Vì sao giá sầu riêng giảm 'sốc'?

Giá sầu riêng tại Tây Nguyên giảm "sốc" thời gian qua do nguồn cung tăng mạnh và thời tiết mưa thất thường. Ảnh: Dũng Lê.

Chia sẻ bên lề hội thảo Sầu riêng châu Á lần thứ 2 và Kết nối thương mại cung cầu sầu riêng Việt Nam - Trung Quốc do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Chi nhánh khu vực TP.HCM (VCCI-HCM) phối hợp cùng iFresh Asia Fruit và Công ty TNHH DAKAGO tổ chức, bà Ngô Tường Vy, Tổng giám đốc Công ty Chánh Thu cho biết thời gian qua, dư luận đặc biệt quan tâm đến vấn đề giá sầu riêng tại các tỉnh Tây Nguyên giảm mạnh. Tuy nhiên, trong bối cảnh sản lượng sầu riêng tăng qua từng năm, việc giá có sự điều chỉnh là điều khó tránh khỏi.

Giá có thể giảm 5-10%/năm

Theo đánh giá của doanh nghiệp, nguồn cung tăng lên có thể kéo giá sầu riêng giảm khoảng 5-10% mỗi năm nếu so sánh theo từng niên vụ.

Đối với khu vực Tây Nguyên, bà Vy cho rằng đây vẫn là vùng có lợi thế nhờ thời điểm thu hoạch nghịch vụ so với nhiều khu vực khác và cả Thái Lan. Tuy nhiên, khi nguồn cung tăng lên, giá sẽ chịu tác động theo quy luật cung - cầu. Quan trọng hơn, yếu tố quyết định giá trị vẫn nằm ở chất lượng sản phẩm.

Cụ thể, chất lượng sầu riêng tại một số tỉnh Tây Nguyên trong 2 năm gần đây bị ảnh hưởng bởi thời tiết mưa nhiều và việc sử dụng phân bón chưa phù hợp, khiến chất lượng trái thay đổi và kéo theo giá bán giảm. Do đó, điều quan trọng nhất hiện nay là phân tích rõ nguyên nhân, cải thiện quy trình canh tác và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đây được xem là chìa khóa để nâng cao giá trị sầu riêng Việt Nam trong những năm tới.

Bà Vy cũng cho rằng ngành sầu riêng Việt Nam hiện vẫn phải gánh nhiều chi phí như vận chuyển, xây dựng mã số vùng trồng, đầu tư cơ sở đóng gói và đáp ứng các quy định xuất khẩu. Những chi phí này tạo áp lực không nhỏ đối với doanh nghiệp. Vì vậy, nếu trong thời gian tới, các quy định được hoàn thiện theo hướng thuận lợi hơn và ngành chế biến sâu được phát triển mạnh, giá trị của sầu riêng Việt Nam sẽ được cải thiện.

Đề cập đến "điểm nghẽn" trong cấp mã số vùng trồng, bà Vy nhìn nhận quy định hiện hành yêu cầu vùng trồng cây lâu năm phải có diện tích tối thiểu 10 ha mới được cấp mã số đang gây nhiều khó khăn cho các hộ sản xuất nhỏ lẻ, đặc biệt tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, nơi nhiều hộ chỉ sở hữu vài nghìn m2 đất. Trong khi đó, quy mô sản xuất tại Tây Nguyên nhìn chung lớn hơn nên việc đáp ứng điều kiện này trở nên thuận lợi.

Việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) đang đề xuất đơn giản hóa quy định theo hướng không đặt nặng điều kiện về diện tích sẽ tạo điều kiện để nhiều hộ dân, hợp tác xã và doanh nghiệp tiếp cận mã số vùng trồng hơn. Bên cạnh đó, công tác quản lý theo từng mã số vùng trồng của từng hộ hoặc nhóm hộ sẽ giúp người sản xuất nâng cao ý thức, chịu trách nhiệm trực tiếp đối với chất lượng sản phẩm, đồng thời mở rộng vùng nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.

Cần minh bạch toàn bộ chuỗi cung ứng

Cũng tại hội thảo, ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk, cho biết sự kiện lần này đánh dấu bước phát triển mới trong liên kết chuỗi cung ứng nông sản giữa Việt Nam và Trung Quốc. Nếu trước đây, việc kết nối chủ yếu tập trung giữa doanh nghiệp xuất khẩu với người sản xuất trong nước thì đến nay, chuỗi liên kết được mở rộng đến các doanh nghiệp thương mại tại thị trường Trung Quốc.

Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk. Ảnh: Anh Nguyễn.

Tuy nhiên, để mô hình này vận hành hiệu quả, Việt Nam cần tập trung vào việc minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng, đồng thời hướng tới xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ gồm logistics, tài chính, hạ tầng và nền tảng số.

Từ ngày 1/7, Bộ NN&MT đã chính thức triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc số. Mọi công đoạn từ sản xuất, sơ chế, đóng gói, thu mua, vận chuyển đến chế biến phải được số hóa và cập nhật theo thời gian thực. Các hộ nông dân, thương lái, cơ sở đóng gói và doanh nghiệp đều được quản lý bằng mã định danh thống nhất, giúp kết nối dữ liệu xuyên suốt toàn chuỗi và tạo sự minh bạch cho các đối tác, người tiêu dùng cuối cùng tại Trung Quốc.

Ông Trung nhấn mạnh mục tiêu của việc truy xuất nguồn gốc không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu thông quan mà còn để chứng minh năng lực sản xuất và chất lượng hàng hóa của Việt Nam đối với thị trường nhập khẩu.

Riêng tại Đắk Lắk, để kiểm soát chất lượng ngay từ đầu vào, tỉnh đang triển khai mô hình lấy mẫu đất, nước, thực vật tại các vùng trồng trọng điểm để xây dựng hồ sơ vùng nguyên liệu. Toàn bộ quy trình canh tác được chuẩn hóa và quản lý bằng nhật ký điện tử, liên thông với hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Bên cạnh đó, địa phương còn thực hiện kiểm nghiệm dư lượng tại vườn trước thời điểm thu hoạch 15-20 ngày nhằm sàng lọc rủi ro, thay vì chờ đến khi hàng được đưa về nhà máy. Kết quả kiểm nghiệm cũng được tích hợp vào hệ thống dữ liệu truy xuất nguồn gốc để phục vụ cảnh báo sớm, bảo đảm hàng hóa đáp ứng các yêu cầu an toàn trước khi xuất khẩu.

Việc phối hợp với các địa phương thành lập các tổ giám sát chất lượng tại vùng trồng trọng điểm và triển khai chiến dịch 30 ngày nhằm đồng bộ mã số vùng trồng, giúp đối tác Trung Quốc yên tâm về chất lượng và tính minh bạch của vùng nguyên liệu.

Về phát triển hạ tầng, toàn tỉnh Đắk Lắk đang quy hoạch nhiều khu công nghiệp phục vụ chế biến nông sản và logistics. Với khoảng 45.000-50.000 ha sầu riêng, sản lượng dự kiến đạt 500.000-600.000 tấn mỗi năm, cùng khả năng tiếp nhận 1-1,3 triệu tấn sầu riêng từ các địa phương khác để chế biến, Đắk Lắk được định hướng trở thành trung tâm chế biến của vùng.

Theo ông Trung, hiện tại, tuy Việt Nam có lợi thế về vị trí địa lý nhưng chi phí logistics vẫn ở mức cao, gây ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của nông sản xuất khẩu. Vì vậy, việc phát triển hạ tầng giao thông, kho bãi và logistics hiện đại sẽ góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả hợp tác thương mại.

Bên cạnh việc đáp ứng các tiêu chuẩn nhập khẩu, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk nhận định doanh nghiệp Việt Nam cần chú trọng xây dựng thương hiệu tại thị trường Trung Quốc nhằm nâng cao giá trị và phát triển bền vững. Theo ông, vùng sản xuất sầu riêng Đắk Lắk nhiều năm qua đã theo đuổi mô hình nông nghiệp bền vững, giảm sử dụng hóa chất, hướng đến sản xuất hữu cơ, qua đó bảo đảm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật ở mức thấp và đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Anh Nguyễn