Tự hào bảo vật Quốc gia

Cán bộ Bảo tàng Hùng Vương cơ sở 2 giới thiệu bảo vật Quốc gia Tháp gốm men chùa Trò.

Nơi báu vật hội tụ hồn thiêng

Điểm dừng chân đầu tiên trong hành trình chiêm ngưỡng các bảo vật là Bảo tàng Hùng Vương, thuộc Khu di tích lịch sử Đền Hùng. Nơi đây đang quản lý, bảo vệ 2 bảo vật Quốc gia đặc biệt: Trống đồng Đền Hùng và Bộ khóa đai lưng bằng đồng. Hai hiện vật gốc này được đặt trang trọng tại tầng 2 của bảo tàng, thu hút du khách thập phương dừng chân chiêm ngưỡng.

Trống đồng Đền Hùng được tìm thấy năm 1990 ngay tại chân núi Nghĩa Lĩnh, là chiếc trống Đông Sơn loại I có kích thước lớn nhất từng được phát hiện tại Việt Nam cho đến nay. Với đường kính mặt lên tới 93cm, trọng lượng 90kg, chiếc trống thể hiện trình độ luyện kim điêu luyện, đạt đến đỉnh cao của tổ tiên và mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Theo các nhà nghiên cứu, chiếc trống được tin là vật thiêng dùng trong các nghi lễ cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt của cư dân nông nghiệp thời đại Hùng Vương.

Bên cạnh chiếc trống đồng uy nghiêm là Bộ khóa đai lưng bằng đồng với hình tượng 8 con rùa độc đáo. Đây là một biểu trưng rõ nét cho quyền lực của các thủ lĩnh thời bấy giờ, minh chứng cho tư duy thẩm mỹ cao và sự phân hóa xã hội sâu sắc trong lòng văn hóa Đông Sơn cách đây hơn 2.000 năm. Từng đường nét chạm khắc trên bộ khóa không chỉ thể hiện sự tinh xảo, mà còn phản ánh thế giới quan sinh động của người Việt cổ.

Đứng trước những báu vật này, nhiều bạn trẻ không khỏi xúc động. Nguyễn Minh Anh - sinh viên năm thứ 3 Trường Đại học Ngoại Thương chia sẻ: “Em đã đọc nhiều về lịch sử thời Hùng Vương qua sách, báo, nhưng khi trực tiếp đứng trước trống đồng Đền Hùng, em và các bạn thực sự thấy choáng ngợp. Cảm giác như hơi thở của cha ông từ hàng nghìn năm trước còn hiện hữu trong từng đường nét hoa văn tinh xảo. Là người trẻ, em thấy mình phải có trách nhiệm hơn trong việc tìm hiểu và lan tỏa những giá trị quý báu này”.

Bảo vật Quốc gia Bộ sưu tập Nha chương hiện vật gốc tại Bảo tàng Hùng Vương cơ sở 1.

Để bảo vệ tuyệt đối an toàn cho các bảo vật, bảo tàng đã lắp đặt hệ thống camera giám sát 24/24h kết nối trực tiếp với trung tâm điều hành. Bà Nguyễn Thị Bích Phượng - Phó trưởng phòng Quản lý di tích, văn hóa, lễ hội (Khu di tích lịch sử Đền Hùng) cho biết: “Công tác tuyên truyền, quảng bá được đẩy mạnh, đặc biệt là trong dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, nhằm kết nối giá trị của bảo vật Quốc gia với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại”.

Hành trình từ Tháp cổ chùa Trò đến báu vật ngàn năm

Rời Đền Hùng, chúng tôi đến với Bảo tàng Hùng Vương cơ sở 2 - nơi đang lưu giữ bảo vật Quốc gia Tháp gốm men chùa Trò. Cây tháp này có nguồn gốc từ chùa Trò, mang đậm dấu ấn nghệ thuật thời Trần, khoảng thế kỷ XIV. Tháp có dạng hình trụ vuông rỗng, hiện còn 9 tầng với hoa văn trang trí tinh xảo. Những họa tiết trên thân tháp phản ánh sự hưng thịnh của Phật giáo lúc bấy giờ và sự giao thoa văn hóa giữa người Việt với các nền văn hóa Ấn Độ, Trung Hoa, Chăm Pa, nhưng vẫn giữ vững cốt cách dân tộc.

Nhìn rộng ra toàn tỉnh Phú Thọ, hệ thống bảo vật Quốc gia vô cùng đa dạng. Tại Bảo tàng Hùng Vương cơ sở 1, du khách có thể chiêm ngưỡng bộ sưu tập Nha chương thuộc văn hóa Phùng Nguyên, có niên đại khoảng 3.500 năm. Bộ sưu tập gồm 4 chiếc, là hiện vật gốc mang giá trị độc bản và quý hiếm. Đây là sản phẩm của giai đoạn đầu tiên trong quá trình hình thành nhà nước Văn Lang và chỉ duy nhất được phát hiện tại vùng đất Phú Thọ - kinh đô đầu tiên của dân tộc. Nha chương được chế tác từ đá quý với kỹ thuật tinh xảo, mang ý nghĩa tâm linh và là biểu tượng quyền uy của các vị tù trưởng hoặc nhà vua sơ khai. Đây là nguồn tư liệu lịch sử vô giá về thời đại các Vua Hùng dựng nước.

Xuôi về đền Mẫu, xã Hiền Lương, pho tượng Mẫu Âu Cơ bằng gỗ mít sơn son thếp vàng là một điểm sáng di sản khác. Trải qua bao biến thiên của thời gian và khí hậu khắc nghiệt, pho tượng dường như vẫn giữ được nguyên gốc với thần thái cổ kính, uy nghiêm. So với các tượng Mẫu khác ở miền Bắc, tượng Mẫu Âu Cơ tại đây có sự khác biệt hoàn toàn về phong cách và trang phục, chứa đựng nhiều yếu tố của nghệ thuật cung đình do được triều đình nhà Nguyễn quan tâm tạo dựng. Pho tượng là biểu trưng vĩ đại gắn liền với truyền thuyết “Cha Rồng - Mẹ Tiên” của con dân đất Việt.

Bảo vật Quốc gia cuối cùng trong hành trình chúng tôi tìm hiểu là Bàn thờ Phật (Bàn Phật thạch tòa) tại chùa Xuân Lũng. Với hình thức tạo tác và hoa văn chạm khắc độc đáo mang nét đặc trưng văn hóa thời Trần (thế kỷ XIII - XIV), bàn thờ đá là minh chứng hùng hồn cho bản sắc riêng có của nền văn hóa Việt. Qua gần 7 thế kỷ, cộng đồng cư dân đã gìn giữ, bảo vệ bảo vật này như một mạch nguồn văn hóa bền bỉ, không bị đồng hóa bởi các yếu tố ngoại lai.

Cán bộ Bảo tàng Hùng Vương thuộc Khu di tích lịch sử Đền Hùng giới thiệu bảo vật Quốc gia Trống đồng Đền Hùng.

Đánh giá về tầm vóc của hệ thống di sản, ông Phạm Nga Việt - Phó Trưởng phòng Quản lý di sản văn hóa (Sở VH-TT&DL) nhấn mạnh: Mỗi bảo vật Quốc gia trên quê hương Đất Tổ không chỉ là những báu vật vô giá về lịch sử mà còn là “linh hồn” của vùng đất cội nguồn. Hiện nay, công tác bảo vệ được đặt ở mức nghiêm ngặt nhất. Trong tương lai gần, tỉnh kỳ vọng sẽ đẩy mạnh số hóa và các tour trải nghiệm thực tế để du khách có thể chiêm ngưỡng bảo vật một cách sinh động nhất, biến di sản thành tài sản và động lực phát triển du lịch.

Mùa Xuân này, khi hành hương về Đất Tổ, mỗi người dân Việt Nam không chỉ thắp nén tâm hương tri ân công đức tổ tiên, mà còn để tự hào trước những báu vật ngàn năm đang tỏa sáng. Những bảo vật Quốc gia chính là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, là lời nhắc nhở về bản sắc và sức mạnh nội sinh của dân tộc trong hành trình vươn tới tương lai.

Hương Lan