Vì sao hệ thống laser Iron Beam của Israel chưa tham chiến?

Hệ thống phòng không laser Iron Beam. Ảnh: Tập đoàn Rafael

Tuyên bố này gây chú ý bởi trước đó, vào tháng 12/2025, Bộ Quốc phòng Israel từng thông báo rằng một hệ thống phòng không laser mới đã được triển khai ngoài thực địa. Thậm chí, các phiên bản thử nghiệm của Iron Beam từng được sử dụng để bắn hạ khoảng 40 thiết bị bay không người lái của Hezbollah vào mùa Thu năm 2024 trong một chiến dịch ở miền Bắc Israel.

Tuy nhiên, theo IDF, hệ thống này vẫn chưa đạt độ hoàn thiện cần thiết để tham gia thường xuyên vào chiến sự hiện nay, bất chấp những kỳ vọng lớn trước đó.

Iron Beam là hệ thống phòng không sử dụng tia laser năng lượng cao khoảng 100 kilowatt để phá hủy mục tiêu trên không. Tia laser sẽ được tập trung vào mục tiêu trong vài giây cho đến khi cấu trúc của thiết bị bay bị phá hủy và rơi xuống.

Hệ thống này được tập đoàn Rafael phát triển với sự tham gia của Elbit Systems. Israel kỳ vọng Iron Beam sẽ trở thành lớp phòng thủ chi phí thấp bổ sung cho hệ thống đánh chặn hiện có như Iron Dome (Vòm Sắt).

Các nhà phát triển từng quảng bá rằng mỗi lần đánh chặn bằng laser chỉ tốn vài shekel, rẻ hơn rất nhiều so với tên lửa đánh chặn vốn có giá hàng chục nghìn USD. Vì vậy, Iron Beam được kỳ vọng sẽ giúp Israel đối phó hiệu quả với số lượng lớn máy bay không người lái và rocket tầm ngắn – những loại vũ khí mà các lực lượng như Hezbollah hay các nhóm vũ trang khu vực thường xuyên sử dụng.

Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy hệ thống này vẫn còn nhiều hạn chế kỹ thuật và chiến thuật.
Một trong những lý do quan trọng là IDF hiện chỉ sở hữu số lượng rất nhỏ các hệ thống Iron Beam. Việc triển khai rộng rãi dọc theo các tuyến biên giới – đặc biệt là khu vực phía Bắc giáp Liban – đòi hỏi khoản đầu tư hàng tỷ shekel.

Cuối năm 2024, Bộ Quốc phòng Israel, Rafael và Elbit đã ký hợp đồng trị giá khoảng 2 tỷ shekel nhằm mở rộng sản xuất và trang bị hệ thống này. Tuy nhiên, việc sản xuất hàng loạt và triển khai trên diện rộng vẫn cần thêm thời gian và ngân sách.

Do đó, trong giai đoạn hiện nay, Iron Beam chưa thể tạo thành một lớp phòng thủ hoàn chỉnh như các hệ thống phòng không truyền thống.

Theo các chuyên gia quân sự, công nghệ laser vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu và chưa thể thay thế hoàn toàn các hệ thống đánh chặn bằng tên lửa.

Chuẩn tướng Ran Kochav, cựu chỉ huy lực lượng phòng thủ tên lửa của Israel, cho rằng Iron Beam là bước đột phá công nghệ ấn tượng, nhưng kỳ vọng về khả năng của hệ thống này đã bị thổi phồng quá mức.

Theo ông Kochav, hệ thống laser hiện chỉ hoạt động hiệu quả ở tầm ngắn và chủ yếu dùng để đối phó với máy bay không người lái hoặc UAV cỡ nhỏ. Nó không thể đánh chặn tên lửa đạn đạo hoặc rocket tầm xa, vốn là mối đe dọa chính trong các cuộc xung đột khu vực.

Ngoài ra, hiệu quả của laser phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết. Sương mù, mây dày, bụi hoặc bão cát có thể làm suy giảm đáng kể khả năng tập trung năng lượng của chùm tia.

Một thách thức khác của Iron Beam là khả năng xử lý nhiều mục tiêu cùng lúc. Khác với các hệ thống tên lửa phòng không có thể phóng nhiều đạn đánh chặn đồng thời, hệ thống laser hiện chỉ có thể tập trung vào một mục tiêu tại một thời điểm. Điều này khiến việc đối phó với các đợt tấn công bằng bầy UAV – chiến thuật đang được nhiều lực lượng vũ trang áp dụng – trở nên khó khăn hơn.

Theo Yehoshua Kalisky, nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Nghiên cứu an ninh Israel (INSS), hiệu suất của công nghệ laser cũng là một vấn đề lớn. Chỉ khoảng 30% năng lượng được chuyển thành chùm tia laser, trong khi 70% còn lại biến thành nhiệt. Việc xử lý lượng nhiệt lớn này đòi hỏi các hệ thống tản nhiệt phức tạp, khiến việc tăng công suất laser trở thành thách thức kỹ thuật đáng kể.

Trước những hạn chế hiện tại, nhiều chuyên gia cho rằng Iron Beam vẫn cần thêm thời gian để hoàn thiện trước khi có thể trở thành một thành phần quan trọng của mạng lưới phòng không Israel.

Các nhà nghiên cứu tin rằng với đầu tư nghiên cứu và phát triển dài hạn, những hạn chế như ảnh hưởng của khí quyển, công suất chùm tia hay khả năng đối phó nhiều mục tiêu có thể được cải thiện.
Trong phản hồi chính thức, IDF cho biết hệ thống Iron Beam đang trong giai đoạn tiếp nhận và tích hợp vào Không quân Israel, đồng thời các hệ thống mới vẫn đang được phát triển nhằm đáp ứng những thách thức an ninh ngày càng gia tăng.

Dù vậy, trong bối cảnh chiến sự hiện nay, các hệ thống phòng không truyền thống như Iron Dome vẫn là trụ cột bảo vệ bầu trời Israel, trong khi Iron Beam được xem là công nghệ bổ trợ cho tương lai hơn là giải pháp sẵn sàng cho chiến trường hiện tại.

Thanh Bình (PV TTXVN tại Israel)