Xây đắp những bản làng bình yên

Hôm nay, tại khu tái định cư Nậm Tông, xã Cốc Lầu, những ngôi nhà mới san sát bên tuyến đường bê tông sạch sẽ, phía xa là những đồi quế xanh mướt đang vào vụ chăm sóc. Một nhịp sống bình yên đang dần hiện hữu.

Ít ai nghĩ rằng, chỉ hơn 1 năm trước, bản Nậm Tông (cũ) từng oằn mình trong trận sạt lở kinh hoàng sau bão số 3. Sau trận thiên tai ấy, nhiều gia đình không thể yên tâm mỗi khi trời chuyển mưa. Gia đình anh Lý A Nhè là một trong những hộ phải di dời khỏi nơi ở cũ.

Nhắc lại thời điểm ấy, anh vẫn chưa hết ám ảnh: "Năm ấy đất sạt lở vào nhà, cuộc sống vô cùng khó khăn. Giờ có nhà mới do Nhà nước hỗ trợ, gia đình có thể yên tâm lao động, sản xuất". Câu nói mộc mạc nhưng chứa đựng niềm hy vọng về cuộc sống mới. Từ nỗi bất an thường trực, giờ đây, người dân cảm thấy bình yên hơn sau mỗi mùa mưa.

Không chỉ Nậm Tông, cuối năm 2024, 35 hộ dân ở Kho Vàng, xã Cốc Lầu cũng chuyển về khu tái định cư mới. Mỗi khi mưa lớn kéo dài, cán bộ xã, thôn đều xuống kiểm tra, theo dõi các dấu hiệu sạt lở, kịp thời thông tin để người dân phòng tránh.

Những căn nhà mới không chỉ thay thế những căn nhà ở trong vùng nguy hiểm, mà còn mang lại điều quý giá nhất: sự bình yên để người dân an tâm gây dựng cuộc sống.

Ở khu tái định cư Mà Mù Sử 1, xã Dền Sáng, căn nhà số 17 là một trong những ngôi nhà đầu tiên sáng đèn. Gia đình anh Phàn A Chu đang tất bật sắp xếp lại từng vật dụng sau ngày chuyển đến. Anh Chu cho biết, ngôi nhà cũ của anh ở ngay dưới vết nứt lớn trên sườn núi. Mỗi mùa mưa đến, cả gia đình đều sống trong nỗi thấp thỏm. Chỉ cần nghe tiếng mưa lớn hay tiếng đất, đá lăn trên sườn đồi, mọi người lại vội vàng chạy ra ngoài.

Niềm vui ấy cũng hiện rõ trong căn nhà số 16 ngay bên cạnh. Tiếng máy may đều đặn vang lên khi chị Lý Thị Chinh tất bật hoàn thiện những bộ quần áo cho khách. Từ bản cũ, chị chuyển tiệm may nhỏ về khu tái định cư. "Ở nhà cũ, tôi cũng làm nghề may nhưng chật chội. Chuyển ra đây, nhà ở khang trang hơn, khách đến thuận tiện hơn. Tôi nhận may quần áo cho người dân, cuối tuần còn mang ra chợ phiên bán" - chị Chinh hào hứng chia sẻ.

Khu tái định cư Mà Mù Sử 1 rộng hơn 3,5 ha với 60 căn nhà cùng hệ thống điện, nước, giao thông và hạ tầng thiết yếu đồng bộ. Công trình do Bộ Quốc phòng hỗ trợ xây dựng, Bộ Tư lệnh Quân khu 2 làm chủ đầu tư, phối hợp với chính quyền địa phương triển khai.

Một khu tái định cư chỉ phát huy hiệu quả khi người dân không chỉ có nơi ở an toàn mà còn có điều kiện phát triển kinh tế, giữ gìn bản sắc văn hóa và xây dựng cuộc sống bền vững. Đó cũng là mục tiêu mà các khu tái định cư ở vùng cao Lào Cai đang hướng tới.

Nếu Mà Mù Sử 1 là khu tái định cư vừa hình thành thì Liên Sơn, xã Lâm Giang lại là minh chứng cho hành trình thích nghi đã được kiểm chứng bằng thời gian. Hơn 5 năm trước, hơn 40 hộ đồng bào dân tộc Mông từ nhiều nơi chuyển về đây sinh sống. Rời bản cũ cũng đồng nghĩa với rời bỏ những tập quán đã gắn bó bao đời. Ban đầu, không ít người băn khoăn vì phải làm quen với môi trường mới, thay đổi cách sản xuất, cách sinh hoạt và nếp sống cộng đồng.

Chỉ sau vài năm, những bỡ ngỡ dần nhường chỗ cho sự ổn định. Đường bê tông nối đến từng ngõ nhỏ, điện, nước sinh hoạt được bảo đảm, trẻ em đến trường thuận lợi hơn, đất sản xuất được quy hoạch hợp lý. Cộng đồng mới đang dần hình thành trên nền tảng của sự thích nghi và đoàn kết.

Biến đổi khí hậu đang khiến thiên tai diễn biến ngày càng cực đoan. Những trận mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất xuất hiện với tần suất dày hơn, cường độ lớn hơn. Với địa hình chủ yếu là đồi núi, Lào Cai là một trong những địa phương chịu nhiều tác động. Toàn tỉnh hiện còn hơn 3.400 điểm có nguy cơ sạt lở, lũ quét và ngập lụt, ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 23.000 hộ dân.

Trước thực tế đó, cùng với xây dựng các khu tái định cư đã hoàn thành, nhiều dự án di dân khẩn cấp tiếp tục được triển khai. Đặc biệt, tỉnh ưu tiên nguồn lực xây dựng các khu tái định cư theo hướng đồng bộ về hạ tầng, gắn với đất ở, đất sản xuất và các điều kiện thiết yếu để người dân sớm ổn định cuộc sống.

Một trong những dự án đang được đẩy nhanh tiến độ là khu tái định cư Khe Bín, xã Lâm Thượng. Với tổng mức đầu tư hơn 23 tỷ đồng, dự án bố trí nơi ở cho 32 hộ dân thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa lũ. Mỗi hộ được bố trí khoảng 300 m² đất ở cùng hệ thống điện, nước, giao thông và các công trình hạ tầng thiết yếu.

Những bản làng "dịch chuyển" không phải vì người dân muốn rời bỏ quê hương, mà để giữ lấy quê hương theo một cách khác. Đó là hành trình gìn giữ sự sống và xây đắp những bản làng bình yên cho các thế hệ mai sau.

Tạ Thị Hường - Nông Văn Quý - Nguyễn Hữu Minh