Vì sao cúng sao giải hạn chỉ là giải pháp tâm lý?

Mỗi dịp đầu năm mới, cảnh tượng hàng nghìn người chen chân, đổ xô về các đền, chùa để làm lễ cúng sao giải hạn đã trở nên quen thuộc. Tâm lý lo âu về những vận hạn trong "năm tuổi" khiến không ít người sẵn sàng chi ra những khoản tiền lớn với hy vọng đổi lấy sự bình an, may mắn. Tuy nhiên, liệu những nghi lễ này có thực sự mang lại hiệu quả như mong đợi, hay chỉ là sự bấu víu vào những niềm tin không căn cứ? Để làm rõ vấn đề này, phóng viên Tri thức và Cuộc sống đã có cuộc trao đổi với TS Vũ Thế Khanh (Tổng Giám đốc Liên hiệp Khoa học Công nghệ Tin học Ứng dụng - UIA).

Theo TS Vũ Thế Khanh, chính quy luật nhân quả và cách chúng ta đối xử với bản thân mới quyết định vận mệnh. Ảnh minh họa: Internet.

Theo TS Vũ Thế Khanh, việc cúng giải hạn mà chúng ta thường thấy hiện nay thực chất xuất phát từ việc người xưa không giải thích được các quy luật biến đổi của tự nhiên và con người. Khi đứng trước những khó khăn hoặc chu kỳ thay đổi sinh học mà họ gọi là "năm hạn", do không biết bấu víu vào đâu, họ tìm đến thần linh như một chỗ dựa.

Về mặt khoa học, cứ sau mỗi chu kỳ 12 năm (vào các mốc 13, 25, 37, 49, 61, 73 tuổi...), toàn bộ hệ thống sinh hóa và sức khỏe của con người sẽ có những biến đổi lớn. TS Vũ Thế Khanh lý giải rằng con người là một thành phần của thiên nhiên và không thể tránh khỏi quy luật tạo hóa. Giống như cây cối xanh tươi vào mùa xuân nhưng sẽ xơ xác, rụng lá vào mùa đông, cơ thể con người cũng có những giai đoạn "mùa đông" suy giảm năng lượng.

Về bản chất, cúng giải hạn không hề có khả năng thay đổi các quy luật tự nhiên hay tác động trực tiếp đến vận mệnh của một cá nhân theo cách thần bí. "Cúng giải hạn chẳng qua là bài thuốc về tinh thần mà thôi. Nếu chúng ta đi đến đâu mà cảm thấy không yên tâm, ta cúng để cái tâm mình không sợ nữa, thì đó là một dạng ám thị tâm lý", TS Vũ Thế Khanh chia sẻ.

Việc thực hiện nghi lễ có thể giúp người ta cảm thấy vững tâm hơn khi đi xa hay bắt đầu những công việc quan trọng. Khi tâm lý thoải mái, tự tin, con người dễ dàng đưa ra những quyết định sáng suốt, từ đó giảm thiểu rủi ro. Như vậy, hiệu quả (nếu có) của cúng sao giải hạn nằm ở chính sự thay đổi trong thái độ và tâm lý của người thực hiện, chứ không phải do một lực lượng siêu nhiên nào "phù hộ".

Tuy nhiên, nếu quá lạm dụng hoặc mù quáng tin vào việc cúng bái mà bỏ qua những nỗ lực thực tế, con người sẽ rơi vào trạng thái mê tín dị đoan. Việc phó mặc cuộc đời cho các lễ cúng không chỉ gây tốn kém tiền bạc mà còn khiến chúng ta mất đi khả năng chủ động đối phó với những thử thách trong cuộc sống.

Phân tích rõ hơn, TS Vũ Thế Khanh đưa ra ví dụ trực quan về chiếc xe máy. “Nếu một chiếc xe đã đến niên hạn cần phải thay săm, thay lốp theo quy định kỹ thuật, thì chủ xe nên đưa xe đi bảo dưỡng hay mang xe đi cúng?”, ông đặt câu hỏi.

Theo ông, những việc cúng bái không hề làm thay đổi quy luật tự nhiên của cái xe. Cái xe đến kỳ phải thay lốp, chứ không phải đi cúng để mong nó không hỏng. Tương tự như vậy, con người vào những "năm tuổi" thực chất là đang bước vào một chu kỳ biến đổi sinh học, nơi các yếu tố sức khỏe và tâm sinh lý có những chuyển biến rõ rệt.

Thay vì hoang mang đi tìm các thầy cúng, TS Khanh khuyên mỗi người nên thực hiện việc "đại tu" chính bản thân mình. Nếu coi cơ thể là một bộ máy, thì năm hạn chính là lúc bộ máy đó cần được kiểm tra, sửa chữa và bảo trì. Việc đi khám sức khỏe định kỳ, điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt và rèn luyện thể chất mới chính là cách "giải hạn" có cơ sở khoa học nhất.

“Thần linh không giữ sinh mệnh của chúng ta, mà chính quy luật nhân quả và cách chúng ta đối xử với bản thân mới quyết định vận mệnh”, ông nhấn mạnh.

Đặc biệt, theo TS Vũ Thế Khanh, cách cúng giải hạn chân chính là chúng ta hãy nguyện làm điều lành, tránh xa điều ác, làm thiện nguyện. Việc tu sửa tâm tính chính là bài thuốc hóa giải vận hạn hiệu quả nhất.

Theo TS Vũ Thế Khanh, sở dĩ dân gian gọi là "tuổi hạn" vì vào những năm chuyển giao chu kỳ này, sức khỏe thường có vấn đề, xác suất xảy ra rủi ro cao hơn bình thường. Đặc biệt, ở các mốc như 49 hay 53 tuổi, sau nhiều chu kỳ tích lũy, các "linh kiện" trong cơ thể bắt đầu xuống cấp rõ rệt giống như một chiếc xe máy đến niên hạn cần đại tu.

"Hạn" thực chất là một quy luật sinh học tự nhiên, không phải do ma quỷ hay thần thánh giáng họa. Việc hiểu đúng bản chất này sẽ giúp chúng ta có cái nhìn tỉnh táo hơn trước những lời đồn thổi về vận đen để từ đó có phương pháp ứng phó đúng đắn.

Mai Nguyễn