Vì sao nhà, đất dôi dư 'ế' giữa đô thị?

Trung tâm Giới thiệu sản phẩm OCOP (phường Lang Biang - Đà Lạt) sau một thời gian bỏ trống, vừa được một cá nhân thuê và đang sửa chữa để buôn bán kinh doanh

Bức tranh 2 mảng màu

Thời gian vừa qua, UBND tỉnh Lâm Đồng đã có những chỉ đạo quyết liệt về việc rà soát, xử lý toàn bộ quỹ nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính. Mục tiêu là đưa các cơ sở này vào khai thác hiệu quả, tránh lãng phí. Một trong những phương án được khuyến khích là tài sản thuộc quản lý của xã, phường giao cho trung tâm dịch vụ tổng hợp cấp xã, phường quản lý và tổ chức cho thuê, tạo nguồn thu cho ngân sách.

Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có 4.642 cơ sở nhà, đất dôi dư, trong đó 505 cơ sở đã được UBND tỉnh phê duyệt phương án xử lý. Riêng 157 cơ sở tại 60 xã, phường đã được chuyển giao về địa phương trực tiếp quản lý, bố trí sử dụng hợp lý hoặc giao trung tâm dịch vụ tổng hợp tổ chức cho thuê.

Dù nằm ở vị trí đẹp, hạ tầng thuận tiện nhưng những trụ sở càng lớn lại càng khó cho thuê

Tuy nhiên, trao đổi với phóng viên, nhiều địa phương cho biết, dù đã nghe chủ trương nhưng vẫn chưa thể triển khai. Một cán bộ tại xã Lạc Dương chia sẻ: “Chúng tôi có nghe chủ trương bàn giao tài sản dôi dư về Trung tâm Dịch vụ tổng hợp, nhưng chưa có quyết định. Thực tế, các trụ sở công sở cũ ở đây cũng rất khó cho thuê, chỉ có một ít người dân, doanh nghiệp có nhu cầu thuê để làm nơi chứa nông sản, hàng hóa, phân bón mà thôi. Một số thì bố trí làm hội trường thôn, nơi ở cho cán bộ, công chức”.

Không ít xã, phường ở đô thị Đà Lạt cũng rơi vào tình trạng tương tự. Trong khi đó, tài sản càng để lâu thì càng xuống cấp theo thời gian.

Điểm sáng giữa vùng tối

Trái ngược với nhiều thông tin không biết, chưa nắm rõ ở nhiều nơi trong quá trình đi tìm hiểu thì tại phường Lang Biang - Đà Lạt lại đang triển khai khá tốt. Ngay khi có chủ trương, Phòng Kinh tế hạ tầng và đô thị phường đã nhanh chóng thống kê, bàn giao tài sản về Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường. UBND phường cũng lập tức ban hành quyết định phân cấp, tạo cơ sở pháp lý để đơn vị này triển khai cho thuê.

Ông Nguyễn Xuân Quang - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Lang Biang - Đà Lạt phấn khởi cho biết: “Hiện trung tâm được giao quản lý 6 cơ sở nhà, đất dôi dư. Chúng tôi đã mời chào và tổ chức đấu giá cho thuê thành công 3 trụ sở công, được các đơn vị thuê làm văn phòng công ty và cơ sở kinh doanh”.

Khu vực trung tâm xã Lạc Dương

Tuy nhiên, thành công này cũng chỉ là một nửa câu chuyện. 3 trụ sở còn lại, theo ông Quang, đều có diện tích lớn, tổng mức đầu tư lớn, dù đã nỗ lực giới thiệu, mời chào, niêm yết giá công khai nhưng đến nay vẫn không ai đăng ký.

Tại sao trụ sở lớn lại “ế”?

Vì sao tài sản lớn lại ế, khó cho thuê? Câu trả lời nằm ở chính cách định giá hiện hành. Ông Nguyễn Xuân Quang thẳng thắn chỉ ra: “Quá trình khảo sát thực tế cho thấy, việc đưa tổng mức đầu tư xây dựng công trình vào công thức tính đơn giá cho thuê đã đẩy mức giá lên quá cao. Trong khi đó, các công trình này vốn được thiết kế phục vụ hoạt động hành chính, hoàn toàn không phù hợp với mục đích kinh doanh thương mại”.

Không chỉ vậy, thời hạn cho thuê cũng là một nghịch lý. Theo quy định, thời hạn cho thuê tài sản công tối đa 10 năm, nhưng phần lớn các địa phương chỉ áp dụng hợp đồng ngắn hạn 3 - 5 năm để tránh rủi ro. Điều này khiến người thuê không đủ thời gian thu hồi vốn nếu phải đầu tư cải tạo, sửa chữa.

Một cá nhân vừa đấu giá thành công trụ sở trưng bày sản phẩm OCOP cũ tại phường Lang Biang - Đà Lạt chia sẻ: “Dù thuê các trụ sở này để làm nhà mẫu giáo hay kinh doanh khách sạn, buôn bán thì các trụ sở hành chính cũ của Nhà nước có diện tích và tổng mức đầu tư lớn đều phải sửa chữa lớn. Thời gian thuê lại quá ngắn, người thuê không dám đầu tư nhiều để cải tạo theo nhu cầu kinh doanh. Giá thuê cao, chi phí sửa chữa tốn kém, mà thuê ngắn hạn thì không thể cân đối được bài toán thu hồi vốn”.

Một góc trung tâm Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng

Bên cạnh đó, việc giao trung tâm dịch vụ tổng hợp cấp xã, phường trực tiếp quản lý và thúc đẩy cho thuê nhưng hiện nay các đơn vị này thiếu cán bộ có chuyên môn sâu về định giá tài sản và quản lý công trình xây dựng, khiến quá trình triển khai ở một số nơi gặp nhiều lúng túng.

Cần linh hoạt tháo gỡ

Nghị định 31/2026/NQ-CP của Chính phủ ra đời được xem là bước đi quan trọng giúp tháo gỡ nút thắt trong việc cho thuê tài sản công dôi dư. Giá thuê đã được quy định rõ ràng hơn, quy trình niêm yết, mời chào công khai, minh bạch hơn.

Ông Nguyễn Xuân Quang đánh giá: “Từ khi có Nghị định 31, việc tổ chức cho thuê thuận lợi hơn rất nhiều. Giá đã rõ ràng, được niêm yết công khai. Vướng hiện nay chỉ là khâu tính giá đối với những tài sản có diện tích và chi phí đầu tư công lớn và còn mới”.

Để tránh bỏ hoang, lãng phí tài sản công là nhà, đất dôi dư và thúc đẩy việc cho thuê các tài sản này sớm, các cấp chính quyền và cơ quan chức năng cần tiếp tục lắng nghe kiến nghị từ cơ sở và linh hoạt tháo gỡ.

Một số trụ sở vừa mới được xây dựng rất đẹp sau một thời gian bỏ hoang đã có dấu hiệu xuống cấp

Bởi, tài sản công, dù ở hình thức nào, cũng là nguồn lực của địa phương. Tháo gỡ kịp thời các vướng mắc không chỉ giải được bài toán lãng phí mà còn góp phần khơi thông nguồn lực, tạo động lực phát triển cho các địa phương.