Vị biển trên xứ đảo

Đảo Cù Lao Chàm (xã đảo Tân Hiệp, Đà Nẵng) được tạo hóa ban tặng thiên nhiên tươi đẹp với làn nước biển trong xanh, những bãi cát trắng mịn và hàng dừa thơ mộng. Năm 2009, nơi đây được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Qua nhiều thế hệ, cư dân xứ đảo vẫn kiên cường bám trụ nơi đầu sóng, giữ gìn những giá trị văn hóa đặc sắc được bồi đắp từ các nền văn hóa Sa Huỳnh, Chăm Pa và Đại Việt. Không chỉ sở hữu bờ biển quyến rũ, vùng rừng xanh thẳm, Cù Lao Chàm còn hấp dẫn du khách bởi những đặc sản mang đậm hương vị biển khơi. Trên hòn đảo tiên phong nói không với túi nilon này, các loại hải sản được chế biến theo nhiều cách khác nhau, tạo nên nét riêng khó trộn lẫn của ẩm thực xứ đảo.

Một góc Cù Lao Chàm (xã đảo Tân Hiệp, Đà Nẵng) với biển xanh, cát trắng và vẻ đẹp nguyên sơ đặc trưng của xứ đảo

Cuộc sống trên đảo hôm nay không khác nhiều so với đất liền. Nơi đây có những nhà hàng, quán cà phê nhạc, khu chợ với đủ loại hàng hóa, trong đó phong phú nhất vẫn là các loại hải sản như bào ngư, tôm, cá, ốc vú nàng... Đặc biệt, mực một nắng từ lâu đã trở thành sản vật nổi tiếng của Cù Lao Chàm, được nhiều du khách tìm mua mỗi khi đặt chân đến xứ đảo.

Sau một đêm lênh đênh trên biển, những con mực tươi roi rói được ngư dân câu bằng tay đưa vào bờ chế biến. Từ khâu sơ chế, xẻ mực đến phơi dưới nắng và gió biển, tất cả đều dựa trên kinh nghiệm được truyền lại qua nhiều thế hệ. Khi thân mực se lại, độ ẩm vừa đủ nhưng vẫn giữ được độ trong và vị ngọt tự nhiên, đó cũng là lúc tinh hoa của nắng, gió biển khơi hòa quyện cùng sự khéo léo của người dân xứ đảo trong từng sản phẩm.

Mùa câu mực thường diễn ra từ tháng 2 đến tháng 5 âm lịch. Theo người dân địa phương, loại ngon nhất để làm mực một nắng phải là mực ống hoặc mực lá. Mực tươi vừa đánh bắt từ biển về được sơ chế và đem phơi đủ từ nửa nắng cho đến một nắng. Ngư dân thường phơi mực một lần dưới cái nắng chói chang, để mực rút bớt nước, bay bớt mùi tanh. Khi đó, mực còn ở dạng tái, thưởng thức vẫn cảm nhận được độ tươi ngon của mực tươi lại thấy cả hương vị của mực khô.

Dưới nắng và gió biển Cù Lao Chàm, mực tươi chỉ cần khoảng 5 giờ phơi là đạt độ khô của mực một nắng

Tuy nhiên, để mực một nắng ngon, người phơi cũng phải bảo đảm kỹ thuật phơi sao cho thân ngoài đã ráo hẳn nhưng bên trong vẫn còn tươi rói. Tùy theo nhu cầu của người tiêu dùng, thời gian phơi có thể điều chỉnh để sản phẩm giữ độ ẩm cao, mềm ngọt hoặc khô hơn, dai thơm hơn. Sau đó ngư dân có thể mang bán tại chợ hải sản hoặc phục vụ khách du lịch thưởng thức tại chỗ.

Chế biến món mực một nắng không cầu kỳ nhưng đòi hỏi sự khéo léo. Mực một nắng phải nướng kỹ trên lửa than liu riu, hơi nóng sẽ làm mực chín cả trong lẫn ngoài, bay tỏa mùi thơm ngọt tự nhiên. Khi mực chuyển sang màu vàng, mùi thơm bốc lên nưng nức hai cánh mũi là lúc mực vừa chín tới. Món này thường chấm với tương ớt xứ Quảng. Khi ăn, miếng mực ngọt ngào, mềm mềm, thơm phức, hòa quyện với vị cay nồng tạo nên hương vị khó quên đối với du khách. Chính nét riêng ấy đã góp phần làm nên danh tiếng của mực một nắng Cù Lao Chàm.

Trước đây, mực một nắng chỉ tiêu thụ trong phạm vi xã đảo. Gần đây, khi du lịch phát triển, thương hiệu mực một nắng đã nổi danh ở Cù Lao Chàm. Hiện tại ở xứ đảo này, có 5-6 hộ gia đình chế biến và kinh doanh mực một nắng. Vợ chồng chị Cao Thị Phương (thôn Bãi Làng) hợp đồng mua mực của 25 chủ tàu ở Cù Lao Chàm. Vào những dịp thời tiết thuận lợi, ngư dân đánh bắt trúng, mỗi ngày chị Phương mua hơn nửa tạ mực tươi để chế biến mực một nắng. Thời gian tập trung thu mua, chế biến nhiều nhất là từ tháng 2 đến tháng 8 hằng năm.

Chị Phương cho biết, mực tươi sau khi sơ chế được phơi trên các mành lưới. Dưới ánh nắng to của “xã đảo” chỉ chừng 5 giờ là đã có thể đạt chất lượng cho loại “một nắng”. Sau khi đạt độ khô khoảng 70-80%, sản phẩm được cho vào túi hút chân không, đưa vào tủ bảo quản ở nhiệt độ khoảng 15°C. Trung bình 1kg mực tươi, sau khi phơi khô chỉ còn khoảng 250g. Giá bán mực dao động 700.000 đồng - 1,2 triệu đồng/kg tùy loại mực, kích thước và độ ẩm.

Mực một nắng được nướng tại chỗ, trở thành món ăn hấp dẫn đối với du khách khi đến Cù Lao Chàm

Năm 2021, sản phẩm mực một nắng Cù Lao Chàm được công nhận sản phẩm OCOP đạt hạng 3 sao và nằm trong Top 20 sản phẩm đặc trưng của địa phương. Nhiều năm qua, sản phẩm của các cơ sở đã tham gia các hội chợ, phiên chợ tại nhiều tỉnh, thành phố để quảng bá đến người tiêu dùng trên cả nước. Với sự hỗ trợ của các sàn thương mại điện tử, mực một nắng Cù Lao Chàm đã vươn xa, tiếp cận khách hàng ở nhiều địa phương, từng bước xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Những sản phẩm từ xã đảo đang góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, giúp họ yên tâm bám biển, gìn giữ nghề truyền thống và góp phần bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.

Lễ hội Cầu Ngư tại Lăng Ông Ngư là một trong những nét văn hóa tín ngưỡng đặc sắc của cư dân xã đảo Tân Hiệp

Không chỉ hấp dẫn bởi cảnh quan và ẩm thực, Cù Lao Chàm còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống của cư dân miền biển. Những ngày trung tuần tháng 5, xã đảo Tân Hiệp bước vào mùa lễ hội thiêng liêng nhất trong năm. Lễ hội Cầu Ngư tại Lăng Ông Ngư không chỉ là tín ngưỡng lâu đời của cư dân miền biển mà còn là dịp để du khách tìm hiểu những giá trị văn hóa vẫn được gìn giữ trên đảo. Trong khuôn khổ lễ hội, nghi thức Nghinh thần được tổ chức tại các di tích trên toàn xã đảo, thể hiện lòng tri ân đối với các bậc tiền nhân và thần linh bảo hộ cho ngư dân miền biển. Trong tiếng trống, tiếng chiêng và sắc màu rực rỡ của đoàn rước, người dân cùng thành kính đón thần linh về dự lễ, gửi gắm niềm tin về một mùa biển tôm cá đầy khoang và những chuyến vươn khơi được bình an. Từ nghi thức truyền thống cùng những câu hát bả trạo đến nhịp sống mộc mạc bên làng chài, tất cả tạo nên một hành trình “chạm về nguyên bản”, nơi văn hóa biển vẫn hiện diện chân thật trong từng hơi thở đời sống của người dân đảo.

Đêm xuống, Cù Lao Chàm trở lại vẻ yên bình vốn có. Tiếng sóng vỗ vào ghềnh đá hòa trong không gian tĩnh lặng của biển đêm. Sau một ngày đón khách, những hòn đảo nhỏ dần chìm vào giấc ngủ. Ngoài khơi, ánh đèn từ các thuyền câu mực lấp lánh giữa màn đêm, báo hiệu một đêm lao động mới của ngư dân. Đứng giữa đất trời và biển cả mênh mông như thế, mới thấy đất nước ta đẹp vô cùng.

Không chỉ sở hữu bờ biển quyến rũ, vùng rừng xanh thẳm, Cù Lao Chàm còn hấp dẫn du khách bởi những đặc sản mang đậm hương vị biển khơi. Nơi này, các loại hải sản được chế biến theo nhiều cách khác nhau, tạo nên nét riêng khó trộn lẫn của ẩm thực xứ đảo.

Bùi Cường