Xây dựng 'tòa án số'

Một phiên tòa xét xử trực tuyến được thực hiện tại Tòa án nhân dân tỉnh. Ảnh: Phạm Huệ

Để hiện đại hóa hoạt động của toàn ngành, Tòa án nhân dân (TAND) tỉnh Đồng Nai đã thực hiện nhiều giải pháp hiệu quả từ việc số hóa hồ sơ vụ án, quản lý tiến độ giải quyết trên phần mềm chuyên dụng, cho đến tổ chức các phiên tòa trực tuyến, tất cả đều thể hiện quyết tâm xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại.

Người dân dễ dàng tiếp cận công lý

Những năm trước, để tiếp cận một bản án đã có hiệu lực pháp luật, người dân thường phải trực tiếp đến tòa án, làm đơn đề nghị và chờ sao lục tài liệu. Không ít người e ngại thủ tục, thời gian đi lại, nên việc tìm hiểu pháp luật qua các bản án thực tế còn hạn chế. Thế nhưng, từ khi ngành tòa án triển khai chủ trương số hóa và công khai bản án trên Cổng thông tin điện tử, cách tiếp cận công lý của người dân đã thay đổi rõ rệt.

Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Lan (ở phường Tân Triều, tỉnh Đồng Nai) là một ví dụ. Bà tìm đến tòa án để xin sao lục một bản án dân sự liên quan đến tranh chấp đất nhằm bảo vệ quyền lợi gia đình. Chuẩn bị sẵn đơn từ và giấy tờ tùy thân, bà nghĩ sẽ phải chờ đợi như trước đây. Tuy nhiên, cán bộ tòa án đã hướng dẫn bà truy cập cổng thông tin điện tử của ngành để tra cứu. Chỉ với vài thao tác tìm kiếm đơn giản, toàn bộ nội dung bản án đã có hiệu lực pháp luật hiện ra đầy đủ, rõ ràng trên màn hình. Sự thuận tiện ấy khiến bà không khỏi bất ngờ và hài lòng.

Không chỉ người dân được hưởng lợi từ quá trình số hóa, ngay trong nội bộ ngành tòa án, phương thức làm việc cũng đang chuyển mình mạnh mẽ. Thay vì tra cứu hồ sơ giấy hay tìm kiếm từng văn bản pháp luật, các thẩm phán và thư ký giờ đây có thể sử dụng phần mềm trợ lý ảo tích hợp trong hệ thống của ngành tòa án. Chỉ cần nhập từ khóa về tội danh, điều luật hoặc tình huống pháp lý, hệ thống sẽ nhanh chóng hiển thị các quy định liên quan, án lệ và những bản án tương tự đã có hiệu lực. Công cụ này giúp rút ngắn đáng kể thời gian nghiên cứu hồ sơ, đồng thời hỗ trợ soạn thảo bản án bảo đảm tính chính xác, thống nhất.

Một bước tiến nổi bật khác là việc tổ chức các phiên tòa trực tuyến, góp phần tháo gỡ những trở ngại về địa lý, tiết kiệm chi phí và bảo đảm tiến độ giải quyết án. Điển hình như vụ án đối với bị cáo T.V.N. (36 tuổi, ở tỉnh Quảng Ninh) bị truy tố về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản liên quan đến nhiều bị hại tại Đồng Nai. Do bị cáo đang bị tạm giam trong một vụ án khác tại Công an tỉnh Quảng Ninh, việc di lý vào Đồng Nai gặp nhiều khó khăn, tốn kém và tiềm ẩn rủi ro.

Trước tình hình đó, TAND tỉnh Đồng Nai đã chủ động phối hợp tổ chức phiên tòa xét xử trực tuyến. Phiên tòa được kết nối giữa điểm cầu trung tâm tại trụ sở tòa án và điểm cầu tại cơ sở giam giữ, bảo đảm hình ảnh, âm thanh thông suốt; các bên tham gia tố tụng vẫn thực hiện đầy đủ quyền tranh luận, trình bày ý kiến theo quy định.

Xây dựng “tòa án không giấy tờ”

Theo đánh giá của TAND tỉnh, trong năm 2025, về cơ bản, các thẩm phán thực hiện nghiêm túc, đúng thời hạn việc công bố bản án trên cổng thông tin điện tử. Đối với các phiên tòa trực tuyến, đều được chuẩn bị kỹ lưỡng, bảo đảm tranh tụng, giữ vững tính tôn nghiêm và đúng trình tự tố tụng; hệ thống âm thanh, hình ảnh cơ bản đáp ứng yêu cầu.

Thời gian tới, TAND 2 cấp tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành và xét xử. Các nhiệm vụ chuyển đổi số được triển khai đồng bộ, trọng tâm là sử dụng phần mềm quản lý, giám sát hoạt động tòa án, quản lý văn bản và điều hành, chữ ký số, xét xử trực tuyến, công bố bản án trên cổng thông tin điện tử. Đội ngũ thẩm phán, thư ký thường xuyên sử dụng trợ lý ảo để nghiên cứu, nâng cao chất lượng giải quyết án, hướng tới mô hình Tòa án số, Tòa án không giấy tờ.

Tuy nhiên, việc xét xử trực tuyến đối với án dân sự, hành chính còn hạn chế do thiếu kinh phí, trang thiết bị và đường truyền đôi lúc chưa ổn định. Dù vậy, kết quả đạt được cho thấy chuyển đổi số đang từng bước nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động xét xử.

Theo Thẩm phán Bùi Bá Diễn, Chánh án TAND khu vực 2 - Đồng Nai xác định: Chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm, đơn vị đã chủ động xây dựng và đưa vào vận hành phần mềm quản lý án nội bộ. Hệ thống này giúp lãnh đạo theo dõi sát tiến độ giải quyết từng vụ việc, kiểm soát thời hạn tố tụng, qua đó hạn chế án tồn đọng, nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành.

Ông Diễn cho biết: Cùng với việc số hóa hồ sơ, đơn vị từng bước hình thành quy trình làm việc điện tử, giảm dần sử dụng hồ sơ giấy. Song song đó, tòa án tiếp tục đổi mới thủ tục hành chính - tư pháp, hoàn thiện mô hình bộ phận hành chính tư pháp theo cơ chế một cửa liên thông, tạo thuận lợi cho người dân, cơ quan, tổ chức khi liên hệ công tác trước và sau phiên tòa.

Việc triển khai đồng bộ các phần mềm nghiệp vụ, tổ chức phiên tòa trực tuyến, công khai kịp thời bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật cũng được chú trọng, góp phần bảo đảm công khai, minh bạch và nâng cao chất lượng hoạt động xét xử trong giai đoạn mới.

Phạm Huệ