Xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học xã hội

Cán bộ giảng viên, học viên Học viện Cảnh sát nhân dân phát triển AI trong công tác tư vấn, tuyển sinh. (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Sự bùng nổ của dữ liệu lớn thật sự đang tạo ra sự thay đổi căn bản phương pháp tiếp cận của các ngành khoa học, nhất là khoa học xã hội. Nguồn dữ liệu hành chính, dữ liệu mở của Chính phủ, dữ liệu trên các nền tảng trực tuyến đang cung cấp lượng thông tin rất lớn có độ phủ rộng, liên tục được cập nhật. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng và hữu ích để các nhà khoa học có thể khai thác nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu. Điều này đặc biệt cần thiết trong bối cảnh hội nhập hiện nay, khi các vấn đề xã hội ngày càng phức tạp, biến đổi nhanh. Những phương pháp nghiên cứu khoa học truyền thống dựa chủ yếu vào các đánh giá đơn lẻ, dữ liệu phân mảnh và quy mô nhỏ, khó có thể giải quyết triệt để.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã nhấn mạnh việc khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu, đưa dữ liệu thành tư liệu sản xuất chính, thúc đẩy phát triển nhanh cơ sở dữ liệu lớn, công nghiệp dữ liệu, kinh tế dữ liệu. Có thể thấy, trong mọi hoạt động của đời sống, nhất là trong nghiên cứu khoa học nói chung và khoa học xã hội nói riêng, dữ liệu là yếu tố then chốt của hệ sinh thái nghiên cứu, không chỉ phục vụ một đề tài đơn lẻ mà tạo lập nguồn dữ liệu dùng chung cho nhiều nghiên cứu khác.

Tuy nhiên trên thực tế, khoa học xã hội ở nước ta hiện chưa có một cơ sở dữ liệu đủ mạnh. Trong các nghiên cứu truyền thống, dữ liệu thường được xem là công cụ phục vụ nghiên cứu trước mắt, chưa được nhìn nhận, xem xét như một sản phẩm khoa học có giá trị độc lập, cần được chuẩn hóa, lưu trữ để khai thác lâu dài. Còn thiếu các kết quả điều tra cơ bản quy mô lớn được tiến hành thường xuyên để lập chuỗi dữ liệu. Ngoài ra, cơ chế để chia sẻ và khai thác dữ liệu vẫn còn hạn chế, gây khó khăn cho nhà khoa học, số cán bộ khoa học am hiểu dữ liệu còn ít, chưa được chú trọng bồi dưỡng, đào tạo.

Một hệ thống dữ liệu liên thông, chuẩn hóa và tích lũy tri thức khoa học xã hội là nền tảng cho công tác nghiên cứu, nâng cao năng lực dự báo, tư vấn chính sách của khoa học xã hội là đòi hỏi tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Vì thế, Nhà nước cần đầu tư thích đáng vào việc thiết kế và xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học xã hội ở tầm quốc gia theo hướng đồng bộ, có định hướng lâu dài, dựa trên trụ cột chính là các cuộc điều tra cơ bản, có quy mô lớn. Từ đó xây dựng một chương trình quốc gia về cơ sở dữ liệu khoa học xã hội, phân loại các bộ dữ liệu cốt lõi.

Cần một cơ chế điều phối liên ngành trong thu thập, quản lý và khai thác dữ liệu. Tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng dữ liệu chính là tăng cường năng lực phân tích cho các cơ quan nghiên cứu, từ đó tăng cường năng lực dự báo và tư vấn chính sách của khoa học xã hội. Ngoài ra không thể bỏ qua yếu tố đào tạo con người-vốn là lực lượng trung tâm của công tác nghiên cứu khoa học. Theo đó, cần tập trung ưu tiên nguồn nhân lực khoa học xã hội số, gồm cả nhà nghiên cứu và các vị trí chuyên trách về quản trị, tích hợp và phân tích dữ liệu.

VŨ QUỲNH TRANG