UAV đi vào đời sống, thúc đẩy kinh tế tầm thấp

Trong ba tháng từ ngày 1/6 - 30/8, hệ thống thiết bị bay không người lái (UAV) của Công an TP Hà Nội hỗ trợ xử lý trực tiếp 131 trường hợp vi phạm trật tự đô thị, an toàn giao thông và chuyển gần 1.900 trường hợp đến các đơn vị chức năng để đánh giá, xử lý.

UAV cũng hỗ trợ giải quyết tai nạn, thực hiện thông báo, điều phối lực lượng xử lý ùn tắc và các vụ việc phát sinh.

UAV cùng các sản phẩm, ứng dụng chuyển đổi số của Công an TP Hà Nội.

Không chỉ phục vụ an ninh, UAV đang được thử nghiệm trong nhiều hoạt động dân sự. Tại Điện Biên, thiết bị này được dùng để vận chuyển nông sản, vật tư nông nghiệp, thuốc men, mẫu xét nghiệm; gieo hạt, phun thuốc, bón phân, giám sát cây trồng, phát hiện sâu bệnh, khảo sát địa hình và xây dựng bản đồ số.

TP HCM từ đầu năm đã thử nghiệm giao hàng chặng ngắn bằng UAV tại Khu Công nghệ cao, hướng tới ứng dụng trong bưu chính và logistics đô thị. Đà Nẵng mới đây đề xuất thí điểm UAV tại bốn phường, xã, phục vụ giao hàng, nông nghiệp, du lịch, đô thị và cứu hộ, cấp cứu.

Những ứng dụng trên cho thấy UAV đang dần vượt khỏi hình ảnh một thiết bị bay chuyên dụng để tham gia trực tiếp vào sản xuất và đời sống, thúc đẩy nền kinh tế tầm thấp.

Việt Nam làm chủ nhiều công nghệ UAV

UAV đã được Việt Nam đưa vào danh mục công nghệ chiến lược, với tiềm năng ứng dụng trong quốc phòng, an ninh, nông nghiệp, giao thông, logistics, bảo vệ môi trường, cứu hộ cứu nạn và đô thị thông minh.

Theo ông Lưu Quang Minh, Phó Vụ trưởng Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), Việt Nam đã hình thành một số doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo có khả năng làm chủ nhiều công nghệ quan trọng như thiết kế, tích hợp hệ thống, điều khiển bay, AI tại biên, truyền thông bảo mật, vật liệu và phần mềm điều khiển.

Một mẫu UAV hỗ trợ giao vật tư y tế do doanh nghiệp trong nước phát triển.

Báo cáo từ các doanh nghiệp cho thấy tỷ lệ nội địa hóa trong sản xuất UAV tại Việt Nam trung bình khoảng 70%. Một số sản phẩm đã được xuất khẩu sang những thị trường có yêu cầu kỹ thuật cao như Mỹ và châu Âu.

Một trong những doanh nghiệp đang đầu tư lớn vào lĩnh vực này là CT Group. Doanh nghiệp cho biết công ty thành viên CT UAV đạt tỷ lệ nội địa hóa trung bình 87,5%, trong đó nhóm công nghệ điện tử vi mạch, AI và phần mềm có mức tự chủ 95%.

CT Group hiện vận hành chuỗi 5 nhà máy sản xuất UAV, cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho nhiều địa phương trong nước và từng bước mở rộng ra thị trường quốc tế.

Năm 2025, CT Group công bố có đơn hàng xuất khẩu UAV sang Hàn Quốc và thiết lập một số hợp tác tại Indonesia. Các kế hoạch tiếp cận Mỹ, Singapore và Trung Đông đang trong giai đoạn xúc tiến.

Viettel cũng phát triển nhiều dòng UAV và cho biết đã làm chủ công nghệ, tự nghiên cứu, phát triển, chế tạo trong nước 100%.

Một mẫu UAV trinh sát của doanh nghiệp có thời gian bay tới 6 giờ, cự ly hoạt động tới 70 km và ứng dụng AI trong trinh sát, chỉ thị mục tiêu. Viettel còn phát triển UAV cất, hạ cánh thẳng đứng, tích hợp radar và cảm biến quang điện, có thể phục vụ tìm kiếm cứu nạn, bảo vệ biên giới và xây dựng dữ liệu bản đồ.

Tuy nhiên, năng lực chế tạo phương tiện mới là một phần của thị trường. Khi UAV được đưa vào sản xuất và đời sống, giá trị còn nằm ở những dịch vụ được hình thành xung quanh thiết bị như vận chuyển, quan trắc, giám sát cây trồng, đo đạc bản đồ hay quản lý tài nguyên.

Mẫu UAV trinh sát do Viettel phát triển.

Từ UAV đến kinh tế tầm thấp

Tại Điện Biên, một đề án thử nghiệm lớn đang được triển khai. Tháng 6, địa phương cấp phép sandbox sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp bằng UAV. Chương trình kéo dài đến hết tháng 5/2027, dự kiến thực hiện khoảng 6.000 chuyến bay với mục tiêu tỷ lệ an toàn trên 99%.

Đề án tập trung vào ba nhóm ứng dụng chính gồm nông nghiệp thông minh; logistics tầm thấp; quản lý tài nguyên và bảo vệ rừng.

Điện Biên được lựa chọn bởi địa hình miền núi chia cắt, chi phí logistics cao, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa khó tiếp cận dịch vụ y tế và vận chuyển hàng hóa. Tỉnh cũng có diện tích rừng lớn, phát sinh nhu cầu giám sát tài nguyên, phòng cháy chữa cháy, cứu hộ cứu nạn.

Đây là những điều kiện phù hợp để đánh giá UAV có thể giải quyết các bài toán thực tế đến đâu.

Theo Thứ trưởng KH&CN Bùi Hoàng Phương, công nghệ UAV đã được ứng dụng tại nhiều nơi, do đó trọng tâm của đề án không đơn thuần là thử nghiệm thiết bị. Quan trọng hơn là xây dựng các mô hình ứng dụng cụ thể và đánh giá hiệu quả khi UAV được tích hợp vào hoạt động kinh tế, sản xuất, đời sống.

Nếu các mô hình chứng minh được hiệu quả, UAV có thể trở thành hạ tầng cho một thị trường rộng hơn. Một phương tiện có thể phục vụ phun thuốc vào mùa vụ, khảo sát địa hình, giám sát tài nguyên hoặc vận chuyển hàng hóa tùy cấu hình và dịch vụ đi kèm.

Dữ liệu thu được từ những chuyến bay cũng có thể phục vụ bản đồ số, quản lý sản xuất và điều hành. Đây là nền tảng của khái niệm kinh tế tầm thấp - các hoạt động kinh tế diễn ra trong vùng không gian thấp với sự tham gia của UAV và những công nghệ, dịch vụ liên quan.

Thứ trưởng KH&CN Bùi Hoàng Phương.

Mở không gian cho công nghệ mới

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Kinh tế số và Xã hội số, Bộ KH&CN, chỉ ra thách thức lớn nhất đối với kinh tế tầm thấp hiện nay không phải công nghệ mà là thể chế. UAV liên quan đồng thời đến quản lý vùng trời, quốc phòng, an ninh, an toàn bay, tần số vô tuyến điện, dữ liệu và nhiều hoạt động kinh tế.

Vì vậy, cơ chế sandbox được sử dụng để các mô hình mới có thể vận hành trong phạm vi kiểm soát, từ đó thu thập dữ liệu thực tế trước khi hoàn thiện chính sách.

Nếu thành công, mô hình Điện Biên sẽ trở thành cơ sở tham chiếu để từng bước xây dựng chính sách quốc gia về kinh tế không gian tầm thấp. Nhiều địa phương cũng bày tỏ mong muốn triển khai cách làm tương tự.

UAV phun thuốc trên cánh đồng.

Ông Lưu Quang Minh, Phó Vụ trưởng Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ, Bộ KH&CN, cho biết thêm, Quyết định 21 của Thủ tướng đã đưa UAV vào danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, trong khi Quyết định 808 giao nhiệm vụ phát triển thiết bị, phương tiện bay không người lái cùng hệ thống giám sát, phát hiện và chế áp UAV.

Các cơ quan chức năng cũng được giao nghiên cứu hệ thống quản lý UAV cấp quốc gia, phục vụ quản lý vùng trời và phát triển kinh tế tầm thấp.

Thời gian tới, Bộ KH&CN xác định một số nhiệm vụ trọng tâm gồm làm chủ công nghệ lõi, xây dựng tiêu chuẩn, hình thành khu thử nghiệm, đặt hàng phát triển hệ thống và thúc đẩy UAV trong nông nghiệp, hạ tầng, cứu hộ cứu nạn, đô thị thông minh, logistics và quản lý môi trường.

Những thử nghiệm từ cánh đồng, tuyến giao hàng đến giám sát đô thị cho thấy giá trị của UAV không chỉ nằm ở bản thân thiết bị bay. Khi công nghệ được làm chủ, có hành lang thử nghiệm và được tích hợp vào các hoạt động kinh tế, UAV có thể trở thành nền tảng cho những sản phẩm, dịch vụ mới.

Phó Vụ trưởng Lưu Quang Minh nhấn mạnh mục tiêu lâu dài là đưa UAV vượt khỏi vai trò một sản phẩm công nghệ đơn lẻ, trở thành “nền tảng mở ra một không gian tăng trưởng mới cho nền kinh tế Việt Nam”.