Xanh hóa sản xuất

Sáng kiến từ thực tiễn

Biến đổi khí hậu với những diễn biến ngày càng khó lường của thời tiết đang tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp. Đối với các HTX, bài toán đặt ra không chỉ là lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp mà còn là sử dụng hiệu quả đất, nước, tiết giảm chi phí đầu vào, xử lý phụ phẩm và giảm tác động đến môi trường. Những yêu cầu này đang thúc đẩy nhiều HTX, THT tìm kiếm các giải pháp phù hợp với điều kiện sản xuất từng vùng, hướng đến mô hình nông nghiệp tiết kiệm tài nguyên và bền vững hơn.

Ở nhiều mô hình hiện nay, vấn đề nổi bật là làm sao tận dụng phụ phẩm và giảm chất thải trong chuỗi sản xuất. Tại HTX Dược liệu sạch Thủy Mai (xã Đồng Lê), mỗi năm phát sinh khoảng 40-50 tấn bã dược liệu sau chưng nấu, trong khi vùng nguyên liệu lại phải sử dụng bạt ni-lông để giữ ẩm và hạn chế cỏ dại. Từ thực tế đó, HTX đã nghiên cứu giải pháp tạo lớp phủ sinh học từ bã dược liệu kết hợp rơm rạ, bã mía và phụ phẩm nông nghiệp, ủ với vi sinh vật có lợi.

Thành viên Hợp tác xã Dược liệu sạch Thủy Mai tận dụng phụ phẩm trong quá trình sản xuất, hướng đến phát triển nông nghiệp tuần hoàn - Ảnh: M.H

Sau xử lý, hỗn hợp này trở thành lớp mùn phủ gốc cây, vừa giữ ẩm, hạn chế cỏ dại, vừa phân hủy dần để bổ sung hữu cơ cho đất. Nhờ đó, phụ phẩm được quay trở lại đồng ruộng, hình thành vòng tuần hoàn khép kín trong sản xuất. Bà Nguyễn Thị Mai Thủy, Phó Giám đốc HTX Dược liệu sạch Thủy Mai chia sẻ: “Qua quá trình sản xuất, chúng tôi nhận thấy muốn phát triển bền vững thì phải chủ động tìm cách tiết kiệm nguồn lực, giảm chi phí và hạn chế tác động đến môi trường. Những giải pháp xuất phát từ chính nhu cầu của HTX nếu được tiếp tục hoàn thiện, áp dụng hiệu quả sẽ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và tạo hướng phát triển ổn định, lâu dài”.

Ở vùng trũng ven phá Hạc Hải, HTX Sản xuất, kinh doanh dịch vụ Nông nghiệp-Thủy sản Lộc Phát (xã Lệ Ninh) lại chọn hướng đi dựa trên chính đặc thù ngập lụt thường xuyên của vùng đất này. Trên nền tảng mô hình lúa-cá, lúa- tôm, HTX tiếp tục thử nghiệm nuôi tôm càng xanh toàn đực trên ruộng lúa và phát triển mô hình “nuôi tôm càng xanh vượt lũ”.

Sự kết hợp giữa lúa và thủy sản giúp tận dụng hiệu quả diện tích đất thấp trũng, tạo thêm nguồn thu trên cùng đơn vị canh tác. Trong quá trình sản xuất, thủy sản hỗ trợ cải tạo môi trường ruộng, giảm sâu bệnh, trong khi chất thải lại bổ sung dinh dưỡng cho cây lúa, góp phần giảm phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Mô hình “nuôi tôm càng xanh vượt lũ” giúp HTX chủ động hơn trước biến động thời tiết, giảm rủi ro và ổn định sản xuất.

Hiện HTX Sản xuất, kinh doanh dịch vụ Nông nghiệp-Thủy sản Lộc Phát có 96 thành viên, quản lý hơn 211ha đất sản xuất, trong đó phần lớn áp dụng mô hình lúa-cá. Doanh thu HTX năm 2025 đạt gần 5 tỉ đồng. Bà Châu Thị Mai, Giám đốc HTX chia sẻ: “Mô hình nuôi tôm càng xanh vượt lũ” được HTX xây dựng từ thực tế sản xuất vùng thấp trũng, nhằm thích nghi với điều kiện mưa lũ ngày càng khó lường. Qua đó, HTX vừa chủ động hơn trong sản xuất, vừa nâng cao giá trị kinh tế trên cùng diện tích canh tác”.

Khi HTX chủ động đổi mới

Trên địa bàn tỉnh, nhiều HTX đang chuyển từ sản xuất truyền thống sang ứng dụng kỹ thuật, tổ chức lại quy trình và tăng cường liên kết chuỗi giá trị. Đến nay, toàn tỉnh có 100 HTX ứng dụng công nghệ cao và 195 HTX tham gia chuỗi liên kết sản xuất-tiêu thụ, cho thấy xu hướng đổi mới đang trở thành nhu cầu thực tế của khu vực kinh tế tập thể.

Tinh thần này thể hiện rõ tại cuộc thi “Sáng tạo khoa học kỹ thuật trong phát triển kinh tế nông nghiệp, thích ứng với biến đổi khí hậu” tỉnh Quảng Trị lần thứ nhất năm 2026, với 57 hồ sơ tham gia, trong đó khu vực HTX và THT chiếm hơn một nửa. Các sáng kiến tập trung vào thích ứng thiên tai, canh tác hữu cơ, kinh tế tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm và giảm phát thải.

Bên cạnh HTX Lộc Phát và Thủy Mai, nhiều HTX như Nông sản hữu cơ Gio Linh, Nông sản Khe Sanh, Dược liệu Trường Sơn, Nông nghiệp An Nông, Sản xuất lúa canh tác tự nhiên Triệu Phong… cũng đang triển khai các mô hình phù hợp với điều kiện từng vùng. Điểm chung là sự thay đổi trong tư duy sản xuất: Từ chạy theo sản lượng sang chú trọng chất lượng, môi trường và hiệu quả dài hạn; từ xử lý hậu quả sang chủ động thích ứng; từ phụ phẩm thành tài nguyên.

Thành viên Hợp tác xã Sản xuất, kinh doanh dịch vụ Nông nghiệp-Thủy sản Lộc Phát kiểm tra tôm càng xanh trong mô hình sản xuất thích ứng với điều kiện vùng thấp trũng - Ảnh: M.H

Để các sáng kiến thực sự phát huy hiệu quả, vấn đề quan trọng là đưa được mô hình từ thử nghiệm vào sản xuất ổn định và có khả năng nhân rộng. Điều này đòi hỏi không chỉ nguồn lực đầu tư mà còn cần nâng cao năng lực quản trị HTX, tăng cường liên kết với nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn.

Định hướng phát triển nông nghiệp giai đoạn 2026-2030 của tỉnh cũng nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu. Đây là nền tảng để các sáng kiến từ cơ sở có điều kiện hoàn thiện và mở rộng.

Theo Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Đinh Thị Quỳnh Hoa, trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, các HTX nông nghiệp cần chủ động đổi mới phương thức sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật và phát triển các mô hình nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn phù hợp với điều kiện từng địa phương.

Thời gian tới, Liên minh HTX tỉnh sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ các HTX nâng cao năng lực quản trị, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chi phí và tác động đến môi trường; đồng thời thúc đẩy liên kết sản xuất, tiêu thụ theo chuỗi giá trị. Đặc biệt, những sáng kiến, mô hình có hiệu quả thực tế cần được tiếp tục hoàn thiện, hỗ trợ ứng dụng và nhân rộng, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm và khả năng thích ứng của khu vực kinh tế tập thể trước biến đổi khí hậu.

Từ những mô hình thích ứng với lũ, tận dụng phụ phẩm đến canh tác tự nhiên, một xu hướng chuyển đổi đang hình thành rõ nét trong khu vực kinh tế tập thể. Ở đó, khoa học kỹ thuật không chỉ là công nghệ hiện đại mà còn là khả năng tìm ra giải pháp phù hợp với thực tiễn sản xuất.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến nông nghiệp, chính sự chủ động đổi mới của các HTX sẽ quyết định khả năng chống chịu của sản xuất. Khi các sáng kiến được kết nối với khoa học, thị trường và chính sách hỗ trợ, chúng không chỉ mang lại hiệu quả cho từng mô hình mà còn góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi nông nghiệp theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững.