Vì sao trẻ nhỏ thường xuyên bị cảm lạnh?

Hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện

Nguyên nhân quan trọng nhất khiến trẻ nhỏ dễ mắc cảm lạnh là do hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn chỉnh. Ngay từ khi mới sinh, hệ miễn dịch của trẻ vẫn đang trong quá trình "học cách" nhận diện và chống lại các tác nhân gây bệnh từ môi trường bên ngoài, đặc biệt là các loại virus.

Ở giai đoạn này, trẻ chưa tiếp xúc với nhiều chủng virus nên cơ thể chưa kịp hình thành đầy đủ kháng thể đặc hiệu. Do đó, mỗi lần tiếp xúc với virus mới, hệ miễn dịch cần thời gian để nhận biết và đáp ứng, tạo điều kiện cho virus xâm nhập và gây bệnh.

Theo nhiều thống kê, trước khi tròn 2 tuổi, một trẻ có thể bị cảm lạnh từ 8 - 10 lần mỗi năm. Con số này khiến nhiều phụ huynh lo lắng, song trên thực tế, phần lớn các đợt cảm lạnh đều nhẹ và có thể tự khỏi nếu được chăm sóc đúng cách.

Bên cạnh đó, đường hô hấp của trẻ nhỏ còn non nớt, hẹp và dễ bị kích thích. Niêm mạc mũi - họng mỏng, khả năng lọc và loại bỏ vi sinh vật kém hơn so với người lớn. Khi virus xâm nhập, niêm mạc dễ bị viêm, phù nề, gây sổ mũi, nghẹt mũi và ho.

Ngoài ra, trẻ nhỏ chưa biết cách xì mũi đúng, khiến dịch tiết ứ đọng trong khoang mũi, tạo môi trường thuận lợi cho virus và vi khuẩn phát triển, từ đó kéo dài thời gian mắc bệnh.

Vai trò của kháng thể từ mẹ giảm dần

Trong những tháng đầu đời, trẻ được bảo vệ phần nào nhờ các kháng thể truyền từ mẹ sang qua nhau thai và sữa mẹ. Tuy nhiên, lượng kháng thể thụ động này sẽ giảm dần theo thời gian, đặc biệt sau 6 tháng tuổi. Khi đó, nếu hệ miễn dịch của trẻ chưa kịp hoàn thiện để tự sản sinh kháng thể, nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng, trong đó có cảm lạnh, sẽ tăng lên rõ rệt.

Đây là lý do nhiều trẻ bắt đầu bị cảm lạnh thường xuyên hơn từ nửa cuối năm đầu đời cho đến những năm đầu đi học.

Cảm lạnh là bệnh hô hấp phổ biến ở trẻ nhỏ.

Trẻ dễ lây nhiễm trong môi trường tập thể

Khi trẻ lớn hơn và bắt đầu đi nhà trẻ, mẫu giáo hoặc thường xuyên tiếp xúc với những trẻ khác, nguy cơ lây nhiễm virus cảm lạnh tăng lên đáng kể. Trẻ nhỏ thường chơi gần nhau, dùng chung đồ chơi, tiếp xúc tay - miệng - mũi nhiều, tạo điều kiện thuận lợi cho virus lây lan.

Đặc biệt, ở độ tuổi này, trẻ chưa hình thành đầy đủ thói quen vệ sinh cá nhân như che miệng khi ho, hắt hơi, rửa tay trước khi ăn hoặc sau khi đi vệ sinh. Nhiều trẻ còn có thói quen đưa tay lên miệng, mũi, mắt, làm tăng nguy cơ virus xâm nhập vào cơ thể.

Khả năng tồn tại của virus cảm lạnh

Một yếu tố khác khiến trẻ dễ mắc cảm lạnh là khả năng tồn tại của virus trong môi trường. Các virus gây cảm lạnh có thể sống trên bề mặt đồ vật như bàn ghế, tay nắm cửa, đồ chơi… trong nhiều giờ. Khi trẻ chạm tay vào các bề mặt nhiễm virus rồi đưa tay lên mũi, miệng hoặc mắt, virus sẽ dễ dàng xâm nhập và gây bệnh.

Điều này lý giải vì sao trong môi trường tập thể như trường học, nhà trẻ, cảm lạnh thường lây lan nhanh, đặc biệt vào mùa lạnh hoặc thời điểm giao mùa.

Ảnh hưởng của thời tiết và môi trường

Thời tiết lạnh, ẩm, mưa nhiều hoặc thay đổi đột ngột tạo điều kiện thuận lợi cho virus cảm lạnh phát triển và lây lan. Vào mùa lạnh, trẻ thường ít ra ngoài vận động, sinh hoạt trong không gian kín, thông khí kém, làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh.

Bên cạnh đó, ô nhiễm không khí, khói bụi và khói thuốc lá cũng gây tổn thương niêm mạc đường hô hấp, làm suy giảm sức đề kháng tại chỗ và khiến trẻ dễ mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp, trong đó có cảm lạnh.

Khi nào cảm lạnh ở trẻ cần được chú ý đặc biệt?

Phần lớn các trường hợp cảm lạnh ở trẻ là lành tính và có thể tự khỏi sau 5 - 7 ngày. Tuy nhiên, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

Sốt cao kéo dài hoặc sốt không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường
Trẻ thở nhanh, khó thở, khò khè
Ho nhiều, ho kéo dài trên 10 ngày
Trẻ bỏ bú, bỏ ăn, mệt lả
Dịch mũi chuyển màu xanh hoặc vàng, kèm mùi hôi
Trẻ dưới 3 tháng tuổi có biểu hiện cảm lạnh

Những dấu hiệu này có thể gợi ý các biến chứng như viêm tai giữa, viêm phổi, viêm phế quản và cần được thăm khám, đánh giá y tế kịp thời.

Phòng ngừa cảm lạnh cho trẻ

Để giảm nguy cơ cảm lạnh ở trẻ nhỏ, cha mẹ cần lưu ý:

Giữ ấm cơ thể cho trẻ, đặc biệt là vùng cổ, ngực và bàn chân khi trời lạnh
Rửa tay thường xuyên cho trẻ và người chăm sóc
Vệ sinh đồ chơi, vật dụng sinh hoạt của trẻ
Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người đang mắc bệnh hô hấp
Cho trẻ bú mẹ đầy đủ trong những tháng đầu đời
Đảm bảo chế độ dinh dưỡng cân đối, giàu vitamin và khoáng chất
Giữ môi trường sống thông thoáng, tránh khói thuốc lá

Tóm lại, việc trẻ nhỏ thường xuyên bị cảm lạnh là hiện tượng phổ biến, chủ yếu do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, đặc điểm sinh lý của đường hô hấp và các yếu tố môi trường. Phần lớn các đợt cảm lạnh đều nhẹ và giúp hệ miễn dịch của trẻ "tập luyện" để trưởng thành hơn. Tuy nhiên, chăm sóc đúng cách, theo dõi sát và phòng ngừa chủ động sẽ giúp trẻ vượt qua bệnh an toàn, hạn chế biến chứng và phát triển khỏe mạnh.

BS. Trần Anh Tuấn