Vì tương lai, xin đừng làm tha hóa giáo dục

Tại cuộc họp báo sáng 5.8.2026 về phương án xử lý đối với thí sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, đại diện Bộ Công an đã thông tin:

Kết quả điều tra ban đầu cho thấy vụ gian lận thi cử tại Tuyên Quang là vi phạm có tổ chức: có bàn bạc, có phân công, có nhiều người tham gia. Bước đầu phát hiện có sự móc nối giữa phụ huynh và giáo viên để tác động điểm thi. Các thầy cô đã vào phòng thi, hướng dẫn giải bài, làm bài trong phòng thi.

Đại tá Nguyễn Tuấn Hưng, Phó cục trưởng Cục An ninh điều tra (Bộ Công an), cho biết bước đầu xác định đây là sai phạm của tập thể hội đồng thi, và quá trình điều tra gặp khó khăn vì đây là vi phạm có tổ chức, với nhiều người liên quan. 

Tính đến nay cơ quan điều tra Bộ Công an đã khởi tố 33 bị can trong vụ gian lận thi cử tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang, nơi ghi nhận có tới 147 điểm 10 môn toán trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.

Tại điểm thi này, trong 328 thí sinh có 147 bài toán đạt điểm 10, chiếm hơn 95% tổng số điểm 10 môn toán của toàn tỉnh. Có 299/328 thí sinh đạt từ 9 đến 10 điểm, điểm trung bình môn toán là 9,58. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, kết quả ở tất cả các môn tại điểm thi đều cao hơn mặt bằng chung.

Đài truyền hình VTV tối 13.8 cho biết, bị can Nguyễn Hà Duy, giáo viên toán, thư ký điểm thi, người đầu tiên bị khởi tố và bắt tạm giam cho biết mình đứng ở góc phòng, hướng về phía học sinh và đưa ra cách làm khoảng 2 trong 3 câu đã biết. “Mỗi phòng tôi vào từ 2 - 3 phút. Tôi không biết là các em có lĩnh hội được cách làm đấy và có giải được đến đâu, cụ thể từng em như thế nào, tôi không nắm rõ được. Sau đó, tôi đi ra và chuyển sang các phòng khác”, Duy nói. Có tất cả 15 phòng thi toán tại điểm thi này. Còn Nguyễn Thị Diệu Thúy, giáo viên ngữ văn, cũng là thư ký điểm thi, thừa nhận với môn văn, bà không đưa đáp án mà “chỉ có gợi ý, hướng dẫn làm bài cho các học sinh”. 

Đứng trước vụ gian lận có tổ chức, quy mô và táo tợn như vậy, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có một quyết định gây tranh cãi, đó là tổ chức cho thí sinh thi lại tại điểm thi Trường PTTH chuyên Tuyên Quang vào hai ngày 14 - 15.8 (*).

Báo chí mô tả: ngay từ sáng 13.8, tại Trường THPT chuyên Tuyên Quang, nơi diễn ra kỳ thi lại THPT, 70 cán bộ làm nhiệm vụ tại điểm thi đã tổ chức họp, quán triệt các nội dung liên quan đến công tác coi thi.

Bên ngoài điểm thi, lực lượng an ninh được bố trí nghiêm ngặt. Đáng chú ý, một tổ công tác thuộc Đội quản lý và sử dụng động vật nghiệp vụ của Phòng Cảnh sát cơ động, Công an tỉnh Tuyên Quang đã đưa cảnh khuyển đi tuần tra, kiểm tra xung quanh khu vực thi.

Lần đầu tiên cảnh khuyển được huy động kiểm tra một điểm thi. Ảnh: Nguyên Bảo

Theo cơ quan chức năng, việc huy động chó nghiệp vụ nhằm tăng cường khả năng kiểm tra, phát hiện những dấu hiệu bất thường, góp phần bảo đảm an ninh, an toàn cho điểm thi.

Đọc mô tả của báo chí về các biện pháp được triển khai để bảo đảm an toàn, chống gian lận thi cử, người ta không thấy mừng mà chỉ thấy ngờ vực và lo âu trước cuộc đuổi bắt giữa “công nghệ gian lận” thi cử và “công nghệ chống gian lận” thi. Đó sẽ là một cuộc đuổi bắt không có điểm dừng giữa “công nghệ gian lận” ngày càng tinh vi cộng với tính chất có tổ chức, có sự móc nối giữa phụ huynh và giáo viên để tác động đến điểm thi với “công nghệ chống gian lận” phối hợp giữa ngành giáo dục và cơ quan chức năng. 

Liệu ngành giáo dục và cơ quan chức năng có thể thắng trong cuộc đuổi bắt này, khi chính một thành phần then chốt trong ngành giáo dục là nhà giáo lại bị tha hóa do sự móc nối của phụ huynh (như kết luận của cơ quan điều tra) và phải nói rõ rằng đây là những phụ huynh có quyền hoặc có tiền, có quan hệ, bởi những phụ huynh bình thường khó có thể móc nối, mua chuộc, làm tha hóa nhà giáo! 

Trong 20 năm, từ vụ gian lận thi cử chấn động dư luận lúc ấy ở Phú Xuyên A, đến Đồi Ngô, rồi Hà Giang năm 2018, đến Tuyên Quang 2026, thủ đoạn gian lận thay đổi theo từng thời kỳ, từ phao thi, buông lỏng coi thi đến can thiệp dữ liệu điện tử và những thủ đoạn tinh vi hơn trong kỷ nguyên số. Nhưng áp lực phải đạt điểm cao để vào trường đại học top đầu, phải duy trì thành tích, phải đem lại tỷ lệ đỗ đại học cao cho trường và phải đáp ứng những kỳ vọng của cả phụ huynh và toàn xã hội dồn hết vào một kỳ thi, là không thay đổi.

Đó là lý do vì sao sau mỗi lần hoàn thiện quy chế thi, sau đủ loại biện pháp an ninh mới, tiêu cực vẫn có thể xuất hiện dưới một hình thức mới, khi cái nhìn của phụ huynh và xã hội không thay đổi.

Trong Hội nghị Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo năm 2026 diễn ra ngày 24.7 tại tỉnh Phú Thọ, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã nêu một trong những nhiệm vụ trọng tâm đối với năm học 2026 - 2027 là: “trả lại chất lượng giáo dục thực chất” cho học sinh, là xây dựng hệ thống “học thật, thi thật, nhân tài thật và giá trị thật”. 

Nhưng, nhân tài thật, giá trị thật nào cho đất nước trong tương lai đây nếu hiện tại nền giáo dục đã và đang bị tha hóa qua việc phụ huynh làm tha hóa nhà giáo bằng cách móc nối với nhà giáo để tác động đến điểm thi của con em mình; nhà giáo thì để cho mình bị tha hóa, đánh mất phẩm hạnh của kẻ “trồng người”? 

Tất cả là do lòng tham: phụ huynh tham giành lấy vị trí cao trong xã hội cho con em kể cả bằng thủ đoạn gian lận, bất chính; nhà giáo thì đánh mất mình vì lòng tham.

Cho nên, muốn chống gian lận thi cử hẳn không thể chỉ cậy vào các giải pháp công nghệ, các biện pháp kỹ thuật trong nhà trường mà còn phải có vận động lâu dài thay đổi tâm thế, suy nghĩ của phụ huynh, của xã hội nói chung - về đâu là giá trị thật, nhân tài thật. Và rằng, nếu xã hội chấp nhận những giá trị giả, nhân tài giả, đạt được bằng gian lận, gian dối thì tương lai xã hội, tương lai đất nước chỉ có thể là đáng lo.  

Một khi thể chế đã đề ra mục đích của mình là xây dựng một xã hội “công bằng, dân chủ, văn minh” (với vị trí số 1 là công bằng) thì mọi kiểu gian lận để giành lấy vị trí cao trong xã hội cho con em mà không tương xứng với tài năng thật, và mọi thứ bất công do gian lận mà tầng lớp này gây ra cho các tầng lớp khác, đều không thể chấp nhận. 

Đoàn Khắc Xuyên

_______________

(*) Trong cuộc thi lại này, không có điểm 10 nào cho môn toán, 58 thí sinh dưới trung bình.