Về nơi 'sóng vỗ triều dâng...'

Công Kiên - Trình bày: Hồng Toại • 1/9/2026

*****

Xã Thanh Thủy thuộc tổng Xuân Liễu cũ (nay là xã Nam Đàn) là địa phương cấp xã đầu tiên của tỉnh Nghệ An đứng lên giành chính quyền trong cách mạng Tháng Tám. Trong ký ức của người dân Thanh Thủy, không khí của những ngày mùa Thu cách mạng vẫn còn vẹn nguyên.

Trong căn nhà nhỏ ở xóm Thanh Thủy, xã Nam Đàn, cụ Nguyễn Đình Dục (97 tuổi), chậm rãi lần giở những ký ức đã phủ bóng thời gian. Hơn 80 năm trôi qua, nhưng khi nhắc về những ngày tháng Tám năm 1945, câu chuyện trong ký ức của vị lão thành cách mạng ấy dường như vẫn vẹn nguyên. Đó là những ngày quê hương Thanh Thủy sục sôi khí thế, khi người dân nhất tề đứng lên, chuẩn bị cho một sự kiện trọng đại: Giành chính quyền về tay nhân dân.

Cụ Nguyễn Đình Dục kể lại khí thế cách mạng trong những ngày tháng 8/1945. Ảnh: Công Kiên

Là cán bộ tiền khởi nghĩa với 78 năm tuổi Đảng, từng tham gia Chi đoàn Thanh niên cứu quốc, đội tự vệ và là một trong những người đầu tiên tổ chức Đội Du kích xã Thanh Thủy, cụ Dục lưu giữ những ký ức đặc biệt về thời khắc lịch sử ấy. “Ngày ấy, khí thế cách mạng sôi động vô cùng, thanh niên trong xã, trong vùng ai cũng hăng hái. Người thì chạy khắp nơi truyền tin, người hô vang khẩu hiệu. Chỉ trong 1 buổi sáng, chính quyền đã về tay nhân dân. Niềm vui lan khắp từng xóm, từng nhà”, cụ Dục nhớ lại.

Tham gia hoạt động cách mạng, cụ Nguyễn Đình Dục được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều danh hiệu cao quý. Ảnh: Công Kiên

Câu chuyện của cụ đưa chúng tôi trở về xã Thanh Thủy của 81 năm trước - một vùng quê thuần nông thuộc tổng Xuân Liễu, phủ Nam Đàn, nơi phong trào cách mạng được gây dựng từ sớm. Ngày 16/5/1930, Chi bộ Đảng được thành lập, trở thành hạt nhân lãnh đạo phong trào cách mạng ở địa phương. Qua cao trào Xô viết Nghệ - Tĩnh, phong trào dân chủ và những năm tháng chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa, cơ sở cách mạng từng bước được củng cố.

Tuyến đường chính qua địa bàn xã Nam Thanh (cũ), nay thuộc xã Nam Đàn. Ảnh: Công Kiên

Đến tháng 8/1945, khi thời cơ cách mạng xuất hiện, tinh thần ấy nhanh chóng chuyển thành hành động. Ngày 15/8, sau khi nhận được lệnh của Ủy ban Khởi nghĩa Liên tỉnh Nghệ - Tĩnh, Mặt trận Việt Minh xã Thanh Thủy tổ chức cuộc họp bí mật tại chùa Viên Quang. Cuộc họp thống nhất nhận định thời cơ đã đến và quyết định đứng lên giành chính quyền, không chờ đợi khởi nghĩa ở cấp huyện.

Chùa Viên Quang - nơi diễn ra cuộc họp của Mặt trận Việt Minh xã Thanh Thủy ngày 15/8/1945. Ảnh: Quốc Đàn

Sáng 16/8/1945, tiếng trống thúc giục, nhân dân từ các xóm đồng loạt kéo về trung tâm xã. Cờ đỏ sao vàng tung bay, khí thế quần chúng dâng lên mạnh mẽ. Trước sức mạnh của nhân dân, bộ máy chính quyền cũ nhanh chóng tan rã; lý trưởng, hương lý giao nộp con dấu, sổ sách và các tài liệu của chính quyền cũ. Chính quyền cách mạng được thành lập, trụ sở đặt tại đình Đức Nam. Thanh Thủy trở thành địa phương đầu tiên ở Nghệ An giành chính quyền về tay nhân dân trong cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Từ Thanh Thủy, khởi nghĩa tiếp tục lan rộng. Với khí thế sục sôi: "Rũ bùn đứng dậy làm cách mạng/Sóng vỗ triều dâng nước vỡ bờ"(*), nhiều địa phương trong tỉnh lần lượt đứng lên giành chính quyền. Ngày 23/8/1945, trên toàn huyện Nam Đàn, chính quyền cách mạng được giành về tay nhân dân.

Một góc xã Thanh Thủy (xã Nam Thanh cũ) - nay thuộc xã Nam Đàn. Ảnh: Quốc Đàn

Với những người trực tiếp chứng kiến thời khắc ấy như cụ Nguyễn Đình Dục, ký ức về ngày 16/8 không đơn thuần là một trang sử đã khép lại. Đó còn là ký ức về khoảnh khắc người dân lần đầu tiên cảm nhận sâu sắc giá trị của quyền làm chủ quê hương, đất nước.

Chia tay cụ Nguyễn Đình Dục, chúng tôi tiếp tục dạo bước giữa xóm Thanh Thủy - nơi tên gọi gắn với dấu mốc đặc biệt của cách mạng Tháng Tám. 81 năm sau ngày người dân đứng lên giành chính quyền, cuộc sống đã mang một dáng vẻ khác. Đó là sự hiện hữu của những xưởng sản xuất, trang trại, cơ sở dịch vụ và những gia đình đang tìm cách làm ăn, vươn lên.

Ở một góc xóm, cơ sở chế biến đá mỹ nghệ của gia đình anh Trần Văn Duẩn ngày ngày vang lên tiếng máy, tiếng người. Từ một vùng quê vốn quen với ruộng đồng, nghề chế tác đá đã mở thêm một hướng sinh kế mới. Những sản phẩm được tạo ra từ đôi tay người thợ không chỉ phục vụ nhu cầu trong vùng mà còn đưa nghề đến gần hơn với thị trường.

Xưởng chế biến đá mỹ nghệ của gia đình anh Trần Văn Duẩn, ở xóm Thanh Thủy, xã Nam Đàn. Ảnh: Công Kiên

Không xa đó, gia đình anh Trần Văn Tài phát triển mô hình trang trại chăn nuôi theo hướng tổng hợp với hơn 6.000 con vịt, thu nhập mỗi năm hàng trăm triệu đồng. Từ sản xuất nông nghiệp truyền thống, bà con đang từng bước chuyển sang những mô hình có quy mô, tính toán hiệu quả kinh tế và phù hợp với điều kiện thực tế của gia đình. Trong khi đó, gia đình anh Trần Văn Huỳnh lựa chọn dịch vụ vận tải hành khách. Với 5 chiếc xe lớn, nhỏ chạy trên những tuyến đường nối làng quê với các địa phương trong và ngoài tỉnh, mang theo câu chuyện về một vùng quê đang ngày càng mở rộng giao lưu, kết nối.

Mô hình trang trại tổng hợp của gia đình anh Trần Văn Tài, ở xóm Thanh Thủy, xã Nam Đàn. Ảnh: Công Kiên

Theo xóm trưởng Lê Xuân Bắc, xóm Thanh Thủy hiện có hơn 700 hộ, gần 3.000 nhân khẩu. Khoảng 70% số hộ có mức sống khá, giàu. Bên cạnh sản xuất nông nghiệp, nhiều lao động làm việc tại các khu công nghiệp hoặc đi xuất khẩu lao động. Các mô hình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ ngày càng đa dạng, góp phần tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. “Niềm tự hào về truyền thống cách mạng là tài sản tinh thần quý giá của xóm. Chúng tôi luôn nhắc nhở các thế hệ, nhất là lớp trẻ, hiểu về lịch sử quê hương, từ đó có ý thức giữ gìn truyền thống, đồng thời, nỗ lực học tập, lao động, phát triển kinh tế, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp”, anh Lê Xuân Bắc chia sẻ.

Ở xóm Thanh Thủy, xã Nam Đàn có nhiều mô hình kinh tế hiệu quả, cho thu nhập cao. Ảnh: Công Kiên

Năm 2025, thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, toàn bộ diện tích và dân số của các xã Nam Thanh, Nam Hưng và Nghĩa Thái được hợp nhất để thành lập xã Nam Đàn. Địa bàn xã Nam Thanh (cũ) nay thuộc 4 xóm: Thanh Thủy, Nam Thanh, Thanh Sơn và Thành Đô. Trước khi sáp nhập, xã Nam Thanh đã được công nhận xã nông thôn mới kiểu mẫu, hình thành nhiều mô hình trang trại, phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa. Nhiều lao động chủ động tìm kiếm việc làm tại các khu công nghiệp và tham gia xuất khẩu lao động. Thu nhập bình quân đạt hơn 70 triệu đồng/người/năm.

81 năm sau buổi sáng mùa Thu lịch sử, vùng quê Thanh Thủy xưa, xã Nam Đàn hôm nay đã mang một diện mạo mới với những mô hình sản xuất, kinh doanh, những con đường rộng mở và cuộc sống ngày càng khởi sắc. Truyền thống cách mạng luôn là niềm tự hào, tiếp thêm động lực để thế hệ hôm nay tiếp tục vươn lên, góp sức làm giàu cho quê hương.

Một góc xã Nam Đàn. Ảnh: CSCC