Từ nợ góp đến vòng lao lý

Họ đều sập chiếc bẫy do chính mình giăng ra: Mua hàng trả góp rồi bán ngay lấy tiền mặt, với suy nghĩ ngây thơ rằng "đây chỉ là nợ dân sự".

Câu chuyện của Nguyễn Văn T. (26 tuổi, công nhân tại TP HCM) là một bi kịch điển hình cho sự ngộ nhận tai hại này.

Vì túng quẫn nợ nần do cờ bạc online, T. đã làm liều. Tận dụng bảng lương và uy tín cá nhân, T. ký hợp đồng mua trả góp một chiếc iPhone 17 Pro Max với giá niêm yết gần 35 triệu đồng tại một siêu thị điện máy, trong khi chỉ phải trả trước khoảng 20%.

Ngay khi rời khỏi cửa hàng, chiếc điện thoại còn nguyên niêm phong được T. bán lại cho một tiệm gần đó với giá rẻ hơn vài triệu đồng. Trừ đi khoản vốn trả trước, T. cầm trong tay gần 20 triệu đồng tiền mặt để "giải cháy".

Ban đầu, T. vẫn cố gắng đóng tiền góp. Nhưng biến cố xảy ra khi T. mất việc làm, mất nguồn thu nhập. Đối diện với những cuộc gọi thúc trả nợ dồn dập, T. hoảng sợ và chọn cách giải quyết tiêu cực nhất: tắt điện thoại, vứt sim, chuyển phòng trọ và cắt đứt liên lạc với công ty tài chính. T. đinh ninh: "Mình không có tiền thì khất, cùng lắm là bị nợ xấu trên hệ thống chứ ai bỏ tù người không có tiền trả".

Chính suy nghĩ chủ quan này đã đẩy T. bước qua lằn ranh pháp lý nguy hiểm nhất. Dưới góc độ pháp lý, vụ việc của T. có 2 giai đoạn rõ rệt mà ranh giới giữa chúng cực kỳ mong manh.

Giai đoạn 1: Quan hệ dân sự. Khi T. ký hợp đồng và bán điện thoại, dù đã vi phạm nghĩa vụ với bên bán (do tài sản mua trả góp thường bị bảo lưu quyền sở hữu), nhưng đây vẫn cơ bản là tranh chấp dân sự. Nếu T. không có khả năng chi trả đúng hạn nhưng vẫn giữ liên lạc; vẫn cam kết và có thiện chí trả nợ thì sự việc của T. chỉ dừng lại ở giới hạn của giao dịch dân sự hoặc xa hơn là đối mặt nguy cơ bị công ty tài chính khởi kiện tranh chấp đòi tài sản do T. vi phạm nghĩa vụ thanh toán.

Giai đoạn 2: Chuyển hóa hình sự. Việc T. bán điện thoại đang trả góp rồi bỏ trốn có dấu hiệu của "Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản" - khoản 1 điều 175 Bộ Luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Hành vi này thỏa mãn các yếu tố cấu thành tội phạm: Có được tài sản hợp pháp (thông qua hợp đồng mua trả góp); định đoạt tài sản (bán điện thoại khi chưa có quyền sở hữu hoàn toàn); hành vi chiếm đoạt (dùng thủ đoạn gian dối, trốn tránh nghĩa vụ trả nợ hoặc bỏ trốn nhằm chiếm đoạt tài sản).

Việc T. cắt đứt liên lạc và thay đổi chỗ ở nhằm trốn nợ chính là tình tiết, dấu hiệu hình sự có thể biến một con nợ dân sự thành một bị can trong vụ án hình sự. Lúc này, chiếc điện thoại đã bán không còn là sản phẩm của một giao dịch mua bán đơn thuần, mà là tang vật vụ án. Khi cơ quan điều tra vào cuộc, T. mới vỡ lẽ thì đã muộn. Một sự việc tưởng chừng đơn giản nhưng pháp luật hình sự quy định khung hình phạt cho mức độ, hậu quả của hành vi này có thể lên đến 3 năm tù giam.

Sự việc của T. là hồi chuông cảnh báo: Đừng biến mua hàng trả góp thành kênh huy động vốn. Nếu mất khả năng thanh toán, hãy thương lượng thay vì bỏ trốn. Hành vi lẩn trốn không xóa được nợ mà chỉ đẩy bạn vào vòng lao lý.

Luật sư HUỲNH THỊ HOA, Văn phòng Luật sư Trạng Sài Gòn