Văn chương Việt 2026: Kỳ vọng mùa bội thu

Nhà văn Dương Bình Nguyên (phải) giao lưu với bạn đọc tại Đường sách TPHCM nhân dịp trở lại văn đàn với tiểu thuyết Gió vẫn thổi qua rừng nhiệt đới

Nhiều tín hiệu khởi sắc

Trong danh mục 50 cuốn sách/ bộ sách được vinh danh lần này, tác phẩm văn học của tác giả trong nước chiếm vị thế chủ đạo. Có thể kể đến: Dưới khung trời ngát xanh (Lữ Mai), Đại náo nhà ông ngoại (Nguyễn Xuân Thủy), Gia đình có bốn chị em gái (Phạm Thị Bích Thủy), Mưa đỏ (Chu Lai), Nhà và người (Lê Thiết Cương), Trên đỉnh giời (Y Ban)... Ngoài ra, còn có tập tiểu luận Ngắn dần đều của nhà phê bình văn học Hoàng Đăng Khoa, truyện ký Theo dấu chân Người của GS-TS Trình Quang Phú, hồi ký Gánh gánh… gồng gồng… của đạo diễn Xuân Phượng.

Nhà thơ Lữ Mai bày tỏ xúc động khi tác phẩm Dưới khung trời ngát xanh và nhiều tác phẩm văn học khác được vinh danh. Bởi văn học vốn là một hành trình lặng lẽ, nơi phần lớn thời gian người viết đối thoại với ký ức, nhân vật, sự tưởng tượng và khát vọng.

Điều này cũng cho thấy văn học trong nước đang có những chuyển động phong phú, với nhiều giọng điệu và nhiều thế hệ cùng cất tiếng nói. Sự đa dạng về đề tài, thể loại làm cho bức tranh văn học trở nên sinh động hơn, đồng thời cho thấy người viết vẫn không ngừng tìm kiếm những cách kể mới cho câu chuyện của đất nước, con người. Đối với người viết, sự ghi nhận chắc chắn là nguồn động lực lớn.

Song, có lẽ điều khích lệ sâu xa hơn là cảm giác rằng những câu chuyện mình viết ra vẫn tìm được đường đến với bạn đọc. Khi một cuốn sách được vinh danh, điều quan trọng bên cạnh giải thưởng chính là việc cuốn sách ấy có thêm cơ hội được đọc, được chia sẻ, được tiếp tục sống trong tâm tưởng độc giả. Đôi khi, từ những câu chuyện nhỏ, có thể mở ra khoảng trời rất rộng trong tâm hồn con người. Có lẽ, đó là điều đẹp nhất mà người cầm bút mong muốn.

Trước đó, ngay ngày đầu năm 2026, văn đàn Việt bất ngờ chứng kiến sự quay trở lại của 2 nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần và Dương Bình Nguyên, thuộc thế hệ 7X, từng khẳng định chỗ đứng trong lòng bạn đọc trước khi “tạm ở ẩn”. Sau 10 năm, Nguyễn Ngọc Thuần ra mắt tác phẩm Vẻ đẹp của kẻ chán chường, được tái bản chỉ sau một tuần phát hành.

Với Dương Bình Nguyên, sau hơn 15 năm vắng bóng, anh trình làng tiểu thuyết Gió vẫn thổi qua rừng nhiệt đới. Đây là tác phẩm đoạt giải A cuộc thi Sáng tác tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống lần thứ V (2022-2025) do Bộ Công an và Hội Nhà văn Việt Nam phối hợp tổ chức. Những cuộc trở lại này đã góp phần tạo nên những sinh khí mới cho văn đàn những ngày đầu năm 2026.

Bệ đỡ cho sáng tạo

Cuối năm 2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 350/2025/NĐ-CP quy định về khuyến khích phát triển văn học, đánh dấu lần đầu tiên lĩnh vực văn học có một văn bản xác lập cơ chế quản lý riêng. Cùng với đó là Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Trong đó, có một giải pháp, nhiệm vụ đáng chú ý là tập trung khuyến khích sáng tạo văn học, nghệ thuật; tạo điều kiện để đội ngũ văn nghệ sĩ phát huy tài năng, trách nhiệm xã hội; bảo đảm quyền tự do sáng tạo gắn với định hướng giá trị đúng đắn.

Theo nhà thơ Lữ Mai, trong bối cảnh hiện nay, khi đời sống văn hóa đang chịu tác động rất mạnh của công nghệ số, các nền tảng truyền thông toàn cầu, văn học rất cần hệ sinh thái mới để tồn tại, phát triển. Những chính sách hỗ trợ sáng tác, xuất bản, dịch thuật, quảng bá hay bảo vệ bản quyền trong môi trường số sẽ giúp văn chương Việt không bị đứng ngoài dòng chảy của thời đại.

Điều đó đặt ra câu hỏi lớn là làm thế nào để những giá trị nhân văn, chiều sâu cảm xúc của con người vẫn được bảo tồn, lan tỏa trong không gian truyền thông ngày càng nhanh, rộng và đa chiều. Việc Nhà nước khẳng định vai trò của văn học trong chiến lược phát triển văn hóa đã khích lệ người cầm bút rất lớn. Khi có đủ môi trường, chính sách cởi mở, nhân văn, hướng ra quốc tế, văn chương trong nước hoàn toàn có thể tiến xa hơn, đối thoại sâu rộng hơn mà vẫn giữ được tiếng nói, vẻ đẹp riêng của tâm hồn Việt.

Là một nhà văn có 40 năm trong quân ngũ, đóng góp hàng chục tác phẩm với nhiều thể loại (tiểu thuyết, truyện dài, truyện ngắn, bút ký, chân dung, kịch bản phim), Đại tá - nhà văn Nguyễn Minh Ngọc vui mừng và đặt nhiều kỳ vọng ở bước đi mang tính đột phá chiến lược của Đảng và Chính phủ về lĩnh vực văn học nghệ thuật. Những quyết sách của Đảng và Nhà nước vừa qua sẽ là cú hích tạo động lực lớn, là bệ đỡ mát tay cho những sáng tác văn học trong kỷ nguyên phát triển thịnh vượng của đất nước. Văn chương Việt sẽ có dịp vươn mình, đồng hành cùng dân tộc, giữ gìn bản sắc văn hóa và hội nhập sâu rộng với quốc tế...

HỒ SƠN