Vì sao chúng ta vừa yêu vừa ghét?

Tác giả: Joseph Burgo PhD/Bách Việt Books-NXB Phụ nữ Việt Nam

Giải mã cơ chế phòng vệ tâm lý

Cuốn sách tâm lý học nổi tiếng mang đến cho độc giả một hành trình khám phá sâu sắc những cơ chế phòng vệ tâm lý ẩn giấu trong mỗi con người. Thay vì chỉ đưa ra những lời khuyên đơn giản về cách sống tích cực, cuốn sách đi thẳng vào câu hỏi mà ai cũng từng tự vấn: vì sao ta cứ lặp lại những hành vi khiến mình tổn thương, giận dữ hay tự sabot chính mình?

Vì sao chúng ta vừa yêu vừa ghét?

Để chống đỡ lại cảm giác mâu thuẫn vừa yêu vừa ghét này, bạn hãy hiểu rằng mọi cảm xúc chỉ là nhất thời.

Đúng - Sai, Đen - Trắng

Thực là, có không ít thân chủ đã phàn nàn khi tôi dùng từ hận thù để mô tả cho những cảm xúc của họ. “Có thể tôi cảm thấy tức giận, nhưng đó không phải là hận thù. Tôi không nghĩ là tôi căm thù họ.” Họ thường tin rằng hận thù là một điều gì đó vô cùng tồi tệ. Nó có nghĩa là tâm trí bạn đã bị hủy hoại rồi.

Hận thù là một trong những cảm xúc mà các loại sách kiểu self-help (sách tự lực) hay hạt giống tâm hồn thường dạy rằng bạn cần phải vượt qua, như thể con người có thể vĩnh viễn gột sạch cảm xúc ấy khỏi bản thân.

Nhưng khi tối về xem các bản tin, bạn sẽ thấy nhan nhản các mẩu tin về tình hình bạo lực ở châu Phi, sự đàn áp dã man với những người bất đồng ý kiến ở Mideast, những tội ác ghê tởm trên chính đất nước mình, hay vô số hành động dã man của quân nổi dậy trên khắp thế giới. Mỗi ngày, mỗi khắc, lòng thù ghét được thể hiện công khai, ở khắp nơi trên hành tinh này.

Nếu bạn xem các chương trình truyền hình thực tế, bạn sẽ thấy khía cạnh này của bản chất con người được thể hiện theo rất nhiều cách sinh động và đáng xấu hổ. Những vị khách ham thích sự chú ý, cố gắng diễn trò cho khán giả xem truyền hình, thường sẽ sẵn sàng thốt ra những lời độc địa với chính người họ nói là yêu thương. Hận thù là một thực tế của cuộc sống. Để đối phó với nó, học cách kiềm chế nó, đặc biệt trong các mối quan hệ thân thiết của bạn là một bước trong tiến trình trưởng thành của mỗi người.

Yêu và ghét tồn tại song song trong các mối quan hệ thân thiết. Ảnh: Vecteezy.

Cũng giống tư tưởng đen - trắng, đúng - sai có thể dùng để “giải quyết” sự mơ hồ của các ý niệm đối lập, sự phân tách có thể giúp bạn đối phó với những vấn đề xung đột trong chính mối quan hệ của mình. Trong chuyện tình cảm, chia tay có nghĩa là hoàn toàn cắt đứt những xung động yêu và ghét, giữ chúng tách biệt với nhau. Thông thường, điều này có nghĩa là hướng lòng căm thù vào một người khác, không phải là đối tượng thực sự mà nó hướng đến.

Khi nói về sự chuyển vị, tôi đã đưa ra ví dụ về một bà mẹ mới sinh, người căm giận chồng mình hơn là đứa con nhỏ. Sự chuyển vị ở đây phụ thuộc vào loại phân tách cảm xúc này. Người mẹ chia tách sự mâu thuẫn, sự vừa yêu vừa ghét của mình đối với nhu cầu của đứa trẻ, cô ấy thích cảm giác được yêu chiều, được thỏa mãn và chuyển dịch cái cảm giác căm ghét từ đứa bé sang chồng mình.

Khi bạn cố gắng hiểu các cơ chế phòng vệ và cách chúng hoạt động, việc gán tên và phân lập chính xác các cách thức ít quan trọng hơn việc bạn nhận ra nỗi đau mà chúng phải giải quyết. Thật khó khăn và đau đớn khi có những cảm xúc lẫn lộn (cảm xúc yêu thương và thù hận) đối với bất kì ai gần gũi với mình, đặc biệt nếu đó là đứa trẻ bạn hằng mong ước.

Câu chuyện của Alexis

Một trong những thân chủ của tôi, Alexis, đã phải vật lộn với trạng thái mâu thuẫn, vừa yêu vừa ghét này. Lúc mới bắt đầu điều trị, cô ấy đã hẹn hò với hai người đàn ông, đó là Brian và Steve. Thường cô ấy không hẹn hò cùng một lúc mà luân phiên nhau. Đầu tiên, cô ấy quyết định sẽ ở bên Steve, sau đó đổi ý, cô ấy bỏ Steve và chuyển sang Brian. Cô ấy thực sự không thể minh định tâm trí của mình.

Khi bắt đầu mối quan hệ với người này hay người kia, Alexis đều cảm thấy “yêu” và tin rằng cô ấy hạnh phúc (nhưng trong cô ấy cũng nghi ngờ rằng không biết mình đã lựa chọn đúng hay chưa). Khi sự xung đột nảy sinh, cô ấy tức giận và cảm thấy trong mình dâng lên một nỗi thất vọng ê chề, cô ấy nhanh chóng cho rằng mình đã sai, bỏ luôn anh chàng hiện tại và kết nối lại với người cô ấy đã từ chối trước đó.

Alexis không thể đối diện với thực tế của vấn đề cô đang gặp phải. Người yêu hoặc vợ/ chồng của bạn chắc hẳn đã từng làm điều khiến gì đó khiến bạn khó chịu và bực bội. Nhưng với Alexis, bất cứ khi nào cô cảm thấy giận dữ hoặc thất vọng, cô đều coi đó là bằng chứng cho thấy mình đã lựa chọn sai. Alexis đã lí tưởng hóa về tình yêu như một trạng thái hoàn hảo. Cho nên cô ấy sẽ gạt bỏ nó ngay lập tức, nếu thấy rằng nó không hoàn hảo như cô nghĩ.

Nhưng việc mang theo sự tức giận và đôi khi là cả sự căm thù nảy sinh trong các mối quan hệ, nhưng không đem nó ra như một sự khiêu khích hoặc để làm tổn thương đối phương sẽ giúp bạn duy trì mối quan hệ thân thiết lâu dài. Điều này đúng với cả bạn bè và cả người thân trong gia đình nữa.

Như tôi sẽ thảo luận trong Phần III, để chống đỡ lại cảm giác mâu thuẫn vừa yêu vừa ghét này, bạn hãy hiểu rằng mọi cảm xúc chỉ là nhất thời, hãy học cách trải nghiệm một cảm xúc mà không khiến bạn choáng ngợp. Bao dung với bản thân chính là có thể suy nghĩ và thực sự tin tưởng: Tôi có thể căm ghét bạn vào lúc này, cũng có thể muốn xé nát tất cả, nhưng tôi biết rằng cảm giác này sẽ qua đi và cuối cùng tôi sẽ tìm thấy tình yêu giữa chúng ta, một lần nữa.

Joseph Burgo PhD/Bách Việt Books-NXB Phụ nữ Việt Nam