Vì sao 'Con ghét bố mẹ'?

Một nhóm Facebook có hơn 330.000 thành viên, mang tên “Con ghét bố mẹ”. Người lớn đọc đến đó, khó tránh giật mình. Nuôi con bao nhiêu năm, lo từng bữa ăn, tiền học, giờ lại thấy chữ “ghét”. Đau chứ!

Nhưng hơn 330.000 thành viên không đồng nghĩa chừng ấy người ghét cha mẹ. Trong nhóm có phụ huynh muốn hiểu con, người tìm sự đồng cảm và người vào theo dõi. Con số cho biết quy mô của nhóm, chưa nói được bao nhiêu gia đình đang bất hòa.

Điều đáng nghĩ nằm ở chỗ: Một nơi mang tên gay gắt như vậy lại thu hút nhiều người tìm đến. Có người tò mò, có người muốn kể, cũng có người đọc chuyện người khác để nhìn lại nhà mình.

Trong một câu chuyện, một học sinh kể bị mẹ đánh, so sánh và xúc phạm. Em viết lên nhóm, mong mẹ đọc được. Chúng ta chưa biết hết chuyện của hai mẹ con, không nên vội phân xử. Nhưng giữa những lời giận dỗi, em vẫn muốn mẹ biết mình đang nghĩ gì.

Có thể em chưa tìm được cách nào khác.

Hội nhóm trên mạng có thể giúp giải tỏa, cũng có thể khuếch đại tức giận nếu chỉ lặp lại lời công kích.

Theo các chuyên gia được báo chí phỏng vấn, trẻ có thể tìm lên mạng khi cảm thấy khó nói với gia đình, sợ bị mắng, phán xét hoặc phủ nhận cảm xúc. Tính ẩn danh giúp các em dễ mở lời. Gặp người có trải nghiệm tương tự, các em bớt thấy mình đơn độc.

Người lạ chưa chắc đưa ra lời khuyên tốt hơn cha mẹ. Nhưng đôi khi họ chịu nghe trước khi khuyên. Bên cạnh nhu cầu được lắng nghe, những nguy cơ trong các hội nhóm như vậy cũng cần được lưu ý. Chuyên gia cảnh báo, kẻ xấu có thể lợi dụng tâm trạng cô đơn, tổn thương của trẻ để tiếp cận, tạo lòng tin rồi thao túng, dẫn dụ. Vì thế, lắng nghe con cũng cần đi cùng việc giúp con nhận diện những lời làm quen, đề nghị có dấu hiệu bất thường. Khi gặp chuyện khó xử trên mạng, con cần biết mình có thể tìm đến cha mẹ để được giúp đỡ, thay vì sợ bị trách mắng rồi cố giấu nước mắt hoặc những ấm ức.

Đó là điều người lớn cần nghĩ. Con vừa kể một việc buồn, mình đã giải thích tại sao con không nên buồn. Con nói mệt, mình nhớ ngay ngày xưa mình còn khổ hơn. Ý định có thể tốt: Muốn con mạnh mẽ, hiểu cuộc sống không dễ. Nhưng câu chuyện của con chưa được nghe hết đã chuyển sang câu chuyện của bố mẹ.

Rồi mình thắc mắc vì sao con ít tâm sự.

Trong nhà, những câu hỏi về ăn uống, học hành thường dễ nói. Ăn cơm chưa? Bài làm xong chưa? Mai có kiểm tra không? Còn hỏi con đang buồn chuyện gì, hoặc nghe một lựa chọn khác với điều mình mong muốn, khó hơn nhiều. Những cuộc trò chuyện ấy không có câu trả lời sẵn.

Người con cũng có phần lúng túng. Muốn được hiểu nhưng chưa nói rõ; muốn tự quyết nhưng chưa giải thích được lý do. Có lúc giận quá, dùng một chữ nặng hơn điều thực sự muốn nói.

Chữ “ghét” có thể nằm ở đó.

Từ ấy có thể diễn tả thất vọng, tức giận, bất lực, chưa phản ánh toàn bộ tình cảm của người con. Thương cha mẹ không có nghĩa đồng ý với mọi cách đối xử. Bất đồng với cha mẹ cũng chưa đủ để kết luận một đứa trẻ vô ơn.

Tên nhóm quả thực quá gay gắt. Tôi không rõ bao nhiêu “cha mẹ” và “con” ở trong nhóm này, tôi cũng xin không bình luận về những lời cay nghiệt xuất hiện không ít từ cả “hai phía”. Tôi chỉ xin nói về chữ “ghét”. Người giận nhất thời, người buồn lâu ngày, người cần lời khuyên đều xuất hiện dưới cùng một chữ “ghét”. Cha mẹ nhìn thấy đã tổn thương, chưa kịp đọc chuyện bên trong. Tuy nhiên, góp ý về tên gọi và lắng nghe tâm sự là hai việc cần được phân biệt.

Khoảng cách thế hệ khiến việc hiểu nhau càng khó. Nhiều người thuộc thế hệ 7X, 8X, 9X lớn lên, nhìn cha mẹ làm đồng, làm ruộng, buôn bán tối mặt tối mày. Sự vất vả ở ngay trước mắt. Tiền học, bữa cơm, bộ quần áo đều có công sức cha mẹ trong đó. Thế hệ chúng ta nhìn thấy đấy, hiểu đấy, nhưng vì thế mà gần gũi cha mẹ chắc là chưa!

Nhưng biết thương chưa chắc đã biết trò chuyện. Có người rất biết ơn bố mẹ, vẫn ngại nói về cách sống của mình. Sợ bố mẹ lo, sợ không đồng tình, rồi thôi. Sự im lặng ấy không nên trở thành tiêu chuẩn để đánh giá người trẻ hôm nay.

Các em dám bộc lộ cảm xúc hơn, có các công cụ để tiện bộc lộ cảm xúc hơn. Người lớn nhờ đó có thêm cơ hội hiểu con. Nhưng nói ra cần học cách nói, được nghe cũng cần sẵn lòng nghe lại.

Cha mẹ có thể hiểu mong muốn tự quyết của con thành chống đối. Con có thể nghe lời lo lắng của cha mẹ thành kiểm soát. Cùng một việc, mỗi phía nhìn từ trải nghiệm riêng, thấy lý do của mình rõ hơn lý do của người kia.

Có những nỗi lo cha mẹ giữ kín, rồi mong con tự biết. Có những khó khăn con chưa kể, rồi buồn vì cha mẹ không hiểu. Người trong nhà đâu phải cứ thương nhau là đoán được suy nghĩ của nhau.

Nhìn rộng ra, cả hai phía đều có thể mắc kẹt trong những kỳ vọng. Con phải trở thành người cha mẹ mong muốn. Cha mẹ phải biết nuôi dạy, chăm lo và hiểu con. Khi không làm được, mỗi phía có thể vừa thất vọng về người kia, vừa bất lực với chính mình. Theo nghĩa ấy, cha mẹ và con cái đều có thể chịu tổn thương. Nhưng cảm thông không có nghĩa chia đều trách nhiệm. Sự nhọc nhằn không biện hộ cho đánh đập, xúc phạm. Nỗi buồn cũng không khiến mọi cách cư xử của con trở nên hợp lý. Gia đình cần nguyên tắc, song lời mạt sát khó giúp con hiểu nguyên tắc ấy.

Hội nhóm trên mạng có thể giúp giải tỏa, cũng có thể khuếch đại tức giận nếu chỉ lặp lại lời công kích. Cần nhìn cả hai mặt. Buộc con rời nhóm chưa giải quyết được nguyên nhân. Điều đáng tìm hiểu vẫn là vì sao con thấy dễ kể với người lạ hơn với bố mẹ.

Có thể bắt đầu bằng việc nhỏ. Nghe hết chuyện rồi góp ý, chưa hiểu thì hỏi thêm. Đang nóng quá, hẹn lúc khác nói. Cha mẹ kể nỗi khó để con biết, không phải kể công; con nói nỗi buồn, không phải để phân định ai khổ hơn. Nếu nhiều lần vẫn bế tắc, gia đình có thể tìm hỗ trợ chuyên môn. Không cần sau một cuộc trò chuyện, cả nhà đều nghĩ giống nhau. Hiểu thêm một chút đã đáng quý.

Có lẽ đáng lo hơn một lần con nói “ghét” là lúc trong nhà im ắng, vì con chẳng còn muốn kể gì. Cha mẹ ngỡ đã yên. Nhưng từ chỗ không nói, dần không hiểu, người trong một nhà cứ đi về hai hướng, mỗi ngày xa nhau một chút, giữa “con” và “cha mẹ” là một chữ “ghét” không bao giờ xóa nhòa!