Vòng quay mới cho dòng tiền xổ số

Rút ngắn thời gian thu tiền từ đại lý

Trong hồ sơ dự thảo sửa đổi Thông tư 75/2013/TT-BTC hướng dẫn hoạt động kinh doanh xổ số, Bộ Tài chính mới đây đưa ra nội dung đáng chú ý đối với vấn đề công nợ của các đại lý vé số. Theo đó, quy mô công nợ của các đại lý khu vực miền Nam năm 2025 được tính toán ở mức khoảng 7.628 tỷ đồng, dựa trên doanh thu sau khoản khấu trừ và ba kỳ công nợ. Cơ quan soạn thảo đánh giá số tiền này rất lớn, làm tăng rủi ro tài chính đối với các công ty xổ số kiến thiết.

Từ thực tế này, Bộ Tài chính đề xuất rút thời gian đại lý được nợ tiền vé xổ số truyền thống và xổ số lô tô từ tối đa 21 ngày xuống còn 7 ngày, tính từ ngày phát hành vé. Nếu được thông qua, các công ty xổ số sẽ có 90 ngày kể từ khi quy định có hiệu lực để điều chỉnh kỳ hạn thanh toán với đại lý.

Lý giải về sự cần thiết của việc điều chỉnh, Bộ Tài chính cho biết, sự phát triển của thanh toán điện tử và giao dịch không dùng tiền mặt là điều kiện để giảm kỳ hạn nợ, tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp và đại lý, đồng thời bảo đảm an toàn tài chính cho các công ty xổ số do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn.

Tuy nhiên, từ phía doanh nghiệp, theo lãnh đạo một công ty xổ số miền Nam, khoản công nợ hiện nay không quá đáng ngại, bởi đại lý phải có tài sản bảo đảm tương ứng với giá trị vé đã bán, sau khi trừ hoa hồng. Khi đại lý không thanh toán đúng hạn, công ty có quyền ngừng cấp vé, xử lý tài sản bảo đảm hoặc yêu cầu bên bảo lãnh thanh toán.

Thực tế tại Công ty TNHH MTV Xổ số kiến thiết TP. Hồ Chí Minh cho thấy cơ chế kiểm soát công nợ đã được quy định khá cụ thể. Theo báo cáo tài chính 6 tháng đầu năm 2026 của doanh nghiệp, công nợ đại lý vé số tại ngày 30/6 là gần 738,9 tỷ đồng, so với khoảng 550,8 tỷ đồng cuối năm 2025. Khoản này chiếm phần lớn trong tổng các khoản phải thu khách hàng ngắn hạn hơn 748,4 tỷ đồng.

Để quản lý công nợ, quy chế đại lý ban hành năm 2020 của công ty đã quy định kỳ hạn nợ tối đa 21 ngày đối với vé xổ số truyền thống và xổ số lô tô. Thời hạn thanh toán cụ thể được xác định căn cứ vào đặc điểm phát hành và số lần mở thưởng trong tuần. Lịch trả tiền và phương thức thanh toán phải được ghi rõ trong hợp đồng để hai bên thực hiện, đối chiếu công nợ.

Cùng với thời hạn trả tiền, quy chế yêu cầu đại lý bảo đảm nghĩa vụ thanh toán bằng động sản, bất động sản, sổ tiết kiệm hoặc chứng thư bảo lãnh ngân hàng. Đối với vé đã bán được, giá trị bảo đảm phải tương ứng với số tiền đại lý có nghĩa vụ thanh toán, sau khi trừ hoa hồng được hưởng.

Rút ngắn kỳ hạn công nợ sẽ làm thay đổi nhịp thu tiền và đối soát giữa doanh nghiệp xổ số với hệ thống đại lý vé số

Giữ động lực cho mạng lưới bán vé

Cùng với yêu cầu quản lý công nợ, tại dự thảo thông tư mới, Bộ Tài chính cũng đặt vấn đề duy trì hiệu quả của hệ thống phân phối.

Theo đánh giá trong báo cáo tổng kết, mạng lưới bán vé tại miền Nam được tổ chức rộng khắp, gồm tổng đại lý, các đại lý và người bán vé dạo, hoạt động tương đối hiệu quả. Doanh thu và số nộp ngân sách của thị trường xổ số cũng tập trung chủ yếu tại khu vực này.

Tuy nhiên, qua rà soát, cơ quan soạn thảo nhận thấy cơ chế lựa chọn đại lý có thể ảnh hưởng đến động lực tiêu thụ vé. Cụ thể, khi số tổ chức, cá nhân đề nghị làm đại lý vượt nhu cầu, công ty xổ số phải tổ chức đấu thầu để lựa chọn đơn vị đủ điều kiện, có mạng lưới đáp ứng yêu cầu phân phối và mức chi phí hoa hồng thấp.

Theo Bộ Tài chính, lựa chọn đại lý có mức chi phí hoa hồng thấp có thể làm giảm thu nhập của người bán vé dạo thuộc nhóm yếu thế. Khi người bán lẻ mất động lực bán vé, chuỗi phân phối sẽ bị ảnh hưởng, từ đó tác động đến tỷ lệ tiêu thụ của các công ty xổ số kiến thiết.

Từ đánh giá trên, Bộ Tài chính đề xuất bỏ nội dung đấu thầu lựa chọn đại lý theo tiêu chí này, giao công ty chủ động lựa chọn tổ chức, cá nhân đủ điều kiện. Doanh nghiệp phải bảo đảm việc lựa chọn khách quan, công khai, minh bạch, không thất thoát, lãng phí và không có lợi ích nhóm.

Ở góc độ vận hành mạng lưới, theo ghi nhận của Thời báo Ngân hàng, Hội đồng Xổ số kiến thiết khu vực miền Nam từng chỉ ra trong Nghị quyết số 68/NQ-XSKTKVMN tháng 8/2023, việc một số đại lý thỏa thuận người bán lẻ nhận vé theo khả năng nhưng không được trả lại vé bán không hết. Theo đó, Hội đồng cho rằng người chưa có lượng khách ổn định sẽ gặp bất lợi vì nhận ít vé thì thu nhập thấp, còn nhận nhiều nhưng bán không hết lại gặp khó khăn.

Để xử lý bất cập này, Hội đồng Xổ số kiến thiết khu vực miền Nam yêu cầu các công ty thành viên chấp nhận thu hồi vé do đại lý cấp I bán không hết, không gây áp lực khi trả vé dư. Hợp đồng phải bổ sung trách nhiệm trả vé trong các tầng phân phối đến người bán lẻ. Nghị quyết cũng xác định mức hoa hồng tối thiểu 10% mệnh giá vé đã bán dành cho người bán lẻ tại thời điểm ban hành.

Theo ghi nhận từ các doanh nghiệp xổ số, những yêu cầu này nhằm duy trì sự ổn định của mạng lưới phân phối, nhất là tại khu vực miền Nam, nơi tỷ lệ tiêu thụ phụ thuộc nhiều vào lực lượng bán lẻ. Vì vậy, mức hoa hồng, khả năng trả lại vé bán không hết và điều kiện thanh toán đều có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng nhận vé và duy trì hoạt động của người bán. Nhiều đại lý vé số cho rằng, khi kỳ hạn công nợ được rút từ 21 ngày xuống 7 ngày, việc thu tiền, đối soát, trả thưởng và cấp vé kỳ mới cũng cần được tổ chức đồng bộ hơn để đại lý chủ động nguồn thanh toán. Qua đó, yêu cầu tăng an toàn tài chính cho doanh nghiệp xổ số có thể được thực hiện song song với việc duy trì khả năng xoay vòng vốn và động lực của mạng lưới phân phối.