữa lực lượng chức năng với nhân dân.

Trung tá Châu Văn Nát cùng các thành viên Đội dân phòng cơ động tuyên truyền chính sách pháp luật cho đồng bào người Khmer.

Trung tá Châu Văn Nát, Phó Trưởng Công an phường Hà Tiên, người từng trực tiếp gắn bó với địa bàn Xà Xía, đánh giá các thành viên dân phòng đã giúp lực lượng công an tiếp cận, tạo dựng niềm tin với đồng bào Khmer thuận lợi hơn. Nhờ cầu nối này, việc tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước cũng đi vào đời sống tự nhiên và hiệu quả.

Sự gần gũi ấy làm nên nét đặc sắc của mô hình Đội dân phòng cơ động. Các thành viên không phải một lực lượng đứng bên ngoài để quản lý cộng đồng, mà chính là người trong xóm, có quan hệ họ hàng, láng giềng, cùng chia sẻ sinh kế và những nỗi lo thường nhật với bà con. Họ không chỉ cung cấp thông tin cho lực lượng chức năng mà còn giúp giải thích, hóa giải những băn khoăn từ phía người dân.

Hoạt động của Đội không dừng ở phòng, chống tội phạm. Các thành viên còn tham gia ngày công lao động trong chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát trên địa bàn biên giới, gương mẫu tham gia nhiều phong trào khác của địa phương. An ninh và an sinh nhờ đó gắn kết chặt chẽ với nhau, góp phần dựng nên một thế trận lòng dân bền vững nơi tuyến đầu Tổ quốc, nơi mỗi người dân không chỉ được bảo vệ mà còn là một mắt xích chủ động gìn giữ bình yên cho chính mình và cộng đồng.

Gốc bền của thế trận lòng dân

Giá trị của Đội dân phòng cơ động phường Hà Tiên không nằm ở quy mô. Một đội hình tự nguyện không thể và không có nhiệm vụ thay thế lực lượng chuyên trách trên địa bàn biên giới rộng, nhiều yếu tố phức tạp. Giá trị của mô hình nằm ở cách lựa chọn những người có uy tín, giao cho họ phần việc phù hợp và kết nối sức dân với hoạt động của công an, bộ đội biên phòng, chính quyền cơ sở.

Các thành viên duy trì hoạt động trên tinh thần tự nguyện, không có lương hay phụ cấp thường xuyên. Trung tá Ngô Kim Thảo, Phó Trưởng Công an phường Hà Tiên, nhìn nhận chính sự tận tụy và tinh thần trách nhiệm của các thành viên đã hỗ trợ hiệu quả cho công an trong bảo đảm an ninh, trật tự khu vực biên giới.

Trung tá Ngô Kim Thảo (thứ hai từ trái sang) cùng lực lượng công an cơ sở thường xuyên cập nhật các chính sách mới tới thành viên Đội dân phòng cơ động.

Sự tự nguyện của các thành viên Đội dân phòng cơ động bắt nguồn từ suy nghĩ mộc mạc: giữ bình yên cho khu phố cũng là giữ an toàn cho gia đình, con cháu mình. Chính quyền không đứng một mình để bảo đảm an ninh; người dân cũng không chỉ là đối tượng được bảo vệ, mà cần hợp tác, hỗ trợ, cùng chung tay giải quyết những vấn đề của cộng đồng.

Không phải ai cũng có thể truy bắt tội phạm, nhưng mỗi người đều có thể cảnh giác, nhắc nhở người thân, không tiếp tay cho hành vi vi phạm và báo tin khi thấy dấu hiệu bất thường. Khi trách nhiệm ấy lan từ những thành viên Đội dân phòng cơ động đến từng gia đình, phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc trở thành công việc, trách nhiệm của cả cộng đồng.

Tinh thần đại đoàn kết ở Hà Tiên thể hiện sống động qua việc người Kinh, Khmer, Hoa cùng tuần tra trên một tuyến đường; công an, bộ đội biên phòng và người dân cùng ngồi lại trao đổi về một nguy cơ tội phạm mới để phòng tránh; người có uy tín dùng tiếng nói của dân tộc mình để giải thích pháp luật. Không ai bị đặt bên ngoài công việc chung; mỗi người, bằng kinh nghiệm, uy tín và khả năng của mình, đều góp một phần vào sự bình yên của vùng biên.

Cách làm ấy thể hiện sinh động tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân và sức mạnh đại đoàn kết. Trong tư tưởng của Người, nhân dân không chỉ là mục tiêu phục vụ mà còn là nguồn sức mạnh quyết định thành công của sự nghiệp cách mạng. Khi cán bộ gần dân, hiểu dân, tin dân và biết tổ chức để nhân dân cùng làm, những vấn đề khó khăn nhất cũng có thể tìm được cách tháo gỡ từ cơ sở.

Tại Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc tổ chức ngày 15/7/2026 ở xã Vân Hồ, tỉnh Sơn La, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu phát triển, nâng cao chất lượng các hình thức tự quản, tự phòng, tự bảo vệ, tự hòa giải từ gia đình đến cộng đồng dân cư; tăng cường quan hệ giữa công an, quân đội với Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị-xã hội và lực lượng bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: "Mỗi người dân hãy là một chiến sĩ trên mặt trận bảo vệ an ninh Tổ quốc, giữ gìn an ninh, trật tự ngay từ mỗi gia đình, dòng họ, cụm dân cư và bản làng".

Thực tiễn ở Hà Tiên cho thấy, để mỗi người dân trở thành một “chiến sĩ”, trước hết phải tạo ra những hình thức tham gia vừa sức dân, hợp lòng dân và gắn với lợi ích thiết thân của họ. Người dân chỉ thật sự nhập cuộc khi hiểu mình cần làm gì, được cung cấp thông tin, hướng dẫn kỹ năng và nhận được sự bảo vệ cần thiết trong quá trình thực hiện.

Trong thời gian tới, mô hình cần tiếp tục được củng cố bằng việc thường xuyên tập huấn, cập nhật thủ đoạn tội phạm, trang bị phương tiện liên lạc, hỗ trợ xăng xe và có biện pháp bảo đảm an toàn cho người tham gia. Sự tự nguyện là vốn quý, nhưng để duy trì bền vững, những đóng góp thầm lặng cần được ghi nhận, động viên kịp thời. Việc nhân rộng cũng phải căn cứ đặc điểm từng địa bàn, lựa chọn đúng người có uy tín, tránh để một sáng kiến sinh động từ cơ sở trở thành hình thức, kém hiệu quả.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa Đội dân phòng cơ động với các lực lượng chức năng góp phần củng cố an ninh, trật tự tại cơ sở.

Những thành viên Đội dân phòng cơ động phường Hà Tiên không thay thế lực lượng chuyên trách; họ góp phần làm dày thêm thế trận bảo vệ Tổ quốc bằng hiểu biết địa bàn, tình nghĩa xóm giềng và niềm tin được gây dựng qua năm tháng. Từ bước chân tuần tra trong đêm, lời nhắc giữa một cuộc trò chuyện đời thường, đến những ngày công góp sức dựng lại mái nhà cho hộ khó khăn, mỗi việc làm đang đóng góp thêm một viên gạch vào nền móng đoàn kết ở cơ sở. Và chính trên nền móng ấy, “phên dậu” nơi biên giới Hà Tiên được dựng nên vững bền từ sự đồng lòng của nhân dân.

(Còn nữa)

PHONG ĐIỆP