Tuân thủ pháp luật cần trở thành văn hóa ứng xử

Xây dựng cộng đồng tự quản, kỷ cương, văn minh

Đề án được xây dựng nhằm hình thành cộng đồng dân cư văn minh, kỷ cương, tự quản, thượng tôn pháp luật; xây dựng chính quyền cơ sở thông minh, trong sạch, minh bạch, kiến tạo, phục vụ người dân, doanh nghiệp. Từ đó, phấn đấu xây dựng xã Phúc Thịnh và xã Thư Lâm trở thành mô hình mẫu về “chính quyền hướng dẫn trước, xử lý sau; dân biết luật, dân làm đúng luật, dân giám sát tuân thủ pháp luật; cộng đồng tự quản, kỷ cương, văn minh”.

Đề án cũng hướng tới xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trở thành chuẩn mực ứng xử trong xã hội. Theo đó, người dân có hiểu biết pháp luật đầy đủ, được tiếp cận thông tin pháp luật thuận tiện khi có nhu cầu và luôn có ý thức, động lực chấp hành đúng quy định của pháp luật; đội ngũ cán bộ, công chức gương mẫu, đi đầu trong tôn trọng và tuân thủ pháp luật, nhất là trong thực thi công vụ và phục vụ nhân dân; cộng đồng dân cư tích cực tham gia xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật; các hành vi vi phạm và tranh chấp được phòng ngừa, phát hiện, xử lý từ sớm, từ xa; mọi vi phạm (nếu có) đều được xử lý công bằng, nghiêm minh, khách quan, đúng quy định của pháp luật, góp phần xây dựng chính quyền cơ sở liêm chính, hiệu lực, hiệu quả và phục vụ nhân dân.

Điểm hỗ trợ dịch vụ công số Thư Lâm giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh: Quang Thái

Theo Phó Cục trưởng Cục Phổ biến pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp Phan Hồng Nguyên, đến nay khái niệm, nội hàm về văn hóa tuân thủ pháp luật chưa có chính thức trong các văn bản quy phạm pháp luật. Dự kiến, trong Kỳ họp không thường lệ đang diễn ra, Quốc hội sẽ xem xét thông qua Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, trong đó có quy định về xây dựng văn hoá tuân thủ pháp luật, làm cơ sở pháp lý để triển khai thực hiện.

Cũng theo ông Phan Hồng Nguyên, văn hóa tuân thủ pháp luật theo nghĩa rộng là những giá trị, chuẩn mực, thói quen được hình thành, duy trì trong cộng đồng và được thể hiện qua thái độ tôn trọng pháp luật, niềm tin và nhận thức đúng đắn về pháp luật, hành vi ứng xử, chấp hành pháp luật một cách chủ động, tích cực, tự giác, đầy đủ. Văn hóa pháp luật phải trở thành nền tảng đạo đức và chuẩn mực ứng xử xã hội văn minh.

Hiện nay, Bộ Tư pháp đang xây dựng Đề án về văn hóa tuân thủ pháp luật để áp dụng trong cả nước. Đặc biệt, Nghị quyết số 18-NQ/TW vào ngày 28-7-2026 về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển và Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28-7-2026 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đã nhấn mạnh mục tiêu xây dựng xã hội thượng tôn pháp luật, hài hòa và bền vững. Vì vậy, trong quá trình xây dựng Đề án, ông Phan Hồng Nguyên cho rằng, thành phố Hà Nội cần cập nhật các mục tiêu, nội dung của các nghị quyết này. Bên cạnh đó, cần xây dựng tiêu chí, chỉ số đánh giá cụ thể để dễ dàng kiểm chứng, đánh giá tính khả thi.

Đoàn viên thanh niên xã Phúc Thịnh hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính. Ảnh: Thanh Hà

Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước

Từ thực tiễn công tác tại địa phương, bà Trương Thị Loan, Phó Chánh Văn phòng HĐND và UBND xã Thiên Lộc cho rằng, việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật tại địa phương là bước chuyển đổi tất yếu từ quản lý hành chính sang quản lý xã hội dựa trên tinh thần thượng tôn pháp luật. Đây là chìa khóa để hình thành thói quen sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, từ đó giảm thiểu chi phí xử lý vi phạm và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Theo bà Loan, Đề án có căn cứ pháp lý vững chắc, thực tiễn rõ ràng, đặc biệt là xác định đúng tư duy lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật dựa trên ý thức tự giác của mỗi cá nhân, kết hợp với sự gương mẫu của đội ngũ cán bộ, công chức.

Báo cáo công tác theo dõi tình hình thi hành pháp luật của UBND thành phố Hà Nội cho biết, 2 năm gần đây, tình hình tuân thủ pháp luật nhìn chung có chuyển biến tích cực, ý thức chấp hành pháp luật ngày càng được nâng lên, việc tổ chức thi hành pháp luật cơ bản được triển khai đồng bộ, kịp thời và có sự phối hợp giữa các cơ quan. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm vẫn còn xảy ra ở một bộ phận tổ chức, cá nhân, chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực: Trật tự đô thị, trật tự xây dựng, quản lý đất đai và bảo vệ môi trường. Vì vậy cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng cường quản lý nhà nước và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.

Đề án “xây dựng văn hoá tuân thủ pháp luật trong xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trên địa bàn thành phố Hà Nội” đặt ra mục tiêu trong giai đoạn năm 2026 - 2028, phấn đấu 95% cán bộ, công chức, viên chức không xảy ra vi phạm pháp luật phải xử lý; 90% - 95% thôn, tổ dân phố không xảy ra các vi phạm hình sự nghiêm trọng phải xử lý, không có ma túy, tệ nạn xã hội. 100% người dân thuộc diện được trợ giúp pháp lý được tiếp cận thông tin về trợ giúp pháp lý bằng nhiều hình thức; 90% tỷ lệ hòa giải thành ở cơ sở.

Giai đoạn năm 2029 - 2030, xã Phúc Thịnh và xã Thư Lâm vận hành bảng điều khiển số theo dõi các nhóm chỉ tiêu: Nhận thức pháp luật, tuân thủ pháp luật về trật tự xây dựng, đất đai, môi trường, an toàn giao thông, an ninh trật tự, hòa giải cơ sở, sự hài lòng của người dân.

Đồng thời, thực hiện địa bàn 3 không: Không ma túy, không có vi phạm pháp luật hình sự nghiêm trọng, không tranh chấp, khiếu kiện tập thể hoặc kéo dài. Giảm rõ rệt các vi phạm phổ biến trong lĩnh vực đất đai, xây dựng, vệ sinh môi trường, giao thông, kinh doanh, an ninh trật tự so với năm đầu triển khai…