Từ 'lá chắn xanh' đến trái tim của đô thị di sản Huế

Vườn quốc gia Bạch Mã với nhiều giá trị đang được xem xét để đánh thức tiềm năng.

Ngày 13/8, tại TP Huế, Hội thảo khoa học “Bảo tồn và phát huy giá trị Vườn quốc gia (VQG) Bạch Mã gắn với phát triển bền vững thành phố Huế” do Đại học Huế tổ chức đã thu hút sự chú ý của dư luận với những đề xuất mang tính đột phá nhằm "đánh thức" tiềm năng của vùng đất di sản này.

Kho tàng sinh học giữa lòng di sản

Với diện tích 22.000ha, VQG Bạch Mã được ví như một "lá chắn xanh" khổng lồ điều tiết nguồn nước và bảo vệ hệ sinh thái cho khu vực. Được công nhận là Di sản ASEAN vào năm 2022, nơi đây sở hữu kho tàng đa dạng sinh học đáng kinh ngạc với gần 3.000 loài nấm và thực vật.

Tuy nhiên, giá trị của Bạch Mã không chỉ nằm ở những con số sinh học. Theo các chuyên gia, đây là không gian hiếm hoi hội tụ cả cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ, kiến trúc cổ từ thời Pháp và những giá trị văn hóa lịch sử đặc sắc, tạo nên một mối liên hệ hữu cơ với không gian đô thị di sản của Huế.

Được công nhận là Di sản ASEAN vào năm 2022, VQG Bạch Mã sở hữu kho tàng đa dạng sinh học với gần 3.000 loài nấm và thực vật.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý tại hội thảo là bài toán về chuyển đổi số. GS.TS Trần Văn Chứ - nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Lâm Nghiệp thẳng thắn chỉ ra rằng, dù đã áp dụng tuần tra vệ tinh và thiết bị bay không người lái, mức độ trưởng thành số của Bạch Mã hiện chỉ đạt 43/100, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 87/100 vào năm 2030.

Để giải quyết bài toán này, giải pháp xây dựng “Bản sao số Bạch Mã” đã được đề xuất. Đây sẽ là kho dữ liệu chuẩn quốc gia, liên thông trực tiếp với trung tâm điều hành đô thị thông minh Huế, cho phép giám sát rủi ro, cháy rừng và đa dạng sinh học theo thời gian thực.

GS.TS Trần Văn Chứ - nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Lâm Nghiệp cho ý kiến về xây dựng “Bản sao số Bạch Mã”.

Hiện nay, VQG Bạch Mã đang chịu sự quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Tại hội thảo, một kiến nghị đã được đưa ra xem xét chuyển giao VQG Bạch Mã về cho UBND TP Huế quản lý.

Lý do của đề xuất này là nhằm xóa bỏ sự "quản lý phân mảnh", giúp tích hợp quy hoạch ngân sách và xử lý liên ngành hiệu quả hơn. Các đại biểu nhấn mạnh rằng việc chuyển giao này là chuyển dịch sang "trách nhiệm tích hợp", tuyệt đối không phải là chuyển từ bảo tồn sang khai thác thương mại.

Du lịch "chữa lành" và sinh kế xanh cho cộng đồng

TS Trần Đình Hằng - Phân viện trưởng Phân viện Văn hoá, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung cho hay, Từ đầu thế kỷ 20, người Pháp đã phát triển hệ thống hạ tầng và các khu nghỉ dưỡng trên núi (như Bà Nà, Bạch Mã) để phục vụ nhu cầu nghỉ dưỡng, tránh sốc nhiệt ở xứ nhiệt đới.

Thay vì chạy theo xu hướng "bê tông hóa", định hướng phát triển du lịch tại Bạch Mã sẽ tập trung vào mô hình "du lịch chậm". Đây là xu hướng nghỉ dưỡng “chữa lành” tâm lý và sinh lý, giúp du khách gắn kết sâu sắc với thiên nhiên và văn hóa bản địa.

TS Trần Đình Hằng - Phân viện trưởng Phân viện Văn hoá, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung góp ý kiến với loại hình du lịch "chữa lành" tại Bạch Mã.

Theo ý kiến của PGS.TS Nguyễn Văn Minh, Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế, việc quan trọng hơn tại Bạch Mã là cộng đồng vùng đệm sẽ không còn đứng ngoài cuộc.

Một trong nhiều biệt thự Pháp nghỉ dưỡng đang còn tồn tại ở VQG Bạch Mã, phù hợp xu hướng nghỉ dưỡng “chữa lành”.

Mô hình "đồng quản lý" sẽ đưa người dân địa phương trở thành chủ thể, cùng giám sát và hưởng lợi trực tiếp từ các dịch vụ sinh thái và sinh kế xanh. Đây là chìa khóa để bảo vệ rừng bền vững khi người dân trở thành một đối tác tích cực.

Hội thảo không chỉ dừng lại ở những giải pháp ngắn hạn mà còn hướng tới mục tiêu đưa Bạch Mã cùng các vùng lân cận trở thành Khu dự trữ sinh quyển thế giới.

Hội thảo khoa học “Bảo tồn và phát huy giá trị VQG Bạch Mã gắn với phát triển bền vững TP Huế” ghi nhận nhiều ý kiến thiết thực cao.

Việc bảo tồn Bạch Mã giờ đây không còn là câu chuyện của riêng ngành lâm nghiệp, mà là một phần không thể tách rời trong chiến lược đưa Huế trở thành đô thị di sản, tự nhiên và phát triển bền vững. Như GS.TS Trần Đăng Hòa, Phó Giám đốc Đại học Huế khẳng định, việc giữ gìn Bạch Mã chính là giữ gìn sức hấp dẫn lâu dài và bản sắc độc đáo cho vùng đất Cố đô.