Van Gogh cắt tai, vẽ lại nỗi đau

Tác giả: Gerard Denizeau

Vincent Van Gogh

Cuốn sách dành cho những ai yêu thích danh họa Van Gogh, muốn tìm hiểu, tra cứu thông tin nhanh chóng về cuộc đời ông, cùng 45 kiệt tác mà ông đã để lại.

Van Gogh cắt tai, vẽ lại nỗi đau

Sau vụ tự cắt tai năm 1888, Van Gogh vẽ nên bức chân dung tự họa nổi tiếng, biến bi kịch cá nhân thành tuyên ngôn về sức mạnh của hội họa.

Bức tranh Chân dung tự họa với cái tai băng bó được vẽ bởi danh họa Vincent van Gogh. Ảnh: wikipedia

Chân dung tự họa với cái tai băng bó - Vẽ nỗi cô đơn để phá tan nó

Ngày 23 tháng 12 năm 1888 là một ngày thảm họa trong cuộc đời và trong sự nghiệp của Vincent van Gogh. Rơi vào một cơn thịnh nộ mất kiểm soát, dường như ông đã đe dọa Gauguin trước khi tự cắt tai mình bằng một con dao cạo.

Ngay khi bình phục, ông nhanh chóng tìm lại nỗi cô đơn buồn bã của xưởng vẽ trong “ngôi nhà màu vàng” của tất cả những giấc mơ, những giấc mơ từ nay đã bị phá hủy. Bởi vì, trong lúc đó, Gauguin đã rời đi; hai người không bao giờ gặp lại nhau. Vincent chỉ còn có thể vẽ lại cho hậu thế diện mạo của nỗi bất hạnh, bằng chính các nét trên khuôn mặt của mình.

Những ảo vọng cuối cùng

Có hai bức chân dung tự họa với cái tai băng bó, bức tranh này và một bức tranh cho thấy họa sĩ, thể hiện gần như cùng thái độ, nhưng đang ngậm tẩu với vẻ u sầu. Trong cả hai bức, gương mặt tương đối thanh thản cho thấy hoạt động hội họa phần nào làm dịu lòng họa sĩ. Dù tuyệt vọng nhưng Vincent không từ chối việc tìm lại một sự thăng bằng nhất định về tinh thần, và để đạt được điều này, ông tìm kiếm sự trợ giúp từ hội họa.

Sử dụng góc ba phần tư, khoác một chiếc áo vét xanh dày và ấm, ông đã đặt trên đầu mình một chiếc mũ bonnet¹, để chống chọi cái lạnh thì ít mà để che cái băng dày quấn quanh đầu ông thì nhiều. Già trước tuổi, râu ria nham nhở, các nét mệt nhọc, cái nhìn cam chịu, đôi vai rũ xuống, nghệ sĩ dường như lạc vào sự trầm tư về một ảo tưởng xa vời.

Phía sau ông, một bức tranh vừa mới phác thảo đặt trên giá; đường viền trên của nó, được kéo dài từ đuôi mắt Vincent, dẫn thẳng tới sự sinh động đầy màu sắc, gần như lạ thường, của bức tranh khắc Nhật Bản gắn trên bức tường.

Ý chí chống lại nỗi đau

Ngược lại với bức chân dung tự họa với chiếc tẩu, phần nền của bức tranh này gây chú ý bởi sự sinh động của nó: ở bên trái là giá vẽ dựa vào góc tường, ở bên phải là bức tranh khắc Nhật Bản nằm cạnh ô cửa sổ đóng. Màu xanh lá trội hơn hẳn tất cả các màu sắc của bức tranh, sự thống trị của nó chỉ bị thách thức bởi những dấu vết đỏ chót trên bức tranh khắc.

Bất chấp nỗi buồn hiển nhiên trên nét mặt, sự rắn rỏi của bố cục bức tranh vẫn nguyên vẹn. Van Gogh vẫn là họa sĩ dù ở trong những thử thách tồi tệ nhất, và bằng sự làm chủ nghệ thuật hội họa, ông có ý định chứng tỏ rằng ý chí của người nghệ sĩ mạnh hơn những nỗi đau của con người.

Chi tiết đáng chú ý

Bị che một phần bởi gương mặt của nghệ sĩ, một bức tranh khắc Nhật Bản là điểm nhấn vui tươi duy nhất có thể tìm thấy trong bức tranh này. Bức tranh khắc này khuyến khích ông, giống như người bạn Gauguin, theo đuổi con đường cách điệu hóa thuần khiết và không có gì bất ngờ khi, trong hoàn cảnh này, ông đã đặt bức tranh ở bên cạnh, nhưng không nhìn nó.

Nếu như giấc mơ chưa mất đi tất cả các màu sắc, họa sĩ nhận thức được rằng, từ nay trở đi, con đường dẫn đến giấc mơ đó là quá dài.

------------

1. Mũ trùm đầu không vành. (ND)

Gerard Denizeau

Omega + NXB Thế Giới