Ukraine: Bế tắc chưa được khai thông

Sau khi mục tiêu chấm dứt chiến tranh ngay lập tức không đạt được, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thúc đẩy nhiều giải pháp, kể cả chính trị, ngoại giao và đặt ra mục tiêu cuối cùng là hai bên phải đạt được thỏa thuận hòa bình, chấm dứt chiến tranh vào tháng 6/2026. Để thực hiện mục tiêu này, loạt giải pháp kèm theo đã được triển khai, bao gồm các cuộc đàm phán và gây áp lực chính trị lên cả hai phía cuộc chiến.

Tính từ đầu năm 2026 đến nay, Mỹ đã xúc tiến 3 vòng đàm phán 3 bên Mỹ-Nga-Ukraine. Vòng đàm phán thứ nhất diễn ra ngày 23 và 24/1 tại Abu Dabi, không có đột phá nào. Vòng đàm phán thứ hai diễn ra ngày 4 và 5/2 cũng tại Abu Dabi, mang lại kết quả các bên đã đạt được thỏa thuận mang tính đột phá về việc trao đổi 314 tù binh chiến tranh (mỗi bên 157 người). Đây là đợt trao đổi lớn nhất trong vòng 5 tháng tính đến thời điểm đó. Đồng thời, Mỹ và Nga đã đồng ý thiết lập lại đối thoại quân sự trực tiếp, vốn đã bị đóng băng kể từ khi cuộc xung đột bắt đầu vào năm 2022.

Mặc dù được đánh giá là "có tính xây dựng", vòng đàm phán này vẫn chưa đạt được bước tiến nào về các vấn đề cốt lõi như lãnh thổ (đặc biệt là vùng Donbas) và các đảm bảo an ninh dài hạn. Vòng đàm phán thứ ba diễn ra ngày 17 và 18/2 tại Geneva, Thụy Sĩ, nhưng được đánh giá là "khó khăn" và không đạt kết quả thực chất.

Vòng đàm phán 3 bên tại Geneva. Ảnh: Keystone-SDA.

Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cho biết các cuộc đàm phán còn lâu mới kết thúc, bác bỏ những gì ông gọi là "nhận thức quá lạc quan" về tiến trình, đồng thời tuyên bố rằng Mỹ đã thoái lui khỏi các điều khoản đã được nhất trí tại hội nghị thượng đỉnh Nga-Mỹ năm 2025, cái gọi là "tinh thần Anchorage". Ông Lavrov cũng bác bỏ hiệu quả kế hoạch hòa bình 20 điểm của Mỹ-Ukraine, vốn được kỳ vọng sẽ là cơ sở cho các cuộc đàm phán hòa bình.

Sau 3 vòng đàm phán 3 bên, gút mắc lớn nhất là các vấn đề lãnh thổ và việc bảo đảm an ninh cho Ukraine sau chiến tranh. Nga đưa ra yêu cầu Ukraine rút quân khỏi những phần còn lại của vùng Donbas, trong khi Ukraine không chấp nhận, coi đó là “lằn ranh đỏ”. Mỹ đề xuất thành lập một khu kinh tế tự do ở những phần của Donbas mà Nga chưa kiểm soát. Cả Ukraine và Nga đều đón nhận đề xuất này với sự hoài nghi. Còn vấn đề bảo đảm an ninh, Mỹ đang đề nghị các đảm bảo an ninh kéo dài 15 năm như một phần của thỏa thuận hòa bình, nhưng Ukraine muốn thời hạn kéo dài hơn 20 năm.

Trong khi đó, EU tiếp tục đưa ra gói biện pháp trừng phạt thứ 20 đối với đội tàu chở dầu “bóng tối” của Nga nhằm gây áp lực mạnh hơn để buộc Nga chấp nhận các điều kiện chấm dứt chiến tranh do phương Tây đưa ra. Tuy nhiên, phát biểu trước báo giới ngày 24/2, Ủy viên phụ trách đối ngoại EU Kaja Kallas xác nhận rằng khối đã không đạt được thỏa thuận về gói trừng phạt thứ 20 đối với Nga kịp thời trước kỷ niệm ngày diễn ra cuộc chiến 24/2. Người đã ra tay chặn gói trừng phạt này không ai khác chính là Thủ tướng Hungary Viktor Orban. “Đây là một bước thụt lùi và là thông điệp mà chúng tôi không muốn gửi đi hôm nay, nhưng công việc vẫn tiếp tục”, bà nói.

Chưa hết, khoản vay “bồi thường chiến tranh” trị giá 90 tỷ euro mà EU đã thông qua (không có sự đồng thuận của Hungary) vào cuối năm 2025 cũng bị ông Orban ách lại. Thất vọng về điều này, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã thúc giục Thủ tướng Hungary Viktor Orban tôn trọng thỏa thuận của EU về khoản vay 90 tỷ euro cho Ukraine trong một bức thư riêng gửi cho ông.

Ngoài ra, Thủ tướng Slovakia Robert Fico cũng tuyên bố kế hoạch ngừng cung cấp điện khẩn cấp từ Slovakia cho Ukraine. Ông Fico cho biết trên thực tế, động thái này có nghĩa là nếu Ukraine yêu cầu Slovakia giúp đỡ ổn định lưới điện, họ sẽ không nhận được bất kỳ sự hỗ trợ nào nữa và công ty điện lực nhà nước Slovakia SEPS đã được yêu cầu không đáp ứng bất kỳ yêu cầu nào như vậy.

Ông Robert Fico nói rằng động thái này sẽ bị hủy bỏ ngay khi Ukraine nối lại việc vận chuyển dầu đến Slovakia qua đường ống Druzhba. Bất chấp các báo cáo về thiệt hại do chiến tranh gây ra, ông Fico khẳng định đường ống vẫn hoạt động và gọi việc Ukraine từ chối vận chuyển dầu là không thể chấp nhận được. Đồng thời cảnh báo rằng ông sẵn sàng leo thang tranh chấp hơn nữa nếu Kiev không có động thái nào.

Trong một diễn biến khác, hãng tin Reuters cho biết các quan chức Ukraine và Mỹ đã gặp nhau tại Geneva hôm 26/2/2026 để thảo luận về công cuộc tái thiết sau chiến tranh, bất chấp bế tắc trong các cuộc đàm phán hòa bình với Nga. Cuộc đàm phán diễn ra giữa phái đoàn Ukraine do ông Rustem Umerov người đứng đầu Hội đồng An ninh và Quốc phòng Quốc gia Ukraine dẫn đầu với Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và ông Jared Kushner, con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Việc tiếp tục tái thiết Ukraine sau chiến tranh đã trở thành một yếu tố quan trọng trong các cuộc đàm phán rộng hơn về cách chấm dứt chiến tranh đã bước sang năm thứ năm. Kiev hy vọng sẽ thu hút khoảng 800 tỷ USD từ nguồn vốn công và tư trong 10 năm tới để xây dựng lại đất nước. "Chúng tôi sẽ xem xét kỹ lưỡng gói thịnh vượng: các cơ chế hỗ trợ kinh tế và phục hồi Ukraine, các công cụ thu hút đầu tư và khuôn khổ hợp tác lâu dài", ông Umerov viết trên X.

Hôm 25/2, Tổng thống Ukraine Zelensky cho biết ông đã nói chuyện với Tổng thống Trump và nhất trí rằng vòng đàm phán 3 bên tiếp theo vào tháng 3 tới nên dẫn đến một cuộc gặp gỡ giữa các nhà lãnh đạo hai nước để giải quyết các vấn đề nhạy cảm nhất còn tồn đọng.

Trương Hùng (Tổng hợp)