Từ sắc hoa tam giác mạch đến kinh tế bền vững ở vùng cao

Ông Đỗ Hùng Đức kiểm tra công tác trồng hoa tại điểm dừng chân Núi Đôi, xã Quản Bạ.

Loài hoa bản địa và sinh kế của người dân

Tại Minh Tân, Quản Bạ, Yên Minh, những mùa hoa không chỉ làm đẹp miền đá mà còn góp phần mở hướng giảm nghèo bền vững.

Giữa những dãy núi đá tai mèo, hoa tam giác mạch vốn là hình ảnh quen thuộc của vùng cao nguyên đá. Nhưng khi du lịch phát triển, những cánh đồng hoa ngày càng trở thành tài sản sinh kế của cộng đồng.

Tại Minh Tân, 10 hộ dân đăng ký trồng hoa với tổng diện tích gần 1.000m2. Trong khi đó, Quản Bạ dự kiến gieo trồng khoảng 15ha và Yên Minh đăng ký 18ha. Riêng tại Yên Minh, người dân đã gieo trồng 5ha ở khu vực thôn Lao Và Chải, 4ha tại thôn Vần Chải và trồng 400 chậu hoa.

Khu đất gieo trồng hoa tại xã Yên Minh.

Những con số ấy cho thấy hoa tam giác mạch đang dần vượt ra khỏi giá trị của một cây trồng truyền thống, trở thành một phần trong chuỗi sản phẩm du lịch của vùng cao.

Theo kế hoạch của UBND tỉnh Tuyên Quang, Lễ khai mạc Lễ hội Hoa Tam giác mạch năm 2026 sẽ diễn ra tối 6/11 tại Quảng trường Thanh niên, xã Đồng Văn. Trong khuôn khổ lễ hội có nhiều hoạt động văn hóa, du lịch, giới thiệu sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng và trải nghiệm đời sống cộng đồng. Các địa phương trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn dự kiến gieo trồng khoảng 400ha hoa tam giác mạch, tạo cảnh quan phục vụ mùa du lịch cuối năm.

Điều đáng chú ý là câu chuyện về hoa tam giác mạch không dừng ở việc tạo cảnh quan hay thu hút du khách. Với các xã vùng cao còn nhiều khó khăn như Minh Tân, phát triển du lịch gắn với lợi thế bản địa đang được đặt trong bài toán rộng hơn, tạo việc làm, tăng thu nhập và giảm nghèo bền vững.

Minh Tân là xã biên giới, cửa ngõ của Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn. Toàn xã có 14 thôn, 1.572 hộ, 9 dân tộc cùng sinh sống; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 96%. Người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và các dịch vụ nhỏ, đời sống còn không ít khó khăn.

Theo kế hoạch giảm nghèo bền vững năm 2026 của tỉnh Tuyên Quang, Minh Tân có tỷ lệ hộ nghèo đa chiều cuối năm 2025 ở mức 55,15%. Năm 2026, xã được giao mục tiêu giảm 6% tỷ lệ nghèo đa chiều, tương ứng giảm 88 hộ nghèo.

Đây là mục tiêu không dễ thực hiện đối với một xã vùng cao, nơi điều kiện sản xuất còn phụ thuộc nhiều vào địa hình, khí hậu và khả năng tiếp cận thị trường. Bởi vậy, cùng với hỗ trợ trực tiếp, địa phương đang chú trọng tạo sinh kế để người dân có thêm nguồn thu nhập ổn định.

Ông Vi Quang Ngọc, Chủ tịch UBND xã Minh Tân, cho biết để thực hiện kế hoạch giảm nghèo năm 2026, địa phương tiếp tục huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị; đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức và ý chí tự lực vươn lên của người dân. Cùng với triển khai đầy đủ chính sách hỗ trợ, xã tăng cường hướng dẫn người dân áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, phát triển các mô hình kinh tế phù hợp điều kiện thực tế.

Việc phát triển hoa tam giác mạch gắn với du lịch có thể mở ra một chuỗi giá trị rộng hơn cho người dân, từ trồng hoa, cung cấp nông sản, sản phẩm đặc trưng đến dịch vụ lưu trú, ăn uống, trải nghiệm văn hóa và bán sản phẩm địa phương.

Thực tế những năm qua cho thấy hướng đi này đã được Tuyên Quang quan tâm. Hoa tam giác mạch từ cây lương thực truyền thống đang trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, được các địa phương vận động người dân gieo trồng tại những khu vực có lợi thế về cảnh quan và điểm đến. Mục tiêu không chỉ tạo cảnh quan mà còn phát triển du lịch gắn với sinh kế cộng đồng.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang Đỗ Hùng Đức cũng yêu cầu các địa phương tiếp tục rà soát diện tích, đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân, đẩy nhanh tiến độ gieo trồng và chăm sóc để hoa phát triển tốt. Đặc biệt, việc trồng hoa cần được gắn với các hoạt động văn hóa, thể thao, quảng bá sản phẩm đặc trưng và phát triển du lịch; đồng thời bảo đảm an ninh trật tự, vệ sinh môi trường và an toàn cho du khách.

Khơi dậy nội lực

Câu chuyện ở Minh Tân nằm trong định hướng chung của Tuyên Quang về giảm nghèo bền vững. Theo Kế hoạch Tuyên Quang đặt mục tiêu năm 2026 giảm 3,5% tỷ lệ hộ nghèo đa chiều; đồng thời ưu tiên tạo việc làm, hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, nhân rộng mô hình giảm nghèo, giáo dục nghề nghiệp và việc làm bền vững.

Tuyên Quang hướng tới phát triển kinh tế lâu dài cho người dân từ loài hoa quen thuộc.

Đến cuối năm 2025, tỷ lệ nghèo đa chiều toàn tỉnh còn khoảng 22,9%, giảm hơn 9.500 hộ so với năm trước. Tuy nhiên, tỷ lệ nghèo vẫn tập trung cao tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Đây cũng là lý do tỉnh xác định giảm nghèo không thể chỉ dựa vào hỗ trợ trực tiếp mà phải tạo được “sức bật” từ chính cộng đồng.

Ông Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang, cho biết trong giai đoạn tới, tỉnh cần huy động khoảng 2.674 tỷ đồng để đầu tư kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất và dân sinh, hỗ trợ các mô hình kinh tế hiệu quả, giảm nghèo đa chiều và nâng cao chất lượng các tiêu chí nông thôn mới.

Tỉnh cũng sẽ tăng cường lồng ghép các chương trình, dự án, đẩy mạnh xã hội hóa và phát huy vai trò chủ thể của người dân trong quá trình phát triển.

Quan điểm này cũng được thể hiện trong quá trình triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đang tham mưu các cơ chế hỗ trợ dự án phát triển sản xuất, liên kết theo chuỗi giá trị và dự án phát triển sản xuất của cộng đồng, qua đó tạo điều kiện để nguồn lực giảm nghèo đi vào những mô hình có khả năng tạo thu nhập lâu dài.

Đây chính là hướng mở để những giá trị vốn có của vùng cao được chuyển hóa thành giá trị kinh tế.