Vì sao tên lửa Iran vẫn là mối đe dọa lớn với Mỹ?

Tên lửa của IRGC nhằm vào cơ sở KJL đặt tại Mina Abdullah (Kuwait). Ảnh minh họa: IRNA/TTXVN phát

Theo truyền thông Qatar, đây là lần đầu tiên kể từ ngày 1/3, binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong một cuộc tấn công của Iran nhằm vào cơ sở quân sự Mỹ. Vụ việc cũng cho thấy thực tế đáng lo ngại đối với Washington: Dù liên tục tiến hành không kích, Mỹ vẫn chưa thể làm suy giảm hoàn toàn năng lực quân sự của Iran, đặc biệt là khả năng tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV).

Bà Jennifer Kavanagh, Giám đốc phụ trách phân tích quân sự tại tổ chức nghiên cứu Defense Priorities, nhận định: “Năng lực quân sự của Iran vẫn đáng gờm. Tehran đã khôi phục khả năng tác chiến nhanh hơn dự kiến”. Bà cũng cho rằng các cuộc tấn công của nước này ngày càng chính xác, có thể với sự hỗ trợ từ thông tin tình báo của các nước ngoài.

Bà Kavanagh cho rằng quân đội Iran chưa thể bị xem là “mất khả năng chiến đấu” như một số tuyên bố từ Lầu Năm Góc. Dù chịu thiệt hại đáng kể, lực lượng này vẫn đang điều chỉnh chiến thuật và thích nghi với tình hình chiến trường.

Tên lửa và UAV gây sức ép lên phòng thủ Mỹ

Theo ông Andreas Krieg, giảng viên cao cấp tại Trường Nghiên cứu An ninh thuộc Đại học King's College London, khả năng Iran tiếp tục gây thương vong cho lực lượng Mỹ xuất phát từ sự kết hợp giữa năng lực tấn công của Tehran và những điểm yếu trong bố trí quân sự của Washington tại Trung Đông.

Khoảng 50.000 binh sĩ Mỹ đang hoạt động tại các căn cứ cố định nằm trong tầm bắn của kho tên lửa và UAV hiện đại của Iran. Nhiều cơ sở được thiết kế chủ yếu để chống rocket, súng cối và thiết bị nổ tự chế, thay vì đối phó với các tên lửa đạn đạo chính xác mang đầu đạn lớn.

Iran đã phát triển nhiều loại tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV vũ trang có thể tiếp cận mục tiêu theo những quỹ đạo và tốc độ khác nhau. Khi kết hợp với mục tiêu nghi binh và cách bố trí phân tán, các phương thức này có thể làm giảm hiệu quả của hệ thống phòng thủ Mỹ.

Ông Krieg nhận định ngay cả khi phần lớn vũ khí tấn công bị đánh chặn, chỉ một số ít xuyên qua được lá chắn phòng thủ cũng có thể gây thương vong đáng kể. Những vụ đánh chặn cũng có thể gây thương tích do mảnh vỡ rơi xuống, trong khi sóng xung kích từ các cuộc tấn công gần mục tiêu có thể gây chấn thương cho binh sĩ.

Khói bốc lên sau cuộc tấn công của Iran nhằm vào trụ sở Hạm đội thứ 5 của Mỹ ở Manama, Bahrain ngày 28/2/2026. Ảnh: AA/TTXVN

Theo bà Mona Yacoubian, Giám đốc Chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Iran dường như đang thể hiện quyết tâm lớn hơn trong việc nhằm vào các mục tiêu quân sự Mỹ so với giai đoạn đầu của cuộc chiến.

Bà cho rằng các cuộc tấn công gần đây có cường độ cao hơn và tập trung rõ hơn vào các mục tiêu quân sự Mỹ. Thương vong gia tăng có thể bắt nguồn từ việc Iran nâng cao độ chính xác của vũ khí, các hệ thống phòng thủ và radar Mỹ bị suy giảm năng lực, hoặc đơn giản là quy mô tấn công lớn làm tăng khả năng một số vũ khí xuyên thủng hệ thống phòng thủ. Nhiều khả năng các yếu tố này đang cùng lúc tác động.

Trong đợt leo thang mới nhất, Iran tuyên bố đã nhằm vào các máy bay chiến đấu F-15, khu vực chuẩn bị triển khai UAV và cơ sở lưu trữ trực thăng tại Jordan. Trong khi đó, Mỹ liên tục tấn công các mục tiêu của Iran dọc eo biển Hormuz, bao gồm các trung tâm tác chiến quân sự, năng lực tác chiến trên biển, nhà chứa máy bay, cơ sở lưu trữ UAV và hạ tầng hậu cần quân sự.

Iran có thể vẫn còn những vũ khí chưa sử dụng

Tên lửa được phóng trong cuộc tập trận Eqtedar ở Iran. Ảnh: IRNA/TTXVN

Những diễn biến trên cũng đặt ra câu hỏi về mức độ thực sự suy giảm năng lực quân sự của Iran sau các cuộc tấn công kéo dài của Mỹ và Israel.

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth từng tuyên bố quân đội Iran đã bị “phá hủy” và “mất khả năng chiến đấu”. Tuy nhiên, khi bị chất vấn tại Thượng viện, ông thừa nhận Washington chưa bao giờ kỳ vọng Iran mất hoàn toàn khả năng tấn công. Vấn đề là quy mô năng lực đó khi Tehran đối đầu với một cường quốc quân sự như Mỹ.

Ông Jason Campbell, chuyên gia cấp cao tại Viện Trung Đông và từng là quan chức Lầu Năm Góc, cho rằng các cuộc tấn công gần đây cho thấy Iran không chỉ duy trì được năng lực tên lửa và UAV mà có thể còn đang sử dụng những loại vũ khí tiên tiến chưa được triển khai trong giai đoạn đầu của cuộc chiến.

Theo ông, Iran có thể còn một số công cụ chưa sử dụng và có khả năng đưa vào chiến trường khi cần thiết. Trong đó có những tên lửa đạn đạo lớn hơn, mạnh hơn, có độ chính xác cao và khả năng né tránh hệ thống phòng không, phòng thủ tên lửa tốt hơn.

Ông Campbell đồng thời cho rằng giới lãnh đạo cấp cao Mỹ trong nhiều thời điểm đã đánh giá quá cao mức độ suy yếu của Iran, hoặc tập trung vào những khía cạnh năng lực quân sự không thực sự quyết định khả năng Tehran theo đuổi các mục tiêu chiến lược.

Bài toán bất cân xứng về chi phí

Tàu chiến của Hạm đội 5 Hải quân Mỹ rời khỏi căn cứ quân sự ở Bahrain do lo ngại các vụ tấn công từ Iran. Ảnh: X/TTXVN

Theo ông Patrick Bury, Phó Giáo sư tại Đại học Bath và từng là chuyên gia phân tích của NATO, Iran nhiều khả năng vẫn có thể tiếp tục gây tổn thất cho lực lượng Mỹ trong thời gian tới, bất chấp ưu thế quân sự vượt trội của Washington.

Vấn đề nằm ở sự bất cân xứng về chi phí. Các loại UAV và tên lửa của Iran có chi phí sản xuất và phóng thấp hơn đáng kể so với những hệ thống mà Mỹ phải sử dụng để đánh chặn chúng.

Điều này tạo ra một bài toán khó đối với Mỹ: Washington có thể sở hữu hệ thống quân sự vượt trội, nhưng mỗi lần đánh chặn một vũ khí giá rẻ của Iran có thể đòi hỏi sử dụng những phương tiện phòng thủ đắt tiền hơn nhiều. Vì vậy, ngay cả khi không thể đánh bại Mỹ về mặt quân sự, Iran vẫn có khả năng gây thiệt hại về người, làm gián đoạn hoạt động quân sự và tạo ra sức ép chính trị đối với sự hiện diện của Washington tại khu vực.

“Iran không nhất thiết phải đánh bại Mỹ trên chiến trường. Tehran chỉ cần xuyên thủng hệ thống phòng thủ của Mỹ đủ thường xuyên để gây ra những tổn thất về con người, hoạt động quân sự và chính trị”, ông Krieg nhận định.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc